Skip to main content

Full text of "Kvæði eptir Stefán Ólafsson: Gefin út af hinu Íslenzka bókmentafélagi ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht Goo%\'S "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



'*> íy, "L :■ ' "4>' 












> 








^: 


.^"■•0 


fe^ 


■l. '^ 




-■ 





SQ^SS^./3L<r 




HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 

FROMTHE LIBRARYOF 

KONRADVÖNMAVRER 

OF MVNICH 

THE GIFT OF 

KRCHIBALD CARyCOOUDOK 

— CIASS OF 1887 — 

lASSIS'EWT PRCflíESSOR OF tHSTUin' 

1904- 



sco^ssis:^3h^ 




mssi 



LIBRARY 

FROM THE LIBRARY OF 

iCöNRADVÖNMAVREÉ 



OF JVWNICH 



THE GIFT OF 



IBALDCArorCOOUDÍ^ 

SSCSt- CLASS OF 1887 — 

3IS1ANT PROEBSSOR OF fflSTOICr 
1904 



-j- 



* ' > -^ ' • ■ I 




# 




YMÐI 



EPTIR 



STEFÁN ÓLAFSSON 



GEFIN tT AF HINU ÍSLENZKA BÓKMENTAFÉLAGI. 



L 



KAUPMANNAHOFN. 

PRENTAD HJÁ BIANCO LUNO. 
1885. 






^ 



Harvard CoUege Library 

Von Maurer Collection 

Gift of A. C. CooUdgo 

Jan. 13, 1U04 






v\ 



K^ 



NOKKKAE VISUE 

séra Eiríki Ketilssyni tilteiknaöar. 

[Vísnakver S» Stefáus A M 439. 12mo. fremst, og pvi ort 
fyrir 1636. S' Eirikur Ketilsson er prestur i Vallanesi 

1636-1647.] 



Af huga hreinum kveðjan kLár 
komi þér til handa, 
firtur meinum öU þin ár 
æ sórt brjótur randa. 

5. Ávalt gæddur sóma sért, 
sigri prýddur hrönnum, 
auönu klæddur ætíö vert, 
auði skrýddur sönnum. 

pór fylgi sigur. seima grér 
10. sæmd og trygðum bundinn, 
skaövænligur, þegn frá þór, 
því sé voðinn hrundinn. 

Eg hefi safnað geira grér 
gulnefs ^aðra sáði, 
15. og eigi hafiiað, er þií sér, 
hans eptra sögðu gráði. 



2 



Samt skal. |)etta .Iq^ða bag 
björtum stáJa xufijÁy 
utan pretta seinlegt sag 
20. samið náms af brunni. 

Minn er óður ekki skýr 
eða góður fandinn, 
þeygi fróður raunar rýr, 
reiknast móður, bundinn. 

25. petta skakkast letrið Ijótt 
loðinn klessir penni, 
samt það blakkast blaðið n\jótt 
burt þín höndin spenni. 

Friður gefist góður þér, 
30. gjaldist dygða sáðir, 
niður sefist hróður hér, 
haldist trygða dáðir. 



Finis. 8. 0. 



20. sameðeð, hdr. 

í visnakverinu stendur þetta, um 1640: 

Séra Eiríkur Ketilsson mér til. 

I. 
Er því miður, í er fent 
alla mærðar brunna, 
og því yður síður sent 
Sigtýs ölið þunna. 



FÁAR STÖKUR 

tilteikoaðar Steingrími Kollgrímssyni. 

[AM 439. 12mo. Vísnakver S' Stefáns; ort fyrir 1636. í 
bandritinu stendor EoU Grijmssyne, en hvort pað á að 
lesast Kollgrímssyni eða koU Grímssyni, er ekki hægt að 

segja; nafhið er ópeVt.] 



Verndan drottins veitist þér 
velmentaður örvagrér, 
annars heims og einninn hér; 
ósk min þetta skyldug er. 



5. þó er að bæta drottinn dýr 
dóminn íslands kinda 
og uppræta isinn hýr, 
örina heimsins vinda. 

Honum fljúgi um láð og lönd 
10. lof og pakkir hreinu 

at öllum múgi máls um strönd 
myndaðar alt í einu. 

Skóla rækir dýr á dáð 
og daglegt sæmdar æði, 
15. lukku sækir suður á láð, 
sú er mín bón í kvæði. 

Að pér hverfi föður píns flest 
forsjá, ment og sniUi. 
gangi að erfi gæfen bezt, 
20. guðs og manna hylli. 

Sért upp hafinn dýr og dyggur, 
drýgður menta safiii, 

1* 



5. Frá yður víki meinið mest, 
margfaldist og auðnan bezt, 
8V0 hreppið aldrei heiUa brest, 
hamingjan að yður Mti flest. 

Yðart bréf og orðin fljót 
10. með aliíð þakka og geðs af rót, 
og bor raig til með bernskuhót 
bögurnar senda aptur á mót. 



heppni vafinn hýr og tryggur 
heiðursmanna jafni. 

25. J>ó nú dofni dverga friður, 
pvi drjúgum annað stunda, 
einninn sofai óðar kliður 
inn til vorra funda. 

Gæði hróður svinni senn, 
30. sendist bróður pýði 
kvæði, sjóður inni enn 
endist, pjóðir hlýði. 

II. 

Hrein bón hylli væna 
af hug dug æ minnugum 
í vil skal vera án táli 
og vald hald ástar gjaldi, 
5. statt, trútt standi petta' 
stef bróf utan efa, 
lif, haf lánið gæfu 
og lífhlif að eilííu. 



Mín er ekki mærðin dýr, 
mælskan lök og þar með rýr, 
15. línan klest, en skriffc ei skýr, 
skilja má það auðartýr. 

Tómið er lítið randa rjóður, 
en raskaður minn orðasjóður, 
bið eg yður þann bossuhróður 
20. til bezta að virða, þegninn góður. 

Fyrir hnífinn, geira grér, 
geri eg nú að þakka þér, 
sem þú gerðir aðseuda mér; 
sæmilega hann beittur er. 

25. Vel forskulda vil eg það, 
veigaþór, og bera mig að • 
yður þokknast aptur í stað. 
Enda eg þanninn Ijóða nað. 

Tregur er eg að byrja brag, 
30. bæta muntu þetta sag. 
Dvínar þanninn Ijóðalag. 
Lif í drottni nótt sem dag. 

Finis. S. 0. 



17—20. niðurlagsatkvæðið í hverri línu ritað svo í hdr. 



( 



# 




YMBI 



EPTIR 



STEFÁN ÓLAFSSON 



GEFIN tT AF HINU ISLENZKA BOKMENTAFÉLAGI. 



I. 



-X- 



KAUPMANNAHOFN. 
PRENTAD HJÁ BIANCO luno. 

1885. 



^sohiA.ss^jah^ 




HARVARD COLLEGE 
IIBRARY 

FHOMTHF: LinRAIiYOF 

KONRADVONMAVRER 

; OF MVNICH 

THE GIFT OF 

UÍCHIRMD CAmXOOUDGE 

— CLASS OF I8S7 - 

ASSIS'mNT PROFESSOR OF HISTOm' 
I!Í04- 







\ I 



# 




YMBI 



EPTIR 



STEFÁN ÓLAFSSON 



GEFIN tT AF HINU ÍSLENZKA BÓKMENTAFÉLAOI. 



L 



KAUPMANNAHÖFN. 

PRENTAD hjá bianco luno. 
1885. 



12 



^ svo meir en písinn megi það 
mína kæta hyggju slóð. 

Leyfíst ekki að lengja nú 
Ijóðin meir í þetta sinn; 
35. sigri gæddur og sannri trii 
sórtu jafnan, Árni minn. 



8. 



Ári síðar enum saraa tllskrifað. 

[Vísnakver S"^ Stefáns A M. 439. 12mo. Hinum sama þ. o. 
Arna Jónssyni á Geirastöðum 1640—41.] 



Miunir mig að sðnnu 
mei^gaðan, Ámi, fengir 
óð af guðvefs gráði, 
þess get eg, í fyrra vetur, 
5. til gamans ef kunni koma 
kátum þér í mát^i, 
sendi eg enn Fjölnis fundinn, 
því ferðirnar austur verða. 

Sanulega muntu minnast, 
10. meina eg það og greini, 

á feldar fyrri aldir 

og fengin not, tóbaksþrotin, 

þá mingra léztu löngum 

lítt hljóður úr sjóöi 
15. naumu gulls, er geyma 

gerði bezt sokka verðið. 



13 



En lengur að lýja tiingu 
mér leiöist á tóbaks veiðum 
og læt því lambið hvíta 
20. létt í hróðurínn detta, 

sem upp hefur éinn á snoppu 
artugan blett grásvartan, 
greiðagjarn og því Árni 
efalaust fyrír mig gefur. 

25. pó von sé á litlum laununji 
leita þii við fram streiti 
huguU lambið lága 
með löglegan styrk 1 köglum, 
svo geti grassins leitað 

30. greiðsporað að vori, 

en merglaus hokri hvurgi, 
ef hallast víst er fallið. 



27. löga, hdr. 

í vísnakverinu stendur um þetta leyti: 

Undir nafni Árna Jónssonar. Sr Eiríkur [Ólafsson]. 

Skjóni hefur skörp bein 
og skerta róu neðanvert, 
klárinn er kviðmjór, 
kríkavisinn sem tík, 
tórir leDgi tannfár, 
ef töðu ei brestur þann hest, 
enn mun lúinn eitt sinn 
Ami verða í kaupferð. 

Arni hefur verið mikill hestamaður og hefar átt i 
hestabralli. 



14 



pó arnar Igaðra fornan 
feng eg treyni ei lengur, 

35. mundu samt að senda 

samið bréf mér til gamans 
hlaðið af Viðreks veiði, 
sem vel kann gleðja manninn, 
því enn mun ei ðfga þanninn, 

40. að áhalds smiður ei fáist 



S, 



Árna Jónssyni. 

1642, 4. Julu. 
[Visnakver S' Stefóns A M. 439. 12mo.] 



Arni þykist fleygur og fœr 
fyrst hann Rauðs ei misti, 
en einsamall honum aldrei nær 
utan hann haptið gisti. 

5. parf nú ekki að slíta slóg, 
ef sleppur ei til að járna, 
þó kvisthnútan hans biti á bóg 
brðltir hann með Ama. 

pií rennir honom með reynda skó 
10. um reiti Austur-fjarða 

út í Toifu og suður að sjó 
að sœkja fískinn harða. 



8. brollirir, skr. hdr. 



15 

£n gættu nú að, þó gott sé skrölt 

gilda að sækja veiði, 

15. að ofboðin og ofiiraölt 

ekki klárinn deyði. 

8. 



Áena Jónssyni 

á Geirastððam tilskrifað forðum. 

[St = StokkahlaÖabók ; J> = þingeyrabók , bls. 180—182; 
R = Bask 83. 8vo.; JA = Jóns Amasonar 8a&, B. XVI. 
8vo., bls. 366—371 (afekr. S' Jakobs Björnssonar eptir Fitjja- 
bók); Sp =.J.Sig. 82, 8vo., bls. 49-56. Seínasta erindi 
sýnist benda til, að kvæðið sé frá 1642.] 



Skrifa þú mér, sé tóm og tíð 
og tolli Qöður í hendi, 
hvort sú flókna kaplaklíð 
er kljáð með þér og Gvendi. 

5. Hver þitt, Árai, álna skarð 
upp fyrir honum dyngi. 
eða hvor loksins annars varð 
undirlagið á þingi. ^ 

Hafa þá beraskir hyggnast mátt 
10. og hvima þeir hinir yngri, 

er lékust þið með letrum grátt 
og lögin á hverjum fingri. 

2. og 8l. |>, Sp; 7. lok8 annar Sp; 8. nndirlægja Sp; 
11. i letrum J A, B, Sp; þér í letrum |>; 12. með lögin B, |>; 



16 

Skarpt er beggja skilnings þel. 
því skapa eg mér í hendi, 
15. að Árna hafi farið öllu vel, 
eu engu síður Gvendi. 

Sá hefur fyrri ræðu róm 
reynt og hert á strengi, 
staðið á þingura, stefnt fyrir dóm 
20. og steininn klappað iengi. 

En hafi þinn sigrað hyggju sjóð 
halurinn vizkudjiípi, 
girnstu aldrei Gvendar stóð, 
þó gamli Jarpur krjúpi. 

30. En þegar Jarpur fellur frá, 
og fá hann krummar snæða, 
taktu eldhilsherta há 
og hafðu haua þér til skæða. 

Sanna muntu svo með mér, 
35. að sjálfs muni beztur auður, 

fyrst sami klárinn þreyttum þér 
þénar lífs og dauður. 

Hafi þá senda heppni stór 
hákarlsskrápa blauta, 
40. kœpuskinn og kópabjór, 
kvíguhiið eða nauta. 

„ ■ ■■ - ■ — _■■■■ ■■!■■ ■ — ■ —- .- ,. ,. ,m ^ ■ -— — - 

16. en ekki síður Gvendi St, JA, R; engu síður en þ; 18. 
remt og JA; rent og Sp; 33. og haf hana \>: 36. þreyttur 



17 



Svo þú þurfir ekki á 
öllu sjálfur ganga 
Hornfirðinginn hittu þá, 
45. við hann mun gott að manga. 

Sá kann ekki á trippum töl, 
en trítir á berum sokki, 
sár er honum sinniskvöl 
að sjá af kapalskrokki. 

50. En strax þii nefnir skæðaskinn, 
Skjónu sækja lætur, 
kapalinn rauða og klárinn hinn, 
sem kom hún Gláma á fætur. 

pú hugsar strax hvoit verð til vinst, 
55. vegur upp skinna þunga, 

og kýs þér þá, sem kostar minst, 
kapalbykkju unga. 

Lízt þér hún á vikin vön, 
vænt mun hana að stöðva, 
60. með slitiö tagl og slótta mön, 
slök á lend og vöðva. 

pá ber um hennar herðar mak, 
svo húðar læknist galli, 
og leggur svo á svaðrað bak 
65. söðul frá Hól á Fjalli. 



þér Sp; 45. viö hann er gott þ; 58-61. vantar i JA; 62. 
þú JA, Sp, þ; 06, en vilji skinnið vanta Sp; 69. báöar 

2 



18 

£ii vilji skinnin vanta á, 
verður gott til ráða, 
þii lofar hann skuli fullnað fá 
of frelsarinn liður báða. 

70. Hugsar þó um þagnar mið, 
þetta skuli ei enda, 
viljirðu ei frá sveitar sið 
sinnu hjóli venda. 

Býr þig svo með hörkuhast, 
75. því hafa læzt ei stundir, 
kveður skjótt, en kyssir fast 
konuna vegguum undir. 

Feta með þig fold og lá 
fálu beinin ungu, 
80. segir ekki ferðum frá 
fyr en kemur í Tungu. 

AUir lofa þar Árna ferð 
og á það gera lita, 
aö Hornfirðingar skyldu skerð 
85. skinn af köplum nýta. 

Hvísla svo, er hrossið sjá, 
hvar sem verða fundir: 
þessi er hvorki þykk né há, 
cn þar munu fœtur undir. 



JA: 70. þenkir þó f>; 71. skulir ei Sp; 73. hjólum f>; 80. 
segir pó ei Sp; 81. fyr en kemst í þ; 83. á það gerir St, 



1 



19 

90. p6 taglið hafi býsna brest 
og bakinu fleiður spilli, 
við henni bjóða hundfaðshest 
og hýrukorn á milli. 

Að forðast brjál þií finnur skást, 
95. og fyrir því heiti bindur, 

að aldrei skuli hún frá þér fást 
fj-r en þrotnar vindur. 

petta undrast þorna lín 
og þakkir lætur ei dvína, 
100. að Ami skyldi í elli sín 
öllu brjáli týna. 

Breytirðu eptir Boðnar skiír, 
bágt þó vilji ganga, 
kantu brátt að komast lír 
105, kaplahrakinu langa, 

En þar sem lætur þundar vín 
þetta um hlustir líða 
alla munta um æfi þín 
optar ganga en ríða. 

110. Lifðu vel og Ijóða fátt, 
lukkan þér ei týni, 
að dragir flyðru og þorska þrátt, 
en þreytir á sela trýni. 



^K R, Sp; 95. og sl. Sp; 107. um sl. E, Sp; 113. 

o* 



en 



2 



20 



Staup mitt drekk, ef veiðir vel, 
115. þar vil eg á bindist endi, 

með þorskabrugg eða soð af sel, 
sé ei öl fyrir hendi. 

Svo görpum verði í geðinu kátt 
gerðu upp hljóðum renna, 
120. og fyrir bikar byrja hátt 
bollalagnað þenna. 

Ntí skal verða á bragnura bil, 
byr fyrir Dönskum greiddi. 
Árna skrifaði einfalt til, 
125. Eddu hjá hann sneiddi. 



GUDMUNDI OrMSSYNI. 
[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. " 12mo.] 



Altíðlega óska eg þess í óðar blandi, 
að drottins yfir þér styrkur standi 
stöðugur bæði á sjó og landi. 

pYÍ nærst greini eg, Gvöndur, þér þó glósa kynni, 
5. Fjölnis vín þá fær þtí að sinni 
fátt og stirt af hendi minni. 

pveitir á JA, R, Sp; 123. byr pvi Dönskum Sp; 124. Árna 
skrifast Sp; 125. þvi Eddu hjá St, J A, R; Edda hjá 
honum Sp. 



21 

Endann binda vil eg þó víst minn vinurinn kæri 

á loforð mitt, þó lítið væri, 

þá lagðir af. við mig seigast snæri. 

10. Hvort eg hugði ei teymings til nær tók eg að ríða 
heldur utan um hempu síða 
og högldina á það gorði smíða. 

En svo búið beið með öðru bandi fínu 
heima samt í hirzlum minum 
15. hjá húsbóndanum í geymslu þínum. 

pví hefur hempu næmur náð af nóguTu létta 
vindurinn sundur foykja og fletta 
að Qærri hefur verið snærið þetta. 

Fyrst gafst mér ekki af gáfu þeirri gagnið fleira 
20. eflaust læt eg á mér heyra 
að ekki borga eg snærið meira. 

En sannlega mundi eg taka til og teygja betur 
orðatein, ef vissi eg í vetur 
vænt mér sendir óðar letur. 

25. Kliísaðu saman kíminn óð þótt kleprótt gangi, 
svo kætin frá mér sturlun stangi, 
en styttast mætti veturinn langi. 



9. pa logder af við mig seygast, hdr. 



22 



Lifðu vel, eg lœt svo fánýt Ijóðin bíða 
felandi þig fii-tan kvíða 
30. frolsarans undir geymslu þ^ða. . 



S. 



Séra Eiríki Ólafssyni til 

um Skálholtssetu bréfamanns. 

[Vísnakver S' Stofáns AM. 439. 12mo. Aptau við Skál- 

holtssotu stondur i hdr. „kvæð", oins og það væri seinna 

sett, og vísurnar ættu að heita Skálholtssetukvæði.] 



Flesta grunar geðs um mið 
garpa í þessum ranni. 
að sér uni eitthvað við 
og því muni þokknast bið. 

5. Vinnukonum allvel ann 
og þeim roðum tærir, . 
eptir vonum kringur kann 
kvenpersonum þokknast hann. 

pessi hinn fróði fleina grér . 
10. falur af amorshótum 

kvennagóður kallast hér, 

hann kemur í híjóði við þær sér. 



S. 



8. persönum hdr. 



23 



JóNi Ólafssyni 

til um Yarða Qárpilt. 
[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 



Nær heimafólkinu heilsar þií 
hrygðar firtur kvaröa 
gerðu það með gætni og trií 
og gleymdu honum ekki Varða. 



Séra Eiríki UM HINN SAMA. 

[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 

pegar við hoys er rusk að rjá 
roUu þjóninn harði 
og saman valin strýkur strá 
stefnlegur mun hann Varði. 

5. Gimbill minn með hoinin hál, 
þótt heyja safnið skarði, 
að þenja hann út 1 þriðja mál 
því hefur lofað Varði. 

1 vísnakverinn stendir þetta: 

Séra Eirlkur Ólafsson mér aptur til. 

Nú mega rollur renna um þá, 
því runninn er snjórinn harði, 



24 



Ef lætur haiin bozta fóður fá 
10. sem föl í hiísagarði 

mega það fleiri með mér sjá 
að mannslegur er hann Varði. 



S. 



yðar gimbli ekkert strá 
enn hefur gefiÖ Varði. 

5. Bráð hafa hann veður og bitran köld 
beygt 8V0 miður hjarði, 
pví alla daga og einninn kvöld 
úti situr hann Varði. 

Sulturinn aldrei særði hans kvið, 
10. pað sannar með mér Varði, 
hefur pó varla haldist við, 
hy gg eg harin nokkuð skaröi. 

þó mun streita, það er min spá, 
pyrmi honum yrlingsmirðh* 
15. og bringu feita biðja að klá 
boint pví neita okki má. 

Yður leiði á austursveit 
englar drottins góðir 
og alkunnugan ungdómsreit, 
20. elskulegi bróðir. 



25 



KVEDJUSENDING MÍN 
til litla Dóra í bróli Kristínar Ó[lafs]d[óttur]. 

[Visnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo. Ort um 1640.] 



Ef það, Kristín, lukkan lór 

að leiðina blaðið rétta fer, 

og að því fengnu svein minn sér, 

segðu honum að eg tóri, 

og mína kveðju blíða ber 

með beztri ósk, sem skyldugt er, 

að sönnu manninn þekkið þér, 

það er hann litli Dóri. 



S. 



SöMU UM HINN SAMA. 

[Yisnakver S^ Stetans A M. 439. 12mo. Vísurnar eru til, 

Kristinar systur S' Steíáns.] 



Að ályktuu hef enn til þin 
eg þá beiðni stóra 
kæra að berir kveðju mín, 
Krístin, litla Dóra. 

5. Mér heilbrigt veiti herrans náð, 
ef hér skal lengur tóra, 
alt mitt fólk um austurláð 
og einkum litla Dóra. 



26 



pá lesið hefur þú letrið það, 
10. sem lézt eg í önuum klóra, 
feldu ei uiður fánýtt blað, 
fáðu það heldur Dóra. 

S. 



SÉRA EiEÍKI Ó[LAFS]S[YN1] um barneign 

brókasjúkrar eldakouu. 

[Visnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo. J>etta skrífar S"- Ste- 

fán úr skóla 1640-41.] 



I. 
þó haldin væri af öld 
hiín eldahiifa steingeld, 
holdug samt og heilgild 
nií heldur hún nytfeld, 
5. svo aldraðrar ferföld 
fyld er nú upp vild, 
en feld bróka hörð hold, 
sem hreldu lííið margt kveld. 

II. 

Millum bylja má ei hyljast mærðar tvinni 
nypurt skilja næmum sinni 
þeim nóg er að þylja einu sinni. 



27 



Séra Bjarna Gissurssyni 

tilskrifað forðum. 

[Útg. bls. 61-62; Stokkahlb.; Rask. 83. 8vo. H = J Sig. 
271. 4to. (með hendi Halldórs Hjálmarssonar) ; Br = British 
Museum 11,185. 8vo. (F Magn. 413. 8vo.); P = Orðam. i 
expl. Páls; f>ingeyrabók bls. 182— 83; K = J Sig. 92. 8vo.; 
J Sig. 82. 8vo. bls. 99—101. S' Bjarni, sem kvæðið er 
til, var prestur á þirigmúla í Skriðdal 1648—1701. J>á 
sagði hann af sór prestskap, eu dó ekki fyrri en 1712, og 
hafði pá einn um nírætt. Hann átti Guðrúnu fóðursystur 
S' Stefáns Olafssonar. S' Bjarni var ættaður að vestan, og 
var skáld gott. Kvæðið mun vera frá hér um bil 1650.] 

Ritið styttir ferð fljót, 
flyt eg yður búkrit, 
læt eg tóra lömb feit, 
en lítil kanna nábít, 
5. hitann byggir hvert naut, 
heitast eg við meingeit; 
lit um þessa bygð beit 
blotinn kom í forþrot. 

■ Ullin skýja föst féll 
10. fjöllum af á minn völl, 
gyllir 0S8 upp grasmell, 
en gallar stráin hrímfall; 



Fyrirsögn: Epistola Br; Á hörðum vetri kveðið H; 
I harðindum til S' Bjarna Gissurssonar K; 1—8 vantar í 
H; 1. Letrið styttir Br; 11. grasmell, sbr. Pál Ólafsson: þú 
frosin sé mellin ...; grasspell H; glasmell Útg. ; 12. en 



28 

rollur skaðar skel ill, 
skullii frost í krapsull^ 
15. hryllist Gosi, hann kell, 
haliast því á moðstall. 

Hestar grenna gadd fast, 
gista þeir nil böl tvist, 
kasta hóf um hrímröst 
20. og hrista sig af ólyst, 
lesta heyin límfost, 
lízt mér á þau hót sízt, 
við gjóstu, þrá og þur frost 
þiístan hylur fjósrúst. 

25. Herðir nii á heygarð, 

ef hjörðin fær ei sinn vörð, 
byrgðir finna fljótt skarð 
í furðulegri grasþurð, 
svörðurinn og strá stirð 

30. storðar leysa niart orð; 
mærðar ferjan skjótt skerð 
skorðast hér með veik borð. 



sl. Br, H; 13. skell (!) ill H; kolhir skaðar Br ; 15 Gosi er 
reiðhestur S' Stofóns; 16. því að H; 17—24 vantarí H; 
ból tvist Utg., P; 22. hóf sízt Sp; 23. við gjósta Utg.; um 
gjóstu E, J>; um gjóstin(n) þrá og þver frost K; 29. verður 
enn (!) Br; 30. storðar loifa H (misskr.); 31. skjótt skýrð, 
öll nema H; 32. skorðast svo H, K, P; hér um Br. 



29 



TlL GUDRÚNAR DÓTTUR SINNAR. 

[Útg. bls. 81—82; B = hdr. S' J>orvald8 Böðvarssonar; 
G = Grundarkver; Rask 83. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (blöð í 
8vo. með hendi Halldórs Hjálmarssonar) ; Gr = JSig. 271. 
4to. (Orðam. Páls eptir S' Grímólfi) ; British Musenm 11,185. 
8vo. (F Magn.'413. 8vo.); Bm = Bmfél. d. á ísl. Nr. 204. 
8vo.; J Sig. 92. 8vo. fol. 134; J Sig. 82. 8vo. bls. 125-26; 

H E = Hálfdánarbók.] • 



póra sjstir þín kær 
þér heilsar fyrst, 
Rannveig henni hartnær 
með hæverskrí list, 
5. Kristín það vill vær 
þú verðir af sór kyst, 
Anna því ei afslær 
ógýöni á tvist, 
Ólafur fljótfær 
10. sem fuglinn á kvist, 
Halldóra kinn klær 
í kveðskapinn þyrst. 



Fyrirsöguin svo í Gr; Guðrúnu Stefánsdóttur tilskrifað 
i Norðurland, Utg., o. fl. ; Nöfn barna hans er hann skrifaði 
til Gaðrúnu dóttur siiini H; I þessari vísu eru nöfn barna 
hans, er hann skrifaði GuÖrúnu dóttur sinni HE; 3. — veig, 
hér byijar G; 4. með hagfelda R, Sp; með hæverska Gr, 
Br; 6. hún verði af þér kyst K; 8. ógjarnan tvist Bm, Br, 
Gr; 11. í kveðskapnum fyrst B; RöÖin er öðruvísi í Útg. 
og nokkrum floirum; hér fylgt HE, sem hinu bezta og 
áreiðanlegasta. 



30 

porvaldur hátt hlær 
á hakanum yzt; 
15. flokkurinn frábær 
er fastur í vist. 



TlL GUDRÚNAK DÖTTUR SINNAR. 

[Útg. bls. 199-200; British Museum 11,185. 8vo.; J Sig. 
271. 4to. (orðam. Páls eptir S' Grímólfi)]. 

(juðriín dóttir, ung í árum, 
ástkær mín, af huga klárum 
heilsan blíð með hönd og munni, 
hér með ósk, sem bezta kunni, 
5. sendist þér, og hindarhljóð. 

Fyigir kveðja frásögn minni, 
föður bæði og móður pinni 
með þeim sjö systkinum þínum, 
er sífelt skemta augum mínum, 
10. líður alt að venju vel. 

pú ert ein af átta Qærri, 
ei að líkamsvistum nærri, 



Fyrirsögn: Til dóttur sinnar Guðrúnar, öll; 3. af höiid 
Br; 7. af fóður Br; 12. og ekki að Br; nálægt pó Útg, Gr; 
en nálæg Br; 14. þvi þarf ekki (ei Gr) um Qarskann Br, Gr; 



31 



öálæg J)ó í þeli og hjarta, 
þarf ei svo ura fjarlægð kvarta, " 
15. huguriun finnur hvern dag þig. 

pó þig vanti í hópinn heima, 
hér fyrir skal þór aldrei gleyma, 
heldur ánia alls hins góða, 
er það minning fyrstu Ijóða, 
20. sem eg kveð og sendi þér. 

Bið eg mildan himna herra, 
hann hjálpi þór frá öUu verra, 
sendi næ&i og skilning skæra 
skipan sína í verk að fœra, 
25. svo hnigi til hans þín æskuár. 

Einnig geðjast mönnum mættir, 
mjiíklynd þeim i öllu sættir, 
er þig gera að iðka og næra 
í því, sem að nema og læra 
oO. hverju góðu barni ber. 

Fylking engla fylgi á vegi 
fögur þór á nótt og degi, 
þaun veg byrjar þér að ganga; 
því, er mætti yfir hanga 
35. öUu bœgi illu frá. 



20. sem og nú kveð Br; 21. Bið eg þess mildan Br; 23. 
skæran Br; 24. skipanir sínar Br; 26. mætti Br; 27. sætti 
Br; 35. ó, þér bagi Br; 39. við þig auðan (!) skorða Br. 



32 

Lifðu nú vel, mitt barnið blíða, 
bi'Bginn raá eg ei lengur smida, 
full er meining fáiTa orða; 
fagra við þig auðnu skoröa 
40. raóður bæn og blessan mín. 



Unglingsskemtan. 

Til dóttur sinnar Guðriínar undir nafni Ólafs 

bróður hennar. 

[Útg. bls. 136-39; Stokkahlaðabók ; *hdr. S' þorvalds Böð- 
varssonar; Kask 83. 8vo; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls eptir 
hdr. SrGrimólfs); British Museum 11,185. 8vo.; P = Páls 
safti Nr. 1. 8vo. XXII. (orðam. skr. inn í expl. Páls; framan af 
Br og P vantar 1 — 4, og byrjar á 45 — 48); J Sig. 82. 8vo. 
bls. 226—30; Hálfdánarbók mín. Kvæðið muu vera ort 

um 1670]. 



Ber eg mig enn að bagla vísur beins á spjald, 
iðka pár og pennahald. 

Einatt virðist ólöng stund, sé úti hlýtt, 
ef þá ber til nokkuð nýtt. 

5. Áhyggjan er upp á hól að elta börn, 
þá er hér ein á túni tjörn. 



Fyrirsögn svo i Gr; þetta hefur skáldið kveðið ungur 
B, Sp, St; þetta sýnist S' Steph. hafo ungur kveiðið HE; 
en þotta er hvorttvegja vilt, því kvæðið er ort i Vallanesi, 



33 

Hún er brædd með hála ís og harla breið, 
gott er um hana aö hlejpa á skeið. 

Eg fann líka afbragðs skaíl un^ eitthvert sinn 
10. í austaúverðri Krosshólskinn. 

par hef eg löngum leikið glatt og lýðurinn smár, 
gamanið slíkt í geðinu stár. 

þar nam fjölin skakast skjótt og skrykkj- 

ast vel^ 
svo loptaði undir allan stél. 

15. pá er leikurinn eptir einn, sem af þó ber, 
pað er stóri stiginn hér. 

Hafinn er sá á háan garð, eg held það list, 
jafnvœgur sem verður fyrst. 

Sinn á enda sest þá hvor, en sígur brátt * 
20. annar niður, en hinn fer hátt. 

Nær sem þessi festir fætur foldu á 
þá er með himnum hinn að sjá. 

í einu róa átta börn, sem er til von, 
þá kemur Bjarni porsteinsson. 



en S' Ste£Ln er uppalinn i Kirkjubæ í Tangu; 8. um hana 
er gott P; 9. Eg fiaiin annars (annan Br) afbragðs skaílinn 
Br, P; Eg fGinn slikan HE; 10. Erosshóll i Vallanestúni 
Gr; 11. lengiP; 13—14. vantar iBr; 13. þegar göUn HEí 
16. er nú Br; 18. svo að P; sem að Sp (með blýant); 19, þá 

3 



34 

25. Hálffimtagur hartnær orðinn hærugrár, 
söðlasmiðar og hagvits hár. 

Gagn er bæði og gaman að Töskum geira ruð, 
hann heilsar og segir: Hér sé guð. 

EUi kastar, aptur barn, og upp til vor 
30. gægist, brosir, greiðir spor. 

Hefst í stafn og hýðir á snari^an róðrar ring. 
á þessum trausta teinæríng. 

Er þá mesta óðaganginn eins að sjá 
og skip, er stendur stöfnum á. 

35. A ýmsum pegar svo endum gengur ótt og létt 
þá er nú kortan riðin rétt. 

Hristing fóta, handagang og hðrkunis, 
eu ýmsir detta lítbyrðis. 

par má sjá hver þægðarleikur þetta er, 
40. hann dregur svo marga menn að sér. 



hvom K; er sigur St; 21—22. vantar í Br; 30. og groiöir 
Br; 31-32. vantar í Br; 32. teinahring skr. eptir frb. i hdrr. 
34. sem skip þá stendur Br; 35—36. vantar i H E; 35. þegar 
gengur á ýmsum endum ótt og nett, öll, nema Br, Gr; 
36. nú sl. öll, nema Br, Gr; kertan Útg. (rangt); 37. 
hörkiihnis St, R, Sp, HE; hörkuhvis Gr; hörkukvis Br; 
hörkuis P; 39—40. vantar í öU, nema Gr; 41 — 42. vantar í 
Br, P; 41. varla, svo hdrr. ætti kanske að vera alla; 46. 



85 



Sliiptapana trautt hér, varla, telja má, 
þeir falla svo opt upp á. 

pessi leikur er lætur bezt, þá linnum vér, 
leiðist flest hvað lengi er. 

45. Undan raá eg ekki skilja í óðarkveyk 
grenjabít og blindingsleik. 

Nií er komin önnur öld, en liti hitt, 
er áöur gladdi geðið mitt. 

Bækur iðka, blek að gera og bera mig aö 
50. línur rétt að leggja á blað. 

Eu eg veit að ekkert langætt yrði þó, 
ef þess á milli ei fongi fró. 



grenjabiti H E, Sp; 48. sem áðiir St; 49. bora sig, öU 

nema P; 50. línu rétta P; 51 — 56. vantar í Br; 5.*í. eigiiast 

leik Sp. 

Athugasorad: 5. olta börn á líklega við akossnlcik eða 

kongsleik. 

8. hloypa á skeið, renna sér fótskriðu 
eða fara á leggjum, frcmnr en á skautum. 
13. A við að bruna sór á fjöl á svoUi. 
15 — 44. að róa kort (kortan 86), öðru 
nafni: að vega salt. 

46. gronjabítur er kanske skollaloikur 
cða krækilblinda; blindingsloikur á 
ekki að vera ósvipaður skollaleik og dúfu- 
leik; sumir segja að blindingsloikur só 
alveg sama og krækilblinda. 



{ 



36 

Mun Qg því eiga öðni hverju að öðlast leik, 
hér við hressist hjggjan veik. 

55. pað skal bera, er breytast kann ei, bragna hvör, 
hœtti eg nú við svoddan svör. 



TlL DÓTTUR SINNAR GUDRÚXAR 

undir nafiii Ólafs bróður hennar. 

[Útg. bls. 167-68; J Sig. 82. 8vo. bls. 274-76; J Sig. 

271. 4to. (orðamunur Páls eptir hdr. Grímólfs prests) ; British 

Museum 11,185. 8vo.; Stokkahlaðabók; Rask. 83. 8vo.] 



í fróttum allfátt 
er að skrifa til þér, 
þín siya systkin 
samt við heilsu og lífs skamt 
5. fyrir góða guðs náð, 
göngusóttin hefur ströng 
þorað mörgum þar, hér 
þó að binda helskó. 

Eg sit við saurljót 
10. sinni einu kálfskinn, 
á að skrifa upp þó 
öðru veifi prentblöð, 



Fyrirsögn svo i Gr; Epistola sub. nom. filii Olavi ad 
sororom Gudr. Br. Vísur, er skáldið gaf syni sínum að 



37 



þá dettur það í 
príf eg Qöður og hníf, 
15. sker penna og skrífa stór 
skýran orð á pappír. 

Á gengur ei þó 
óðum í hugarsjóð 
að tína, því töf sein 
20. tíðum slítur náms klíð, 
þar um vitni bezt ber 
bjúg skrift og ódrjúg, 
annað sinn, ef eg kann, 
endurbót skaJ glðgt kend. 

25. þínar systur, þráðs roin, 
þér heilsa nieð mér, 
þráheldinn porvaldur 
þar til leggur orðfar. 
Faðir minn fann óð, 

30. fer sú listin hjá mér. 
Guði sönnum sólsmið 
sel eg þig. Lif vel. 



skrifa sjstur sinni, hin; 2. þér til Br; 20. flytiir Br; 23. 
öðru sinni Br, Gr; 28. orðfár Br. 



( 



38 



Um Kolbein dvekg. 

[Útg. bls. 12G— 128; Hálfdánarbók mÍD; »Stokkalilaðabók ; 
Gruudarkver (brot); Kask. 83. 8vo.; J 8ig. 271. 4to. (með 
hendi Halldórs Hjálmarssonar) ; British Miisoum 11,185. 8vo.; 
Ijingeyrabók bls. 155—57; JSig. 82. 8vo. bl8.210— 213; Jóns 
Arnas. safn B. XVI. 8vo. bls. 614 — 616. þar segir svo: 
„Kolbeinn á Hvamshyl átti barn fram hjá konu sinni: en 
með þvi hann vildi ekki írómlega gangast við pví, risu þar 
út af vorstu mál og svardagar, pvi barnsmóðirin haíííi rétt 
að mæla. Samt sór Kolbeinn fyrir bamið á þinginu, en 
hældist seinna um í sinn hóp, að hann hefði samt getað 
fríað sig við pað, þó pað hefði verið satt. Ut af þessu 
kvað prófastur herra Stefón Olafsson eptirfylgjandi kvæði, 
og tilskrifaði pað sýslum. lierra Jóni þorlákssyni." Sum 
hdiT. bæta pví við, að hann hafi sent bréfið með Kolbeini 
sjálfum, og bendir kvæðið til pess. Kvæðið er ort eptir 
1670, pví pá flyzt Jón þorláksson austur.] 



Kominn er Kolbeinn dvergur 
kussamálin í, 

að ei sóu lír honum ergjur 
eru til rökin ný, 
5. fííladi falda ná, 

íimtugur var hann þá, 
tuttugu vetra taldist íijóð, 
er tók hann bátinn á; 
dávænt dvergasmíði 
10. drósar arminn prýði. 



3 — 4. rekknum rénar ei mergur — raun cr sönn á pví 
Br; 5. fíflaðí hann Br; prýðir J A, þ; 14. hcr prýtur G; 



39 



Er haim áliia tveggja, 
alt eins digur og hár, 
snotur og sniíinn tii leggja, 
snai't af hærum grár, 

15. iiest þó viröist veitt 
vanta sýnist eitt, 
að skeggið ekki á naiiann nær 
nógu langt og breitt, 
þykir mér þrautin mesta, 

20. það nam á að bresta. 

Forðum féll í ísa 

Hjóts á miðjum ál, 

það nam hann að hýsa 

handar undir skál, 
25. þandi út stýfla þá, 

þenkti sig að ná 

ofan tii botns, en undir var 

áttrætt djúp að sjá; 

því er harka í honum 
30. og hugur eptir vonum. 

Fleira er frá að greina 
ferðum þessa manns, 
tíminn tekur að meina 
að tína raunir hans; 
35. með svartan silkiklút, 



15. flest þó vel sé Br; 16. vanta þykir Br; 17. að sL Br; 
18. uógu sitt og Br; 19. þyki mér HE; 20. hér prýtur Br; 
21. féll á isa St; 30. hugurinn J>; 34. að telja fram raunir 



( 



40 

ef segja vildi hann út 
æíisöguna alla sín, 
einhver gleymdi sút. 
pó er nii erindið annað, 
40. efri bygð að kanna. 

Ef kynni hann kvittun fanga 
um króasmíðið sitt, 
og greitt það vildi ganga 
geðinu yrði fritt; 

45. um beyísingarblað 

biður hann upp á það, 
eg legg þar til orðin mín 
eins og þegninn bað. 
Gerir svo gamanið detta, 

50. græzkulaust er þetta. 



Brúdkaupsvísur 

til Jörgen Kem. 

[Útg. bls. 188—190; JStefáns. (brot); StokkalilaÖakver; Rask 
83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. p. 330— 332.] 

Sól skein yfir sæ grænan, 
sá eg fley háum dregið, 



hans St; að tíni eg R, Sp; að tíni eg fram þ; 44. og 
geðinu Sp. 



1. sjá Útg.; sól skín S; 2. hófura skr. S, Sp; húfurn 



41 

viö land í lægis sundi 
leyni 1 bjgðum, fleini; 
5. lá svo við taum trúan 
tjóðraður hestur flóða 
í Keyðarfiröi Qáðum, 
fann eg þar hóp kaupmanna. 

Spurði eg, þá stóöu á storðu 
10. stýrendur af hlunns dýri, 
hvaða fregn ófróðum 
færðu mér róðurs lærðir 
úr Ðanaveldi vænu, 
er varði mig, ísajarðar 
15. festan ármi ástar, 

ár fimm við ment klár^. 

Fjöld trú og frétta þyldi 
farmanna knár skari, 
þó mest um grandgeystan 
20. galdur, plágu aldar. 
Xenni eg ei rítar runna 
ræðu í sónar flæði 
með gát gjörvalla að flytja, 
svo gylla hát ei fylli. 



Útg., St, E; 3. að landi lægis sunda St; við landi lægis 
sundi R; 4. leynast beygðum Útg ; leyna i bygðum St, 
R; 5. meÖ taum trúum S; 12. S endar hér; 15. Síztann 
armi B; 29. pað er hljóðs St; 30 handfeldur Sp; 44. traust 
St, Sp; 46. „Hér endar handrit prófasts síra þorvaldar 



I 



42 

25. Skal eg þó eitt yfir ala 
óðar með hug gódum 
setja á sunda otri 
SuttuDgs, er mér iluttu. 
Það er hlaðs aö hlýði 

30. handseldur til landa 

Jören Kem kominu væri 
kaupslyngra foringi. 

Að blönduðum beslu vindi 
blíður við þey gríðar 

85. Kristínu kváðu' að fest- 
kaupsnilda bör vildi, 
þegar af fei-ðum frægur 
félguðum ránar elgur 
tæki við borg bleika 

40. blund á Eyrarsundi. 

Sakir þess að vinvikum 
varði mig svölnis garða 
týr og trygða stóru 
trausti í görðum austun 
45. signi* eg í mærðar megni 
menfrey og hrings eyju; 
blessi þau, bið eg þessa, 
blíður guð fyr og síðar. 



Böðvarssonar" Utg. og sömuleiðis St og R, og eru skr. inn 
seinna með öðru bleki og annari hendi í Sp seiuustii linurnar. 



:0 



Peopemticon 

til kaupmanns á Reyðaríirði. 

[^Hálfdáuarbók min; afskrifb Þessa kvæðis lieiir Hálfdáu 
Einarsson tekið eptir eiginhandarrit S' Stefáns, því ueðan 
viðsegirhann: „enapographumautographi'*; J. Árna- 
sonarsafn B. XVI. 8vo. bls. 272-75 (afekrifb með hendi 
S' Jakobs Björnssonar eptir bókarbroti á Fitjum „apo- 
g'rapho autographi". Auk pess finnast handrit þessi af 
kvæðinu: Stokkahlaðabók , Jóns Stefánssonar hdr. í Bmfél. 
9. 8vo. (brunnið brot), J. Sig. 271. 4to. (afskr. Páls eptir 
hdr. S' Grímolfs, brot); British Museum Nr. 11,185. 8vo. 
(brot), J Sig. 82. 8vo., J Sig. 92. 8vo. Orðamunur er eigi 
annar tilfærður, en á Hálfdánarbók (= H E) og afskriftinni 

af Fitjabók (= F) ]. 



Óð bind eg lýð landa, 
er lá stillir á milli, 
til heilla öl öllum, 
unn hraði Gunnlaðar, 
5. er stefna úr hafuar 
eiðskarði ReyðQarðar 
sinn þetta, hrðnn hættust 
hafmjallar af falli. 

Bur fiytji Fornjótar 
10. framleiðis gamm veiða, 
skraf mýki, skref auki 
og skeið fýsi leið vísa, 



Fyrirsögnin er svo i H E, F. Ýms handrit ha£a fyrir 
„Propemticon" Byrsældarvísur, og er pað íslenzkulegra. 
Tísumar eru til Jörgen Kem, vinar S' Stefáns. 



44 

sizt hviknlt hvast vekji 
hjól marar sólfaii, 
15. stríð skýja hljóð hægi 
og hót kyndug mótvinda. 

Álfröðull gólf gleðji 
glóbjartnr sjóhjartar, 
seglsteini fuglfránum 
20. fest atað bezt rati, 

stýls ferða stál norðurs 
stig hæðar sig þræði, 
i naumu nákvæmi 
neyð vami leiðstjarna. 

25. Sá gerði sjó, jöröu, 
sóltjald og hjól aldar 
Þjóð Ðana lið léni, 
leið sýni, neyð týnist, 
dröfn værist, stafn, stýri, 

30. stöng, saumur, röng, taumar, 
sý, voðir, rá, reiði 
ráð kanni dáðanna. 

Sæl náðin sólsmiður, 
sá mengi há engla 
35. skóp, út um skip láti 
skær laðast þær raðir, 



16. mótvindar F. 



45 

hringmúri hæng báru, 
hirð frómust girð Ijóma 
ólukku áhlekki, 
40. útlendra siít endist. 

Geigfundið flug anda, 
fár detti og grár glettur, 
illmæla ðll kali 
lír seglum skúr sneglin, 
45. mitt vinni brátt bannið 
bréfskorðað stef orða, 
heill gefin völl Vífils, 
valur gangi Igalranga. 

Kaupmann í svip svinnur 
50. sjái bragar álagið, 
marvaða ber bráðum 
borð synd í norðvinda, 
blindsker og sund saurug 
siíð firrist, flúð kyrra 
55. ei hitti á nóttu, 

unnfari grunn varist. 

Hjörðhvalir í værð víli 
og vélslunginn skeljungi, 
vekji enginn víkinga 
60. viðbjóð á friðslóðum, 



40. endi F; 57. Hjörðhvalur F. 



46 

Keidgota láð líti 
lániley og Skáneyju, 
drafnveikum höfn hjúki 
hlaupranni kaupmanna. 

f)5. Heim Jören Kem keyri 
kófhraða hófnaði 
og hitti í hag réttum 
hlaðstrindi glaölynda; 
jóð reifi guð gæfu, 

70. gnótt náða og þrótt bráðum 
með örfum atgjörvis. 
Óður standi góðblandinn. 



ITm SiGURÐ S[ÝSLU]M[ANN OG S[ÉRA] H[ALLA]. 

[Vísnakver S' Stefiíns AM. 439. 12mo.; ort fyrir 1636; 

peir hafa báðir verið iim paÖ bræðurnir S' Eíríkur Olafeson 

og S' Stefán að yrkja kvæðið.] 

Sigurður sýslumann 
sjúga vðluna kann; 
hann skauzt i Skriðu rann 
skjótt og HBLLB fann, 



63. Höfn er hér, ef til viU = Kaupmannahöfii ; I36. 
kófhraði hófnaði F. 



1. Sigurður hét ekki sýdlumaður í Múlaþiugi um pessar 
mundir. Hér er pví, eins og vísan sýnir, talaÖ um húsgang, 
scm kallaður var sýslumaður; 4. = Halla; pá var enginu 
Halli prestur að Skriðuklaustri. 



47 



K 



5. kærlega kvaddi þann 
klaustarþénaraun. 
hraktur í hiísgangs bann 
honum svo greina vann: 



Ljiift er eg Ijósan þín, 

10. en.líð nii sára píu, 
lagði eg lófana mín 
ura lærin og gumpsins skrín, 
en sultarins veslegt vín 
mig vefur í hrygðar lín, 

15. í fautans fasið skín, 
furðuleg er það sýn. 

Hryggur HBLLF þá 
honum réð andsvar tjá: 
Víst skyldir vera mér hjá 
20. vissi eg þar efni á, 
en nií er neyðin há, 
nakinn verð eg að stá, 
hefur þú herapu grá, 
hiín er rifin á ská. 

25. Hann svaraði sæmdar prest, 
sú er neyðin mest, 
af liíanum upp eg lezt, 
því Ijá vill enginn hest, 

17. = Halle. 



48 

skórinn jafhan jezt^ 
30. þá í jarðar klangríö sezt, 
í bakinu sundur brest^ 
bœklaO er það og lest. 

Ef klárarnir kreikað fá 

og komast sumarið á, 
35. Skjóna skal eg þér Ijá 

eður skakkbiesótta há, 

svo uni þér armur hjá 

að honum máttu gá, 

viljirðu frelsast frá 
40. fótaverkjar þrá. 

Lörfugur laufagrér 
Ijúfar þakkir tér, 
á hungrað brjóstið ber, 
og biður hann gefa sér 
45. lítið leiðarsmér 
að lækna iðra ker. 
Klerkurinn þegir þver, 
en þegninn burtu fer. 

E, 0. 8, 0. 



49 



Um Hafur. 

[Vísnakver S' Stefáns AM. 439. 12mo. Ekki ort seinna 

en 1636.] 



Jarla sundur sníður snart 
snarsporínn í kúkareit, 
þó nyög sé þeirra hálsbein hart, 
höggstaðinn hann Kjabbi veit. 

iV. 0, 



Vélstapavísur. 

[Visnakver S' Stefáns AM. 439. 12mo. Ekki ort seinna 

en 1636, og hafa peir veriÖ báðir um pað S' Eiríkur og 

SteMn. Jón Sigurðsson segir við afskrifb sína: vélstapi 

= klettið á tortunni á fuglskroppi.] 



Við grannkonu réð greina 
grundin næsta setningslig: 
Er því ekki að leyna, 
illa tekur nú fara um mig; 
5. í matarskorti mun eg um síðir verða, 
því gesturínn margur æðir að 
úr ýmsum stað, 
sagði sætan Gerða. 

Einn blíðan dag sig báru 
10. bragnar mínir rjúpu að ná. 



50 



Iialdnir af huDgri sáru, 
höndlað gátu þeir eina þá; 
iiytti eg mér og flasaði hana aO sjóða 
og rifin tvö lír svörtum sauð, 
15. í sagðri nauð; 

hróðurinn skal svo hljóða. 

pegar sií var soðin 
sæmilega ijúpan stinn, 
að kom þá óboðinn 
20. ellimóður karlinn minn 

bograndi með bauluhrísið langa; 
ábít taktu þér, elska mín, 
af eigum þín, 
mæli eg nií við hann Manga. 

25. Móður ei maula kunni 
mikið af þeirri rjúpusteik 
karlinn kríkaþunni 
krókloppinn með beinin veik, 
alllítt segi eg ofan í hann gangi; 

30. allra hluta einn þarf sízt, 
mín auðar rist, 
mælir hann þá hann Mangi. 

Kríknum sundur svipti 

sannlega í miðju hann, 

35. karlinn þar með klipti 

klæddan lauki vélstapann, 



51 

af rifjuiium át hann lýran holdsins geira, 
varð af þessu vömbin full 
í vopna ull, 
40. þó oi væri átið meira. 

Með brenniviðar byrði 
lír Bugunum ofan son minn skreið, 
spyr eg, hvort þegninn þyrði 
að þoka föðuniura meir á leið 
45. og naga betur úr norðan kominn gusti 
um lærin grönn og lenda ker; 
það likar mér, 
ræðir hann þá hann Rusti. 

Af skipinu hálfu skýfði, 
50. skurtlaði rif en kríkinn beit, 

mæli eg hann matnum hlífði 

og miðli dræmt i grana reit; 

trúlega eg tortubeinið flusti, 

þó komi það sízt i hörku hríð 
55. eða hungurstíð, 

ræðir hann þá hann Rusti. 

Dótturin mín en dýra 
í djrnar kom og þennan leit 
rjúpu kroppinn rýra, 
60. rifin tók [og] í þau beit, 



57. Dottiiíen, hdr. 



52 



grádugri bað eg gridku litid að senda, 
Qártik oiiminn færa bein, 
þá falda reiu. 
óðurinn skal svo enda. 



E, 0. S. O, 



Retrogradum; 
Nenniún linnir sinnu sjór, 
sáttur prettar vilja, 
penninn stinnur minn er mjór, 
máttu þetta skilja. 

S. 0. 



De bubulco. 

[Visnakver S' Stofáns A M. 43Ó. 12mo. Bubulcus = nauta- 
maður. Búlki er snúið úr þvi. Aptan við fyrirsögnina 

stendur: S. 0.] 



Búlki fann með bleika kinu 
blakkan drekkinn garna 
andfúlan með ekkert skinn 
aldraðs fólks eður bama. 

5. Armt lá þetta enda jóð 
upp við herðadýnu, 
Bdlki framan í stéttum stóð 
stamur á nimi sínu. 



53 

Horfði og starði á hlauna kind 
10. hann og muuninn lengdi, 

greip um háls á grán*i mynd, 
i gólf og hellur slengdi. 

Hans varð ekki höndin treg 
harða að veita pínu 
15. þeim, sem hljóp um hlauna veg 
og heyktist niður á dýnu. 

Meiri grimdar aukning er 
ef hann gerir að klína 
allan hrygg og enda ker, 
20. ill þá hepnast pína. 

Legg eg ráð,, hann leiti þver 
linur í sínum karmi 
liiinn áður en leggjast fer 
larfa sviptur fanni. 



1636, 14. jan. 



TJm Nerfu. 

I. 

[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo. , að eins fyrri visan 

og stendur undir: „S. 0. 1685, 7. octob."; Hálfdánarbók mín; 

StokkahlaÖabók; Rask 83. 8vo.; J Sig. Nr.82. 8vo. 

bls. 235—36.] 

Lýsis þefur, lúsa, soðs, 
lifrar, blóðs og hvorfu, 



54 

reykjar, grauta, brýlu og broðs 
brýzt lít uni haua Nerfu. 

5. Langa gerði Buslubæn 
Breiðals gömul skrukka, 
|)á voru í henni augun græn, 
ætla eg hiin héti Jukka. 

II. 

[Visnakver S"* Stefáus í A M. 4i}í). 12mo.] 

Hefur hún stirðast hóstalag, 
hana gerir það tvista, 
má það virðast með það slag, 
þegar mishyndið er að kvista. 

5. pað er hún Neifa næsta hás 
er nóg hefur til að staifa, 
þreytt í burt af þurrum dás 
þrútins Stefáns arfa. 

1686, 13. jan. S. 0. 



I. Fyrirsögn svo í AM. 439. 12mo.; Húsfreyja i Breið- 
dal HE, St, R, Sp; 3. grautar HE, St, R, Sp; 4. brýzt um 
St; 7. í henni eru augun R, Sp, St; 8. hoiti HE, St, R; 
II. Fyrirsögn i vísnakv.: Um ena sömu; 4. mishyndið 
sýnist vera skyrt og áreiðanlegt, og fromur en mislyndið, 
pó ekki sé laust við að skrifað sýnist hafa verið ofan i 
stafinn, sem fyrst hofni- vorið skrifaður á undau y-inu; 8. 
þreytt, svo hdr. 



55 



tESSAK VÍSUR HRUTU UM þAD MIKLA KVEF, 
SEM GEKK Á þVl ÁRI 1636 1 MÁNUÐINUM 

Januario. 

[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 



Hóstinn há með harða þrá 
hrindir frá oss klessum, 
auðarná og maðurinn má 
meiðslin fá af þessum. 

5. Öngva baun hann leggur í laun, 
þó Ijótan dauninn sendi, 
utan kaun og kviðarins raun, 
svo klæjar hlaun og endi. 

Andinn dróst með þungan þjóst, 
10. þá mann bjóst við kvefi, 

en sárt' varð hóst og sveið vort brjóst, 
súiTiaði Ijóst 1 nefi. 

S. E. 0. [= Sr Eiríkur Ólafsson.] S. 0. 



TJm Jón P.s. sjónl. 

[Visnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo. Ort. 1636. Fyrir- 
sögnin er svo i hdr.: „sjónl." (= sjónlaus?).] 



Silkið jálksins sælu ól, 
sem honum nauman greiddi, 
í skallann illa skeylu kól, 
ura skænið Jón þvi beiddi. 

A Anah dag Paska 8,0* 



56 



XJm Í^ORNÝAR módur til gamans. 

[Vísnalcver S' Stefiíns A M 439. 12mo.] 



Ekkert set eg á Imbu dyn, 
er hiín í sínum gjöröum lin, 
fegurðar er sii skorðan skin 
sköpuð fyrir BFLÖKS sin. 

5. Dóttur hennar er BFLGKNGS bjór, 
býsnalega um endann mjór, 
þess tríppis hvoptur tannasljór, 
en tíðum veltist heila kór. 

S. O. 



GFamanbögur 

um hðrkulausan heimadóla. 
[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 



Heyrði eg eitt sinn brak og brauk 
i breiðum fáka ranni, 
við atburð þennan út eg rauk 
öngvum nœrri manni. 



4. BFLGKS (= Belgis) er svo i hdr.; 5. BFLGKNGS 
(= Belgings) 8V0 í hdr. =^ beykis? 



57 

5. Og gerði víða víkja sjón 
vondu undan barði, 
og eygði stóran staðarins þjón 
stikla Tir húsagarði. 

Við þórir hafði þessi teflt 
10. þegn með nauða kosti, 

og með honum Ijótan leikinn eflt 
latur líti 1 frosti. 

Hlaupa gerði sviptur sól 
sá með kulda skælum, 
15. og klónum hélt í kylla skjól, 
hvert komið var ofan að hælum. 

pegar mig nam seggurinn sjá 
sér svo nærri lúnum, 
augun hlutu önnungs þá 
20. ennis lypta brúnum. 

Hann herti á kálfa ærið afl 
ýrður í norðanvindi, 
og hlaupin jók á hðrðum skafl, 
|)ó héngi hans brókar lindi. 

25. Bograði svo buxnalaus 
beygulslegur dóli 
stiklandi með hallan haus 
hálfgjrtur að skjóli. 



9. tefla við J)óri(r) = tefla við páfann = tefla við hana 
tóu = flytja hann Snorra, o. s. frv. 



{ 



56 



XJm I^ORNÝAR módur til gamans. 

[Vísnakver S' Stefóns A M 439. 12mo.] 



Ekkei-t set eg á Imbu dyn, 
er hiin í sínum gjðrðum lin, 
fegurðar er sú skorðan skin 
sköpuð fyrir BFLGKS sin. 

5. Dóttur hennar er BFLGKNGS bjór, 
býsnalega um endann mjór, 
þess trippis hvoptur tannasljór, 
en tíðum veltist heila kór. 



S, O. 



GFamanbögur 

um hörkulausan heimadóla. 
[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 



Heyrði eg eitt sinn brak og brauk 
í breiðum fáka ranni, 
við atburð pennan lit eg rauk 
öngvum nærrí manni. 



4. BFLGKS (== Belgis) er svo i hdr.; 5. BFLGKNGS 
(= Belgings) 8V0 í hdr. ~ beykis? 



57 

5. Og gerði víða víkja sjón 
vondu undan barði, 
og eygði qtóran staðarins þjón 
stikla úr húsagarði. 

Við þórir hafði þessi teflt 
10. þegn með nauða kosti, 

og með honum Ijótan leikinn eflt 
latur líti í frosti. 

Hlaupa gerði sviptur sól 
sá með kulda skælum, 
15. og klónum hélt í kylla skjól, 
hvert komið var ofan að hælum. 

pegar mig nam seggurínn sjá 
sér svo nærri lúnum, 
augun hlutu önnungs þá 
20. ennis lypta briinum. 

Hann herti á kálfa ærið afl 
ýrður í norðanvindi, 
og hlaupin jók á hðrðum skafl, 
þó héngi hans brókar lindi. 

25. Bograði svo buxnalaus 
beygulslegur dóli 
stiklandi með hallan haus 
hálfgyrtur að skjóli. 

9. tefla við þóri(r) = tefla við páfann = tefla við hana 
tóu = flytja hann Snorra, o. s. fr v. 



60 



Pínu ei minni Poli bar, 
því pungurinn iljar stuttur var, 
15. skældist ekki skórinu par, 
en skorðaðist sanit i bífumar. 

pettii mæddi þennan rekk, 
þvl hans sundur táin gekk, 
öngvar bætur fyrir það fékk 
20. firtur öllum gleðinnar sraekk. 

Ongan hafOi karlinn kliit, 

svo kynni að stemmast dreyra liít, 

en blóðlækimir ullu út, 

af þvi fékk hann Búlki sút. 

25. Einar nefni eg ítran hal, 
er ávalt bruggar mærðar tal, 
með sinn langa lærafai 
læðast gerði hann upp í dal. 

Hann hlaut að fínna föður sinn, 
30. og flytja með sér kapalinn 

og bera á honum bein og skinn 
af baulu sinni ósoðin. 

Hann leggur þau fyrir bamið bein, 
er bezt hefur fóstrað amman ein, 
35. en aðstoð hans er ógnasein, 
þótt ávalt hvetji góma flein. 



61 



Ef œfinlegur er hann þar þræll, 
ætla eg liann þykist misjafut sæll, 
þó verði hann ekki vinnudæll, 
40. veltast mun við endann hæll. 

Eklrju hnysi álnalaus 
og eignist svo, því hún hann kaus, 
og spenni um hrundar digran daus, 
svo dofni bundið ástar raus. 

45. Og ei spari hana hér, 

þó hiífi hann einatt sinni mer, 
við hana ávalt unir hann sér 
utan hjá, svo mei[n]um vér. 

E.O. Steph.Ol 



Um Pétur og hans flókakraga. 

[Vísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 



Frostin eru nú furðustríð, 
því fram er liðið að jólum, 
veðráttan ei virðist blíð 
vorum heimasjólum. 



41. Eckiu hnysit!) hdr. 



62 

5. peir segjast h\jóta ad herða gang, 
ef hitna skal þeim úti, 
uær kreika þeir út um víða vang 
með viðarius hörðu sliiti. 

Pétur eitt sinn pilturinn vann- 
10. um pínuna* þá að tauta 
í orði stýfur staðarrrjann 
þá stúlkumar voru að flauta. 

Og sagði að hálsinn kendi kalt 
kvalinn af gi-imdar frostura 
15. hálfu meira en holdið alt 
hlýku sviptur kostum. 

par fyrir treysti eg þöllum guUs 
þann að minka baga, 
og mér að skenkja fljótt til fulls 
20. flóka þykkvan kraga. 

Hann ef skýlir hálsi vel 
hár sem frónið lokka, 
yður þakkir öllum tei 
af ástar beztum þokka. 

25. Sögöust vilja sætur þá 
sannlega þar við leita, 
aö haluriun kynni kragann fá 
svo kuldanum þyrfti ei skoyta. 



63 



Kraganafniö kærur skjótt 
30. af klókleiks fundu ráði, 

og skenktu það með gleðinnar gnótt 
garp þar stóð á láði. 

Árin níu á því veik 
aldurs stödd í línu 
35. legið hafði kerling keik 
af kláðans angruð pínu. 

Sá tlóki í Leifu-íletinu lá, 
uær fárið sóttar hrepti 
og þegar frá líkams lágri krá 
40. lífsandanum slepti.^ 

Bar liann kragann barkann við, 
þá biíið var að smíða, 
pilturinn kunni sæmdar sið 
og sagði hann fullvel hlýða. 

45. Vakta sig nú maðurinn má 
og merkar bænir rækja 
skuli ei öldruð auðamá 
aptur ílókann sækja. 

Halurinn þessa hörkutíð 
50. harmaði alla daga, 

ef moldar ausin auðar hlíð 
af honum svipti kraga. 



87. Leifn, skr. raeð lithira staf i hdr. en er auðsjáanlega 
nafh. 



64 

Og ásakaði seljur seims 
súra fyrir pretti 
55. með rosta stærstum orða eims 
sá aulinn vinnulétti. 

Steph. O. 8. 



ÓSKAGJAKNEAR EKKJU KVÆDI. 
[Vísnakver S' Stefóns A M. 439. 12mo.] 



Oskir tiðkar auðarbi^, 
sem innir mœrðin rýra^ 
matarlaus að mestu nú, 
pað má ei lukku stýra, 

5. Eiu gömul ekkja get eg að situr 
1 góðum stað, en andarslitur 
hrundar bóndinn hlaut mjög vitur, 
en heldur hún eptir lítið bií. 
Oskir tiðkar auðarhrú. 
10. Og dótturin rétt á býting bitur 
|)ó bannist henni raætur litur 

og sjónin skýra. 
:|: það má ei lukku :|: stýra. 

Á prófastsgaiði hagfelt hokur 
15. og hjáleigu lítið tíðka kokur 



65 

biTÍkandi með ekkert okur » 

ær flórar mjólkur sjö og kií. 

Oskir tíðkar auðarbrú, 
En örbyrgðin með ákaft smokur 
20. angurs þrengir frekar lokur, 

svo hrörnar hýra. 
pað má ei lukku stýra. 

I baðstofn þröngri þrístnar byggja, 
þíða skyrið, en stundum tyggja, 
25. í útiskemmu skrifiin byggja 
skylja og grautur, læst er sú. 

Oskir tiðkar auðarhrú. 
þar ábít margan þjófar þiggja 
og þrásamlega armir hryggj[a] 
30. drósu dýra. 

pað má ei lukku stýra. 

parf eg ei mart um þjófDað ræða, 
þuslega drósar eyðist fæða, 
þrjóturinn Ketill grautinn gæða 
35. gerði að rýra sviptur trú. 
Óskir tiðkar auðarbní. 
En sauða slátrið mýsnar mæða, 
munu því brúna glerin flæða 

og einatt ýra. 
40. f>að má ei lukku stýra. 



\ 



17. 8V0, hdr.; 26. skylja pýðir farða ofan á skyri og 
á sýru, sem svið eða slátur hafa verið súrsuð í eða því um 
líkt, ef mig okki rangminnir. Getur og þýtt sýrumauk. 

5 



66 

Alt það girnist frúÍD fina, 
frekt og bágt mun samau tína, 
óðar það ei litil lína 
líður stöð á mína trú. 
45. OsJdr Hðkar auðarbrú, 

þegar hiín gerir þakkir sýna 
þá mun optast bauga lína 

fiissa og íiýra. 
það má ei lukku stýra, 

50. Bað sér eitt sinn bauga skorða 
baðstofu sína, án allra orða 
að eiga af bruðnings beztum forða 
barmafuUa, en skorti trú. 
Oskir tiðkar auðarhrú, 
55. Og sagðist mála á miUi borða 
mega þá, en sultar korða 

ramman rýra. 
pað md ei lukku stýra, 

par með beiddist þöllin veiga 
60. þyrsklings roðið hleypt að eiga 
og við því feita selinn seiga 
saltaðan 1 snauðlegt bú. 

Oskir tíðkar auðarbrú. 

Gyrðis kveðst ei missa mega 

65. því muni það næsta þrístin leiga, 

ef sjatnar sýra. 
pað má ei lukku stýra. 



67 



Hiín girnist einuinn fjöl, sem flaga 
flekkar ei, til seinni daga 
70. og úr fagri láta laga 
lok yfir kistuhróin þrjii. 

[Oskir tiðkar auðarhruj. 
Á Ijósinu gerir stundum staga, 
en stórlega þykir smérið baga 
75. trefla týra. 

[pað má ei lukku stýra], 

Ávalt vífið óskum tærir, 
en engin föng sú tíðkun færir, 
hennar synir svelta kærir, 
80. syrgir af því öldruð frú. 
Oskir tiðkar auðarbrú. 
Enginn langra aura nærir 
af [því] hnífur þeirra færir 

sauðar á svíra. 
85. pað md ei lukku stýra, 

Með öllu er hún látin af að biðja 
um aukning lukku sinna niðja, 
þeirra heiil er húsgangsiðja, 
en hraknings firring sumra nii. 
90. Oskir tíðkar auðarhríí, 

Á þá stríðir letilyðja, 
langsamlegt er við að styðja 
'hennar hlýra. 
f»að má ei lukku stýra, 

5* 



68 



95. Óöarsmíði illii hallar. 

það auðarhlíði vill ei falla, 
Ijóðaprýði, snilli snjalla 
suara hcr ei sjá kantú. 
Óskir tíðkar auðarbrú. 
100. Fróðir af sníði fuUan galla, 
friðurinn blíði stiliir valla 

skorðu skýra. 
:|: pd má hún lukku :|: stýra. 

Finis. S. 0. 
Anno 1637, 20. februarij. 



ÞeGAK KERTI VORU STEYPT HRUTU þESSAR 
YÍSUR TIL GAMANS. Anno 1636. 

LVísnakver S' Stefáns A M. 439. 12mo.] 

Bar svo til að brúðir fóru 
blíðar eitt sinn kerti að smíða, 
staðarins þetta þrælar fréttu 
og þangað gerðu hart að spranga. 

5. Veittu allir víst með snilli 
virðar góða liðsemd fljóðum, 
brutu við og báru síðan 
að báli stóru í eldaskála. 



69 



Á hlóðir settu sjólar pottinn, 
10. svanga eptir íloti langar, 

byrgðu munn, en bundu um skjanna 
i brælufullri roykjarsvælu. 

pegar búið var að bræða mörinn, 
binda reip og kertin steypa, 
15. þustu allir f)á með liasti 

þegnar fjórir að bákon stórum. 

Með ausu Finni flensar grannur 
feiti, en Pótur að hömsum leitar, 
Hafur ei grand af gráða leifir, 
20. en gildur Jón réð flotinu þjóna. 

Allir þessir ýtar sulla 

innan um strokk, en skeggið Finna 

mataðist alt í megnu íloti, 

svo menn ei gerla hans ásján kenna. 

25. Mettaðist lítið maðurhin stutti, 

þó munninn, hendur og skeggið þunna 
makaði alt í mörnum smelta, 
minnilegt var að sjá hann Finna. 

Pétur einnig pilturínn stiítir 
30. pratalegur strokks við gatið, 
gráðugur öllu í gurapinn sullar, 
svo grimmlega tónaði lærafrónið. 



16. Hákon = ketiU, segir Jón Sigurðsson. 



70 

Úr pokauum, sýu og potti sleikir, 
pilturinn vill ei nokkuð spillist, 
35. klóraöi alt, þegar komst í færi 

með klónum reip sem lykkjur sleipar. 

Kauðinn Hafur kokks með sleifum 
kotalega hann veiddi ílotið, 
bar sig vel lír börmum klóra 
40. breytilegur strokksins feiti. 

Af myi'kum reyk varð maðuriun sjúkur, 
svo megnaði ekki fmnum gegna, 
vatnið rann um kauðans kinnur, 
hann kveinaði dátt og fór að hátta. 

45. Garpurinn Jón með grunnum spæni 
gautalegur kunni stauta, 
svo bringan öU af bófans suUi 
og brókin góða í feiti rjóðast. 



EaFN JÓN8S0N Á KETIL8STÖDUM. 

[Útg. bls. 181 ; Stokkahlaðabók : Kask 83. 8vo. : J Sig. 82. 
8vo. Espólíns Árb. VI, bls. 62 við árið 16B1. Jón Espólín 
segir par: „Hann (o: Rafn) átti dcihir miklar við Olaf 
prófast Einarsson í Kirkjubæ, og ritaði prófastur höfiiðs- 
manni um hans athæfi, og neðan á bréfið kveðling penna: 



71 

Ribbalda þessiun ryð þú burt 
með rótam sinum öllum, 
8V0 enginn fái upp hann spurt 
á viðiendi nó flöllum, 
auðmjúkan planta í hans stað, 
sem elskar friðinn mæta 
og sambúð sæta, 
sér pað fólkið, og þá mun pað 
þinna boðorða gæta. 

Var honum pá ieyft að setja Rafn i varðhald, en Stefán son 
01a& prófasts var hinn mesti vin Kafus, gerði hann varan 
við, og kom honum undan". Jón stud. mag. sonur sóra 
Finns -þorsteinssonar á Klippstað segir *°/io 1884, að S' 
Ólafur hafí ætlað að taka Bafh í kirkju, en Stefan haii 
komizt á snoðir um það og &rið til Bafiis og kveðið við 
hann vísuna, svo hann yrði áskynja pess, hvað til stæði. 
Daði Níelsson segir í prestaæfum sínum, að peir feðgar, 
S' Ólafur og Stefán, haii átt i brösum út úr pessu um 
nokkra hrið. Daði getur pess að Stefáu hafi verið ungur, 
en pað er þó ótrúlegt að svo hafi verið, og er pað ókliklegt 
að hann 11 — 12 ára hafi farið að standa i stórdeilu við fbður 
sinn. Annaðhvort mun það vera of snemt að telja visuna 
orta 1631, eins og Jón Espólin gerir, eða S' Stefán mun 
vera fæddur nokkru fyr en alment er talið (1619 — 20), eða 
svo sem 1614—16. En þó er þetta ckki víst.] 



Nú vill ekki standa um stafu 
stöðugan vin að fanga, 
þó allir beinist að þér, Rafn, 
uudan skal eg ganga. 



72 

VÍSUR. 

I. 

Um einu af pónurum biskups mag. Brynjólfe , er hafbi 
drukkið sig of drukkinn i visitazíuferð. 

[Útg. bls. 183—84; J Sig. 82. 8vo.; Stokkahiaðabók ; Rask 

83. 8vo. Visan muu vera ort á árunum 1641—42, 

þegar S' Stefán var sveinn Brynjólfs biskups.] 

Ölinu fylgja ósköp slík, 
allir verða að svíni. 
Segöu hann liggi í Syðpi-Vik 
seyddur af brennivíni. 

II. 

Um ófæra á að morgni, eom var fær kvöldinu áöur, en 
Brynjólfur biskup vildi eigi gefa prestum sínum leyfi yfir að 
fara vegna yfirstandandi prestaötefnuréttar. 

[Utg. bls. 149; Jóns Stefánssonar hdr.; Rask 83. 8vo.; 

J Sig. 82.; Stokkahlaðabók. Mun vera ort um sama ieyti 

og næsta vísa á undan (1641 — 42).] 

Ain er ófær, 
ótíðindi frábær, 
episcopus óvœr 
engum slepti í gær, 
5. þó var áin þá fær, 

þurrar vœtti ei hundsklær, 
ólgir nií sem einn sær, 
aldrei það mein grær. 



II. 2. ótíðindin, Sp; 3. óvær, getgáta Dr. Guðbrands 
Vigfússonar munnleg */9 1884 fyrir ófær; 8. þotta mein Sp. 



73 



III. 
Á Ingólfshaugi. 

[Útg. bl8. 148—149; Snót Kvík 1865 bl8.333; Jóns Stefánss. 
hdr.; StokkaMaðabók; Eask 83. 8vo.; Bmfél. d. á lal. Nr.lll. 
8vo.; J Sig. 82. 8vo.; J Sig. 271. 4to. með hendi Halldórs 
Hjálmarssonar ; Hálfdánarbók. H getur eigi yíir hvers haugi 
vísan sé kveðin. Flest handritin hafa þessa fyrirsögn: 
„KveÖið ex temporo yfir haug Ingólfs landnámsmanns, 
að skipun biskups Brynjólfs, meðan hinir aðrir pénarar 
hlóðu vörðu yfir haugnum". Vísan er pví ort á árunum 
1641—42, pegar S' Stefán var sveinn Brynjólfs biskups.] 

Stóð af steindu smíði 
staður forumanns hlaðinn, 
hlóðu að herrans boði 
heiðiteikn yfir leiði; 
5.' haugur var hár og fagur 
hrundinn saman á grundu, 
en draugur dimmur og magur 
drundi björgum undir. 



SUPERBIA. 



I. 

[Útg. bls. 165-66; Páls safii Nr. 1. 8vo. XXII. Ktill snepiU 
festur inn í expl. Páls af útg. kvæðanna bls. 165, og 



111. Stóð að St, H, Bm, Sp; 2. formanns Bm, H, S, 
Sp, St; 4. heiðið, Snót; heiðateikn Bm, HE,H, R, S, Sp, St; 
8. í björgum Útg., Snót. 



74 

sýnist vera ineð likri bendi þorstoins Gislasonar á Stokka- 
hlöðum; J Sig. 271. 4to. oröamunur Páls eptir S' GrímóHi: 
British Musoum Nr. 11,185. 8vo., vísurnar hér ekki saman; 
Stokkahlaðabók; V = Varðgjárkyer; Rask. 83. 8vo.; J Sig. 
82. 8vo. J>að fer tvennum sögum um, eptir hvem pessi vísa 
só. Sumir eigna hana Hallgrími Péturssyni, en sumir 
S' Stefáni. Merkustu afskriffcunum ber saman um pað, að visan 
sé um S' Arngrím Jónsson lærða á Melstað , og er hún pví 
ort fyrir 27. júní 1648, sem er dauðadagur S' Arngríms (Ol. 
Worm. Epist. bls. 1069). P hefur pessa fyrirsögn : „Visa S' Stef- 
fans um S' Arngr. á Meistað, kveðin á alpingi", og er víaan 
pví líkliga frá 1641—42, pegar S' Stefán var amanuensis 
Brynjólfs biskups, ef hún er eptir hann. Varðgjárkver eignar 
hana S' Hallgrími: „S' Hallgrímur Pétursson sá S' Amgrím 
Jónsson frá Melstað á j>ingi". Jón Olafsson frá Grunnavik 
tilfærir pessa vísu i æfisögu Amgríms í Add. Nr. 47 A. fol. 
bls. 30, og fer par um pessum orðum : „Menn segja, að hann 
(o: S' Arngrimur) hafi verið póttalegur í fasi og fr*amgöngu, 
og státað sig nokkuð. J>ví bar svo við, að einu sinni á 
alpingi, pá S' Arngrímur var að ganga um gólf, eðiir 
spatziera fyrir sig alleina, par fyrir neðan á lögréttu eyrínni, 
en S' Hallgrímur skáld Pétursson lá par fyrir ofan, uppi í 
hallinum (sic), og var að tala við ýmsa menn og gamna sér 
við smádrengi og leit S' Arngrím ganga niðrí á eyrinni fyrir 
sig alleina, skyldi hann kveðið hafa stöku pessa"]: 

Eins og forinn feitur 
féuu mögru hjá 
stendur strembileitur 
stórri púfu á, 
5. þegir og þykist frjáls, 
þetta keBnir prjáls, 

Superbia. Fyrirsögn: Um oflátung Utg. I. 1. Svo er 
V; forinn (á d. faar J 01) = forustu8auður(inn); 2. öðru 



75 

reygir liann sig og réttir upp 
róuna til hálfs, 
sprettir lír sporum með státi 
10. og sparðar af gravitate. 

11. 

[Útg. bls. 166; Stokkahlaðabók ; British Museum 11,185. 

8vo.; Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo.; öllum afskr. ber saman. 

Hvergi tilgreint um hvern pessi vísa sé.] 

Kátlegur kiíluvambi 
með kemdu hnakkadrambi 
allur stár á strambi, 
stiitir að á með lambi, 
5. lúinn á þessu þambi 
því er ei von að rambi, 
né hreyki hanakambi, 
hentugur er honura skjambi. 



GUÐMUNDUR SNIKKARI. 

QÚtg. 124—25; Grundarkver; hdr. Jóns Stefánssonar (brot); 
Stokkahiaðabók; Rask 83. 8.vjj.; J Sig. 271. 4to. (Halldór 
Hjálmarsson) ; JSig. 82. 8vo. bls. 207-- 10; J Jig. 271. 4to. 
(orðam. Páls eptir S' Grímólfi); British Museum 11,185. 



hjá Útg. St, Br, Sp, R; 6. brjáls Útg. R, St, Sp, Br; 7. 
\ rembilegur róttir upp Útg., St, Sp, R, Br; rembir hann sig 
og Gr ; 9. með sl. V, J Ól. P ofl. ; 10. al sl. mörg af hdrr. 
II. 4. stúta að e-u = hyggja (gæta) að e-u. 



76 

8vo.; þingeyrab. bb. 154—55; Páls safn Nr. 1. 8vo. XXTT. 
bindi (orðamumir iunskr. í expl. Páls); Hálfdánarbók mín; 
Jón Oiafss. Gninnvíkingur vitnar opt i petta kvæði, í 
orðab.* sinni undir: bregða, brjóta, brún, enda, 
hýrast, Add. B. U. H. Nr. 6. 4to., Nr. 8. 4to. bls. 2846, 
2928, og víðar. Hann segir að Guðmundur pessi hafi verið 
i Kaupmannahöfn um eða fyrir 1650. Kvæðið ætti eptir 
því að vera ort á árunum 1643—1648, pegar Stefán var i 
Höfn. En sé petta GnðmundurVeöt, sonur Jasons Vests 
hins enska, sem var kaupmaður á Eyrarbakka, pá hefiir 
Guðmundur orðið gamali, pví hann er enn á lifi um 1711 
og er pá riðinn við galdrakversmál (sbr. J. Esp. Árb. IX. 6.)]. 



Gveiidur hér um Hafníir stræti 
heflar títt meö drykkjulæti, 
giösum byltir og glottir hátt, 
keflum lofaði meyju mætri 
5. mat svo tíðum hjá henni æti, 
en svíkur þó seima gátt. 

Einatt hýrist inn hjá Jóni, 
eudanum snýr að kakalóni, 
YÍkur sér uppá vinstri hlið, 
10. tappanum frá eg hann tíðum þjóni, 
tekur knís með háum sóni, 
skrátóma skilst hAnn við. 



Fyrirsögn: Um Guðmund snikkara J>, HE; um Gvönd 
West Br,^ Gr; 3. glósum byltis(!) Útg. (noðanm.); bætir(!) 
St; veltir Útg.; 5, svo hjá henni tiðum æti G, Br, H; 6. 
en sl. Utg., Br; 10. tappara Utg.; tapparanum S, R, St; 



77 



Ýmugustur er oss á kalli, 
af því honum sá fylgir galli 
15. að meistari endist enginn lians, 
urðu þeir fyrir þessu svalli, 
því tní eg hann um stokkinn lalli 
næmur á nautadans. 

Eitt sinn komst hann 1 kreppu eina 
20. fyrir kopardalinn, er fékk hjá Steina, 
hinn helgi Blasíus hélt ti braut, 
stímaði nóg við staðarins sveina 
stundir tvær og þar tii eina 
sigur um síðir hlaut. 

25. Síðan drifhvít segl upp þandi, 
setti kóss að ísalandi, 
með sér hafði mél og brauð, 
suekkjubotn fjrir Bakkasandi 



tappanum trú eg Gr, Br,*" 13. ýmigustur Br; 15. að sl. Br, 
J Ól; 16. urðu þrír Útg.; þessu falli Br, Gr; 18. vanur á(!) 
Br; 20. sem fékk hann Steina Gr; af kopardal, or Útg., 
H, HE, Sp; 21. hinn helgi Blasius hljóp á braut Sp; Blasius 
hanu tók braut Br, Gr, þ; Blasius fór á braut H E, R, S, 
St; 22. mjög við Br; 24. þraut Útg.; 25. drifhvítt Útg.; út 
þandi Gr, þ; 26. kóss, ýmist skr. svo i hdrr. eða kúrs 
eða kours; venjul. framb. á Isl. mun vera kÓ8(s), sbr. vísu 
eignaða Gisla Konráðssyni: 

'Báðir villu börðu kós ... 
ein nam fylla, en önnur jós ... 



78 



braut með hæl, svo varð að grandi 
80. kaupmanna kœrstum auð. 

Halurinn þessi heílalærði 
heim á stólinn brotin færði, 
rykti stáli röngu frá, 
árin tólf sig á því nærði, 
35. eikitré með járnum særði, 
strikaði stór og smá. 

Heigan kross og herrans móður 
hjó 1 tré, sem greinir óður, 
postula tólf og Pál þar hjá, 
40. píslarvotta glæstan gróður, 
gerði stólnum mestan hróður, 
svo rustum 1 brdnir brá. 



w 

28. snekkjuborð Br; 29. við hæl S, Gr; J 01 hefur seinni 
hluta vísunnar svo: 

braut hann fyrir Bakkasandi, 

bragnar lifðu (bilaði hjálp), eu varð að grandi &c. 

33. röngum Gr; rengum Br; 35. eikitrón Br; 37. af herrans 
JÓl; 38. hjó hann til Gr; í tréð Br; hjó í tró smá, greinir 
St; 42. svo flestum i Br, Gr. 



79 

PÖNNUSMÍÐI 

Bjöms Bjarnasonar 1649. 

[Útg. bls. 139-140; J Sig. 271. 4to. orðam. Páls eptir S' Grím- 
ólfi; British Museum 11,185. 8vo. Hálfdánarbók; Stokkahlaða- 
bók; J Sig. 92. 8vo. bl. 130; J Sig. 83. 8vo. 230-32; Rask 
88. 8vo, Fyrirsögnin er svo í öllum nema K: „Skáldið lætur 
smíða Ijósapönnu. Hún reynist ónýt. Eldakerlingiu reiðist."] 

í Vallanesi vilja ei Ijósln dafna, 

skörin kafna, 

kolur hafna 
kveylga log ura vökutíð; 
5. bágt er stundum bál í eitt að safna, 

kolu drafna 

járnin jafna, 
jeg sá aldrei verra smíð; 

seggur snar 
10. sendur var, 

á sínum herðum kolin bar, 

frægðar par 

yfir frosinn mar 
að flytja stál í hamra hríð. 

15. Eina pönnu áttu tveir að smíða, 
ekki bíða 
eður láta líða 



3. en kolur Br; 5. bágt mun verða bálið eitt K; bágt 
mun vera bálið heitt, Gr; bágt vill heita bál í eitt aÖ Br; 
6. kohir H E, St, R, Sp; sundur drafha Gr, Br; 10. pvi 
endur var K; 12. meö frægðar par K, Gr; 17. eöur sl. Útg.; 



80 



leugi undan þetta verk; 
meö hamraslætti sleggjurnar á riða, 
20. suðan strida 

vœuar víöa 
voðir sveið og smiðiuserk. 

Dæstir slá 

um daga þijá 
25. og dumpa þetta járnið á, 

margur frá 

eg blundi brá, 
en búin varð ei kolan sterk. 

Imba stökkur upp til banda og fóta, 
30. gerir að þjóta, 

Birni og blóta, 
ef búin verður kolan ei: 
einatt gerir í öskustónni róta; 

mjrkrið Ijóta 
35. millum snóta 

mælgi veknr 1 þagnar þey; 

hún vinnur smátt, 

en hrýtur hátt, 



eða Gr, K; uó láta Br; 19. að ríða Gr; sleggjur gerðu ríða 
Br; sleggjur gerðu á riða K, HE; 21. væua H E; 23. dæsist 
sá Br; 24. dagana þrjá R, Br, K, Sp, HE; 26. margur þá 
Br; 27. við blundi brá, Br; 28. verður ei Gr; ef búin yrði 
Br; 30. tekur að róta Br; hún gerir að hóta K, Sp, HE; 
31, og Birni að Br; 32. búin yrði Br, Gr; 33. i öskustónni 
opt hún gerir Br; 34. af myrkri Br; 36. mælgi vex i Br; 
hún rítir smátt Sp (skr. með blýant fyrir ofan); 37—38. tæta 



81 

hryglan eykur varaslátt, 
40. týnir mátt, 

en tóið grátt 
tvistrast út á ringulrei. 



Snjoholtsferjan 

fórst í stórum stormi. 

[Útg. bls. 24—26; Stokkahlaðabók ; Re = Rask. 46. 4to.; 
Bask 88. 8vo.; J Sig. 271. 4to. orðam. Páls eptir S' Grím- 
ólfi; British Museum 11,185. 8vo.; þingeyrabók bls. 152—54; 
JSig. 92. bls. 121—22; J Sig. 82. 8vo., bls. 34-38. Kvæðið 
er ort 1662 fremur eu 1667, sbr. 21—22 línu kvæðisins. 
það er um Odd þorvarðsson i Snjóholti.] 



Snjóholtsferjan frœgasta 
fékk nú þrautaskil; 
margra hafði hún kent kasta 
og komizt fram að hyL 
5. Sitt beið hún seinasta { swnarhyl. 

Lasin veik húu héðan úr heimi, 
hafði tíðum mæðst á geimi; 



smátt en hrjóta hátt Gr, pær segja smátt en hrjóta hátt Br; 
39. hryglin Gr; 40. týna Gr; 8mátt(!) Br; 42. alt á Br, K, 
HE, Gr. 

6 



82 



aldrei sást i öfugstreymi 
svo öldu litið fjl. 
10. SiU beið hún seinasta £ sumarhyl. 

Gert hafa hennar festar fúna, 
frétt hef eg þaö fyrir skömmu núna; 
ofan fyrir feigðar brúna 
féll hiln í heljargil. 
15. Sitt beið hún seinasta í sumarhyL 

Angrið gerði hann Oddur kanna 
allra frægstur veiðimanna, 
líður tjón með sinum svanna 
á silunganna hyl. 
20. Sitt beið hún seinasta í suniarbyl, 

Datum sextugt og tvö ára 
yfir sextán hundruð párast, 
nii er ferjan feykt af kára, 
féll af lausum kil'. 
25. SiU beið hún seinasta í sumarbyl. 

XJm óhófsveður á ári þessu 
almanaks var spáð í pressu, 



2. prautaspil, Ke; 3. kynst kasta, Br; 7. hafði hún 
St; velskt á Gr; velzt á geirai Br; 11. að fiina K; 12. fyrir 
fikemstu Gr, Br, K; 14. 8vo Gr; féU í gil R, Re, Sp, Útg. 
og getið til að eigi aÖ vera: fóli hún niöur í gil.; féli í 
heljargil Br, J>, K; 18. hrepti tjón Br; 21. og sjö ára Br, 
Gr; 23. nú sem ferjan Gr, Br; 24. féll á Br, J>, K; 27. var 
fikráö Útg, Sp, þ, R, Re, St; 31. að sl. {>; 33. á grundir 



88 



Oddur triíði ei kólors klessu, 
kænan fann þar til. 
30. Sitt beið hún seinasta i sumarhyL 

Meistariim sagði að merkja fundi 
megn tíðindin byggi undir; 
þegar ferjan fauk um gnindir 
fram kom stjörnuspil. 
35. Sitt heið hún seinasta i sumarhyl. 

Veiðimenn og vötnin hrína, 
vantar hann Odd með ferju sína, 
þar á silungs siður skína 
sást fyrr honum í vil. 
40. Sitt heið hún seinasta i sumarhyl. 

Eitt var teikn fyrir ferju falli, 
að fljóts urriðar veiddust allir, 
djiípt Qg grunt um hængja hallir, 
horaðir innst í svil. 
45. Sitt heið hán seinasta i sumarhyh 

A það verö eg einnig minnast, 
að engum gerir nú veiðin sinna, 
hvort menn rekja út riðinn tvinna 
eða renna krók í hyl. 
50. Sitt heið hún seinasta i sumarhyL 



Br, Gr; 88. þar eð á St, Ro, þ, Sp; 52. sem varði Gr; 58. 

6* 



84 



paö batnaði víst ef bytnan fengi 
bót á ný, svo varði lengi, 
sauminn, rærnar, sterka strongi, 
og steyptist bikuðum il. 
55. Sitt beið hán seinasta i sumarhyl. 

Ef ílóðin trjám á fjörurnar hreyta, 
fer eg nú á hann Odd að heita, 
vilji hann aptur bátnum beita 
borðin legg eg til. 
60. Sitt beið hún seinasta i sumarhyl. 

Meir en goldið mun hann ei halda, 
þó mætti eg þeirrar uppreisn valda, 
er áður gerði eg um að skjalda 
og auka af gleðinnar spil. 
65. Sitt heið hún seinasta i swnarhyl. 

Væri það gott, ef vildu fleiri 
veita það, til skipsins heyrir. 
Nú er eg arnar leiður á leiri, 
lengur hann ekki þyl. 
70. Sitt heið hún seinasta i sumarhyl. 



saumurinn Br; 62. eg þeirri Br; 63. um að skælda Br; 66. 
ef vildu Útg.; 68. á sl. Utg, Sp, K, Ke, St; leiður af leiri 
K; 69. hann ei pyl Br, K. 



85 



Oddsbragur. 

[Útg. bls. 18—23; Snót Rvík 1865, bls. 228—33; Stokkahlaða- 
bók; Varðgjárbók; lidr. J(5ns faktors Stefánssonar ; hdr. S' 
J>orvaldar Böðvarssonar; Bm = Brafél. pykk bók 8vo. númers- 
laiis með registri eptir Pál Pálsson (brot); C = Bmfól. 
nr. 108. 8vo.; T = Thotts safn nr. 489. 8vo.-; Rasks safh 
nr. 46. 4vo. (Rasks oiginhandarrit) ; Rasks safn nr. 83. 8vo. ; 
Hr = Hrafnadalskvor bls. 15—18; Dr = J Sig. nr. 270. 
4to. (blaðadrushir í 8vo.); J Sig. nr. 271. 4to. (blöð með 
hendi Halldórs konrektors Hjálmarssonar i 8vo.); J --= J Sig. 
nr. 271. 4to. (blöð í 8vo. með flskr.); Páls safn Nr. 1. 8vo. 
XXn. b. tilgr. höf. (orðam. sem Páll hefiir skrifað i 
exj)!. sitt); British Museum nr. 11,185. 8vo. (brot); L = 
J Árn. B. m. 8vo., bls. 169—171; A = Bmfél. d. á ísl. 
nr. 111. 8vo.; þingeyrabók bls. 148—52; J Sig. nr. 92. 
8vo., bl. 118—21; D = J Árn. A. II. 8vo.; J Sig. nr. 82. 
8vo., bls. 27— 34 (syrpa með kvæðnm S' Stefííns); J Sig. 
nr. 271. 4to. orðamunur með hondi Páls Pálssonar eptir hdr. 
S' Gríms Bessasonar; J A = J Sig. nr. 271. 4to. orðam. 
með hendi Páls optir hdr. Jóns Arnasonar; J 01 = Jón 
Olafsson (irunnvikingur, tilvitnanir hans i Oddsbrag, í orða- 
bók hans undir: barki, barn, bolli, branda, brúður, 
fagur, fans, gaflkæna, gegna, h v e 1 j a (hvalur), leikur, 
unggæði og viðar, Add. B. L'. H. nr. 2. 4to. (Polyclir.) 
p. 122, nr.6. 4to., p. 241 og 875, nr. 7. 4to., p. 3410 (1410), 
3414 (1414), nr.8. 4to., p. 2417, 2484 og viðar. HE = Hálf- 
dánarbók min; = Orðamunur við ýms kvæði S"^ Stef. 
moð flskr. J Sig. 271. 4to. (8vo.)]. 

Bragnrinn rís um bátinn einn, 
er brögnum þótti auðnuseinn, 



Fyrirsugn: Forjubragur Odds þorvarðssonar Útg. St, R, 
K, A, Sp; 2. sem brögnum þótti liappasoinn Bm ; brögnum 



86 

Oddur hét sá átti hann, 
(if Olliim haldinn vciðimann. 
5. Kekkurinn ckki reiöast mun við réttan sann. 

Á Snjóholtsvötnum snekkjan fast 
snaka átti hlunns við kast, 
og plógs að leita í reyðar rann 
með ráði því, sem Loki fann. 
10. Mikið vogað einatt er fyrir ábatann. 

Meybarn fylgdi málmaþór, 
þá meisinn öldu reyna fór, 
ungæðið er samt við sig, 
sjá viU verkin nýstárlig. 
15. Fárra ára fljóðið var, svo fræddi hann mig. 

pótti hann Re, Snót, J A, V, Hr, C, T, þ, K, A, L, H, H E, 
(í orðam.); 3. hét or C, Dr; 4. nefudur Dr, Sp, V: 5. reið- 
ast má St, V, J>, H, C, K, HE; roiðast kann Bm; 6. Á sl. 
Útg., Snót, V, St, Bm, A, J A, Gr, Sp, Br, B, K; hjá Snjó- 
holtsvötnum J>, Hr, Dr, L, H, D; Snjóholtspollinn C; AÖ 
Snjóholtsvötnum snekkjan vattst 0; 7. Snaka gorði Utg. (í 
orðam.), Re, Bm; snakast gerði HE, L, V, H, J 01., snakast 
átti Hr, Snót, ; snaka náði J A, D ; snakast átti straums við 
T ; snúast átti (hlós við C) D ; 8. o g sl. L, J A, Hr, D, Sp, 
HE: ploks C(!); reyða rann Ur; 0. því, or Útg., St, R, Sp, 
A ; ráðið það hann Bm ; með ráði því hann Snót, D ; því, sem 
hann Loki H E; að ráði Br, Ro (hitt í orðam.): 10. unnið 
einatt orBr (í orðam.); 11. átti raálraaþór Bm; 12. er meisinn 
Útg., T, A, Sp; som meisiun Rc; 14. merkin J 01. (undir 
unggæði); 15. flögra J>; fjórtán J 01. (orðara.); vetra Útg., 
D, Sp; sá træddi mig Dr; sem fræddi mig Bm: þá fræddi 
mig C, H, L, HE; það fræddi 'mig D, J A: 16. vill i Gr, 



87 

Bníðurin vildi í bátinn gá, 
en bíða ei eptir landi á, 
faðirinn hélt það heimskupör, 
og hana latti af þeirri för. 
20. Hiín var að kyrja upp kvæðin sín og kúrði í stör. 

Út á djiípið hann Oddur dró, 
ógurlega var ferjan mjó, 
á henni hafði hann engan fans, 
ekki bar hún þungan hans, 
25. manndrápsbollinn marði í kaf, þá misti lands. 

Barkinn rann 1 reginhyl, 
en rumpurinn lyptist aptan til, 
þegar hann Oddur þangað sezt, 
þá varð nokkuð apturhlest, 
30. sökk þá gafi, en gekk upp stafn, það gegndi verst. 

V, T, Rq, Snót, H, L, Hr, HE; 17. en sl. Snót; en búa ei 
C; og bíða ei Re; en bíða ekki landt á Hr, St; landi eptir 
V, J, HE; beint og halda landi frá D, JA; 18. halurinn 
hólt V, H, f>, Hr, HE; heimskufór Bm, C; 19. og sl. 
Snót, Br, HE, f>, JA; 20. upp sl. L, Dr, D, f>, Hr, JA, 
Gr, HE, 0; 21. Út á djúp St, V, L, H, Re, T; 22. ofurlega 
Útg., St, Hr, j>, 0; en ofurlega R, K; óvarlega Bm; ærilega 
H, V, J, L, Dr, J A, Gr, J Ól., HE; 24. en ekki bar Re, Sp; 
ei bar hún þó Hr, T ; 25. - boUi H E ; kaf og Útg., St, Sp, R ; kafi 
og B, Re (i orðam.); kaf er S, Re, Br; 26. í reyðar hyl Bm; 
27. en sl. Snót, j>, D, HE; gekk upp aptan til D, JA; 
léttist aptan til T, K; 28. þegar Oddur H; þegar hann 
Oddur þar á sezt D, JA; þangað Oddur þegar sezt Útg., 
St, R, Sp, Br, K, Dr, Hr; þangað hann Oddur Re; 29. þá 
er (var H E) nokkuð C ; BO. sökk þar gafl Útg., Re, K, Dr, 



88 



Stakst á hnííil feigðarfar, 
og flejgði honum Oddi í djiípan mar, 
s<á hanu þar hvorki sól né land, 
synda kunni hanu ekki grand, 
35. eins og bjarg í botniun sökk og blautan sand. 

Ekki þurfti haun Oddur staup, 
ýmist drakk eða hve\jur saup, 
hauu mátti ei bæra hendur hér, 
hélt hann þeim fyrir vitin á sér, 
40. ellegar hefði hann öndina mist í ógna hver. 

par sá Oddur ærinu skríl, , 
urriða og bröndu síl, 



HE; sökk pví gafl Br, A, Gr, J; pvi sökk gafl St, T, E, 
Sp; sökkur gafl J>; gekk upp stafn, en gaflinn sökk Hr, Bm; 
gekk upp stafn en niður gafl C(!); sem gegndi L, JA; 31. 
á huifilinn L, A, J>, Hr, HE; Stakst pá hnífiU i feigðarfar 
JA; Kann á stafninn feigðarfar; 32. fleygði Oddi V, St, 
J A, T, C, J, K, H, Hr, D, Dr, L, S, H E ; feldi hann Útg., 
K, Ke, Br, A, Sp; 33. par sá hann HE, H; sá hann pá 
Útg., St, C, Ke, R, Br, Hr, Sp, A, JÓl. ; sá hann hvorki 
T ; 34. hann sl. Útg. Ke, St, R, Bm, D ; 35. eins og blý V, 
Dr, C, T, Snót, H, J, P, L, JA, D, HE, A (hvorttveggja) ; 
36— 40. vantar í Bm, H; 36. Ekkert þurfti T, K; hann sL 
HE, JÓl; 37. hveljum Ke; hvelju Br; 38. svó aðeins í K; 
mátti ei hræra hendur á sér Utg., St, R, V o. fl.; mátti ei 
hræra hendur hér T, C, Re, Snót, H, J, Br, J>, Hr, H E; 
hendur mátti ei hræra hór J A, D ; 39. vit á sér St, R ; 40. 



öndu slept Utg., St, R, Br, K; öndu mist H, J, L, Hr, D, 
J A; 41. Oddur sá þar J 01. [undir branda og Add. 7. 
4to., bls. 3410 (1410), en eins og i textauum hér í Add. 6. 
4to., bls. 241, 845]; ærinn ríl Bm; ærið kríl K, Dr; 42. 



89 



bæði hæug og bleikju uið, 
birting sprota og þeirra lið, 
45. eius og sæi andskotanu brá öUum við. 

Odd sá þekti alhir -faus 
alvauur við skuggann haus, 
því seggurinu hafði silungs bráð 
séð þar opt og líka náð, 
50. riðið net og næmt í vatuið niður kljáð, 

Hugsa gerði sveitiu synd 
sá þar væri, er marga kind 
lír síuum hóp í hel uam slá, 
og hugði komiuu í djupið blá 
55. albiíinn til alt að gera upptækt þá. 



urriðaua St, Re, R; blöndu síl Sp, J 01. (Add. 6. 4to., bls. 
241, 845); 43. bleikjulið H E, V, Bm, C, Snút, Hr; 44. 
þeirra lið HE, V, Bm, C, Snót, Hr; 45. sæi óhikkann Útg., 
8t, Bm, R, Snót, A, Re (í orðam.); óvininn Re, S; ósóm- 
ann Hr, þ (í orðam.), J 01, Add. 8. 4to. p. 2484; eins og 
það sæi andskotann brá öUu við J A. Hér endar Bm 
46—50. vantar í S; 46. allur krans, St, Sp, J A, Gr 
47. skugga H E; kugginn Snót; 48. því sl. L, D, HE 
49. veiði náÖ, Snót; og einninn T, og einnig Re, R, P 
Sp; 50. netið riðið og L; naumt i vatnið V, H, H E 
niður sáð V; 51 — 55. vantar i J, D; 52. sá væri þar Re 
sá væri það, er Snót, Dr; sá væri það, sem V; sá væri 
petta Br, T, Gr, A, þ, K ; að sá var þetta St, Re (í orðam.), 
K, Sp; sá var þetta P; að sá væri það, sem H E, H; að sá 
væri þetta, er Hr; að sá væri það, er L; 53. úr þeim hóp 
Hr: úr þeirra hóp Snót; hópi hel nam slá Br; hópi hér nam 
slá H, HE; þeirra hópur hel nam slá(!) C; 54. hugðu hann 



I 



90 

UiTÍðar með ugga gný 
eggja lið til hefnda því, 
sótti að Oddi sveitin öU 
og sendi lir sporðum iðuföU, 
60. J)á var leikur liðinu á í laxa höU. 

Fátt er svo fyrir iUu opt, 
að ekki boði nokkuð gott, 
því iðusúgur að Oddi gjör, 
ypti honum í bleika stör, 
65. í marhálm greip með góma kleif, það gaf honum fjör. 

Meyjuna aptur hitti hann, 
hún var að gráta skiptapann, 



Gr; hann væri V; og sl. Re, H, HE; i djápið pá Dr: 56. 
með ugg og gný C ; 58. sveitin snjöll Re ; 59. sendi úr sporðum 
hrannar mjöU A; og sendi af sporöura hrannar mjöU (hranna 
mjöll H E), S, V, C, St, T, Re (i orðam.), Hr, L, Snót, E, 
H, J, þ, K, Dr, Sp, Gr; sendi af sporðum boðafóll Br: 
seudi sporða um hrannar mjöll J A, D ; og sendi á sporðum 
hrannarmjöU 0; 61. Dt er svo fyrír öUu fátt H E, Gr, 
J 01, B; Fátt er svo fyrir illu alt J; Fátt er svo fyrir öllu 
ilt J A, Dr, Hr, D, C, S, þ; Alt er (Ilt er, sum) fyrir illn 
fátt, S, St, V, Sp, A, L, Br, H, R, K, Re (orðam.); 63. pví 
sl. Hr, D, HE, J A, J Ól; iðan sii 0; 64. ýtti honum J Ól, 
Hr, L, T, D, K, J A ; ýf ði J ; veika stör Br; 65. með góma- 
kleip Br, J; með gómakvörn, Snót; preif með gómakleif. er 
Re; hann greip til lands með gómaklóru C; hann greip 
til lands með gómakvörn Dr; gómaknif J 01. (annars: 
kleif og — töng) og segir: „Á. Magnússon maluit góma- 
taung, utpote quod magis proprium essot að gripa með"; 
70. en fíer sá lausn þ; bót D, J A; líf C, Dr, L, Re; sem 
5ör V, C; sem flör T, Re; jQör var léð, öll nema Snót, H, 



:d 



91 

þetta eitt eg þar uin kveð: 
það var lukka hún fór ei raeð, 
70. feigar dejr, en fær sá björg, sem fjör skal léð. 

pótti honum mál að kalla á Krist, 
þá kom til lands, er haföi mist, 
lofbrag vildi listamann 
láta gera, og þetta er hann, 
75. um sitt fall og fagra lausn úr fiskarann. 

Bárutrogið bjó hann á ný 
og borðura jók þar mörguní í, 
lengdi kjöl, en lagaði stafn, 
lagði þó við herrans nafn, 
80. að sér skyldi ei sú ferjan fleyta í fiskasafn. 

• 

Kaupmaðurinn koni um síð, 
kappinn hélt það auðnutíð; 



J, Gr; Visuna vantar í HE: 72. þá sl. Útg., St, Snót, R, 
Sp; hvert hafði V: hann kom til C; sem hafði C, J: er 
kom J, J>, Hr; að komst T; þá komst til lands hvers H E, 
JA; er korast til lands hvers Gr; 73. lofeálm T: lofsbrag 
Snót, L, D ; 74. láta kveða C ; 75. fræga lausn C ; fina lausn 
J>. Erindin 66—70. og 71—75. skipta sætum í mörgum 
handritum; 76. Báruhaukinn C, L, H, H E; báruhestinn 
Snót; bárudýrið St: hann bjó Re; hann sl. H, HE; 77. en 
borðnm J; og borðunum Re; nokkmm í C; nógum í Hr: 
nokkruni jók þar í f>; 79. lagði þar við Snót, V, C, Hr: 
lagði við þó H E; og lagði J; 80. að sl. öU, nema Re, R, 
T; að sér skyldi ei optar feijan T; ei ferjan optar fleyta C; 
sér skyldi ekki H; ferjan fleygia Suót, Hr; sér ei feijan 
fleyta skyldi í flskasafii P, A; sér skyldi ekki ferjan fleyta, 
svo í HE: 82. köppum virtist (þótti C, Dr), HE, L, H, V: 



9-J 



þeinian ^imua sævar sá 
seldi hann Torfa á Hafursá, 
85. sagði hann bæri bragua tvo og bagga þrjá. 

Aöra meinar eins og sig 
sá aldrei gengur véla stig, 
fyrir því trúa Toi*íi vann 
tilsögn Odds um bátinn þann, 
90. er eptir á reyndar ekki íiaut meö annan mann. 

Sínu liði sendi hanu mót 
synina tvo yfir Lagarfljót, 
áttu að róa, en ranga skel 
rekkum báðum sýndi hel, 
95. alvota rak upp á sand, það ei fór vel. 



kappanum þútti Snót; kalla menn það J; 83. þennan forua 
HE, V, H; þennan gamla J>; 84. að Haftirsá A; 8Ö. Aunan 
meinar, V, C, Snót, H, H E; aðra ætlar D, J A; annan 
ætlar J> ; 87. sem aldrei H E, L, V, H ; sá ekki J ; 88. þessu 
trúa Torfi vann C; Torfi trúa vann J>; 90. er sl. H E, Hr, 
C ; er optir reyndar Sp : aldrei flaut V, H, L ; en það reynd- 
ist ekki flaut D, JA; er eptir á reyndist Gr, Hr, Snót, J, 
lie: 9L Sína, öll nema J A, L, V, J, Hr, T, H E; fari, 
öll nema Útg, St, Ee, Snót, R, J, Sp, sem hafa farinu, 
og T (sem eitt hefur: liði): sendi á mót V, D, H, T, 
JA, HE; 92. sonu St, J; sveina l>, Hr; syni, hin öll, 
nema Utg., R, Sp (sem haía: synina); 93. róa þeir á ranga 
skel V; róa þeir á röngu skel HE, L; áttu að róa ránar 
skol T, J; þvi að róa, en Utg., Snót, R, Re (i orðam.), 
K, A, J>, Sp; en að reyndu hin ranga skel D, J A; 
illa reyndist krákuskel(!) C, Dr; þeirri að r'óa ránar skel 
(>: 94. eð á undan rekkum sl. Útg., St, R, J>, D o. fl ; en 
rokkum T, H, HE: köppum báðum(!) C: 95. þá alvota J Aí 



93 



Torfi sagði af megnum raátt, 
því maðurinn þóttist leikinn grátt, 
að Qandinn skyldi hann Odd og alt 
eiga fyrir sitt skipið valt, 
100. ekki nema blót og bann fyrir bátinn galt. 

Örvabrjótar áttu stríð, 
en Oddur kappið feldi um síð, 
þó honum væri í geðinu grátt 
gaflkænuna tók 1 sátt, 
105. þau settust eptir samvígsluna í sömu átt. 

Er hún nú komin í sinn stað, 
aptur heim á Snjóholtshlað, 



upp á land Snót, J, Gr; en oi fór vel Útg., E, St, T, A, 
Sp; og ei fór vel HE, Snót, C, H; 96. Torfi kallar af megui 
og mátt JÓl., V, C, T, Ee; sagði af megn og mátt Dr, D, 
J A ; ansaði af megni og mátt H E, H ; svarar C, L, D, Hr 
97. þvi sl. Snót; 98. Ijandann bað hann Odd og alt Dr, C 
að Óðinn skyldi V, Snót, Hr, H, H E, L, J> (hitt 1 orðam.) 
100. Ekki annað en blót J A ; Ekki neitt nema blót St, 
E, Ee (í orðam.), Gr; 102. en sl. Hr, H E; hann Oddur 
kappinn féll um síð D, JA; 104. hann tók i sátt JA; 105. 
hann settist H E, L, H; hann settist eptir samvistina Hr; 
hún setti eptir samvistina J, T; hann setti aptur samvistina 
j>; þeir settu aptur samvistir með sinnið kátt JA; og setti 
aptur á sömu átt(!) C; „þessa vísu vantar i S."; 106. komin 
i annan stað C; Er hann Ee; 107. alla leið við Útg., Snót, 
St, E; alla götu viö C, Ee; alla reiðu á D, JA; alla leið 
á Hr, Dr, H, HE, J, P, L, A, J>, K, Sp, Gr; aptur 
heim T (að eins); 108. togið J A, Snót, J, J>, D, Dr; 



94 

þar er biíið um togiu traust 
og tekið heima vetrar naust, 
110. kuggurinn stár á kjölnum fast, en kaup er laust. 

Óvíst er hann Oddur minn 
eiðinn geti haldið sinn, 
þegar hann sér á sumardag, 
að silungsgengdin kemst í lag. 
115. pað mun fara sem forlög kljást. Svo felli eg brag. 



trogið 0; 109. og sl. V, H E; og tekið heima 10; en 
tekið St; 110. kuggur Utg., J 01.; stóÖ á kjölnum fast, en 
kaup varð laust L; á kjölnum fastur Hr; en kaupið er laust 
Dr; en kaupið laust J 01., Re (i orðam.), J; 111. Ovíst er 
hvort Oddur H E, H; Ekki er sýnt hann Útg., R, C, St, 
Sp; Ekki or sagt hann J A, T, Snót, Hr, P, A, f>, D; Ekki 
er vist hvort V; 112. eiðinn kunni að halda Útg., Gr, St, 
R; eiðinn muni halda V, J A; eiðinn gæti L; eiðstaf þennan 
heldur H E, H; 113. pví pegar L; 114. að sl. Útg., St, 
Snót, Sp; silungsveiðin, Snót, V, C, T, Re (hvorttveggja), 
S, Hr, L, H, HE, A, þ, D, J A, Gr; 115. Flest mun fara 
sem forlög tjá, svo felli eg brag H E, H ; fer hann pá sem 
tbrlög tjá V; pá mun fara sem forlög tjá C; kljást og St, 
Snót, Sp, Útg., Re (i orðam.), R; tjá og, L, D, T, P, Re, 
A, J>, Hr; tjá svo Gr, J A. Erinda röðin í Oddsbrag er 
dálítið mismunandi í handritunum. Hér er fylgt þeirri, 
sem flest hafa, en er slept að geta um röðina í hverju 
eiiistöku. 



95 

Spádómur Odds. 

[Útg. bls. 29—30; J Sig. 271. 4to. hönd Halldórs Hjálmarss.; 
Stokkahlaðabók; Rask 46. 4to.; Rask 83. 8vo.; J Sig. 82. 
8vo.; JSig. 271. 4to. orðam. Páls eptir S' Grímólfi; British 
Museum Nr. 11,185. 8vo.; þingeyrabók bls. 178—79; Hrafiia- 
ílalskver; J Sig. 92. 8vo. bls. 122—23; Hálfdáuarbók ; Gl 
= Orðam. Jóns Arnasonar eptir Blöndalsbók.] 



Á Odd skal eg aldrei tnía 
eptir þennaii dag, 
sá kann snældu að snúa 
um siyóinn og veðralag, 
5. að áfelli kæmi eitt, 
en ekki síðar neitt, 
á þorra greindi hann sólarsæld 
og sumarveðrið heitt, 
og ætíð yrði hann betri 
10. upp frá miðjum vetri. 

Með grimd og gráu skeggi 
1 garð hann porri strauk, 
þungur kleprakleggi 
úr kampinum á honum rauk. 



Spádómur Odds. Fyrirsögn: Oddur þorvarðsson 
spáði um veðráttuíar Utg., St, R, Re, Sp; Út af spádómi 
Odds H; Spádómur út af Oddsbrag Gl, Hr; Oddur hinn 
sami spáði um vetur K; Enn um Odd H E (á undan er 
Oddsbragur); 4. um snjó Br, J>; 5. svo Br, Gl, H, H E; 
kæmi áfelli eitt Gr; pvi áfallið kom Hr; pví áfeUi kom, 
hin; 6. en aldrei (eigi K) Gr, H, Hr; 7. sumarsœld Br, Gl, 
Gr, H, HE, Hr; 8. sólarveðrið Br, Gl, Gr, H, HE, Hr; 9. 



96 



15. og veðrin voðahörð 

veiktii menn og björö, 
hjá honum Oddi eius og mér 
alla byrgði jörð; 
harðnar dag frá degi, 

20. duga nii spámar eigi. 

Reikna eg ráð að trevsta, 
þó rokumar auki sky, 
þeim sem þjóð befur leysta 
þessum raunum í, 

25. hann lætur ei bresta brauð, 
bjargar oss í nauð, 
enn þótt fákar falli í strá 
og fækki mörgum sauð 
út um álfur víða 

30. aldrei skulum vér kvíða. 



og altíð Útg., Br, Re, R; 14. kömpum Útg.: kömpunum H, 
K, R, Re, þ; 16. sem (velktu. Hr) veiktu Gr, H; er veiktu 
Br; 18. huldi jörð R, Útg., J>; byrgðu Gr; 19. harÖnaði Gl; 
21. Tel eg með öUu að treysta Br, Hr, HE, H; Til er eitt- 
að Gr; 22. þó táranna (eflist Br, Gr) aukist H, Hr, HE; 
23. á þann, sem Gr, H E; 25. Hann lætur ei vanta böm 
sin brauð Br; hann lætur börn ei vanta brauð Gl, Hr, HE; 
26. og bjargar Gl ; bjargar þeim H ; bjargar opt S ; en bjargar 
þeim Br, Hr; börnin sín í nauð Gr; 27. enn þó H; og þó 
Gr; þó að Gl; 30. engu skuhim Gr; ekki Gl, Hr. 



97 

Veidikvædi 

Ara Gíslasonar á Ekkjufelli. 

[Utg. bls. 13 — 17; OrÖamunur Páls Pálssonar í expl. hans 
af útg. kvæðanna, að því er sýnist eptir hdr. í safni Jóns 
Péturssonar; Bókmfól. d. á ísl. Nr. 111. 8vo.; þingeyra- 
bók; J Sig. Nr. 92. 8vo.; Stokkahlaðabók; Rask 46. 4to.; 
Rask 83. 8vo.: J Sig. 271. 4to. orðamumir með hendi Páls 
eptir S' Grímólfi; British Museum Nr. 11,185. 8vo,^ J Sig. 
Nr. 82. 8vo. Fyrirsögnin í Br er: Um Ara Gíslason, 
með viðkvæði bætir Sp við. „Viðdrag", stendur fyrir 

oian i Re.] 



Ári minn hjá Ekkjufelli útvaldi sév stað. 
Hann vitjar vatnsins, pd vorar að, 

Altíð fer hann til fiskileita, 
þá fært er sauðum lit að beita; 
5. vita það menn, hann vel má heita 
veiðinjörður brellinn. 

þar hjá Ekkjufelli. 
Legur á ís við Ara að þreyta, 
engum hrökkur það. 
10. Hann vi0ar vatnsins, pá vorar að. 

Um urríða vatnið víða 
vök hefur marga gert að smíða, 
eg held ráð þeim yfir það ríða, 
þeir ekki á skeiðin skelli. 
15. par hjá Ekkjufelli. 



1. á Ekkjuf. Br; 8. leggur(!) á ís Re; legur við Ara á 
is að Br; liggur á J>: 11. Við aurriða Br: 13. eg tel Br; 

7 



98 

Annars kuiina jmsir skriða 
ofan í netid þad. 

Hann vitjar ratnsins^ þá rorar að, 

pær eni Tnskuvöknnnm Terrí, 
20. vodalegar hjá sídn hverrí, 

blakkinn, þ^^ar hann bífnr sperrír, 
boraðnr ísinn fellir. 

þar hjá EkhjufdU, 
Ofan í þessar allar terrír 
25. Ari doigar vað. 

Hann vitjar ratnsins, þá rorar að. 

Veiðiglöpin verða af slíkn, 
ef varúð bregzt hjá fólki ríku, 
allar skjálfa unnar briknr 
30. við óhófe skeifna skelli. 
par hjá EkkjufeUi, 
Af honum Ara silnng svíkur 
svellaskröltið það. 

Hann^vitjar vatnsins, þá vorar ad, 

35. pá ónáðimar enginn veitir, 
ðllum dögum legumar þrejtir, 



14. að ekki á Br, P, Bm ; að ei á K ; 16. ellegar gera ýmsir 
hýða Br, Gr; 19—26. vantar í Br; 19. J>ar era tuskuvakir verri 
Gr, brunna vökunum P, |> (en hefíir fyrst skr. t u 8 k u og strykað 
út); 21. blakkinn þegar bífur Gr, {>; hin: blakkurinn; 22. 
fellur Bm, Sp; 25. borgarvað(!) St: 27. valda slíku Gr; 28. 
vatniÖ(?) bregzt Gr; aÖ vatniÖ bregzt Br; vaiygÖ J>; 30. og 
öldu stæltiir hellir Br, Gr; 35—42. vantar í Br; 36. dögnnnm 



99 



urriðann með birting beitir 
og bleikjum leifir elli. 
par hjá Eklýufelli, 
40. Alt eru þetta fískar feitir 
og forgóðir í spað. 

Hann vi^ar vatnsins, þd vorar að. 

Ein nam hyndlan Ara að fjlgja 

lit á djúp, þar lögð var bjlgja, 
45. leizt það krummum kátleg djlgja, 

hún kösina varði á svelli. 
par hjá FkkjufelU. 

Sú varð grimm sem soltin ylgja, 

ef sá hún þá fljúga að. ^^ 
50. Hann vitjar vatnsins, pá vorar að. 

Eitt sinn hreradi hrafninn reyði, 
hún rann eptir vökur á skeiði 
fram að vesli og ísaeyði, 
ofan í tni eg hún félli. 
55. par hjá Ekkfufelli. 

Ari sá hún sökk og deyði 
og sviplega varð við það. 

Hann mtjar vatnsinSy þd vorar að. 



St, Ke, K, Bm; 43. nam hilnan(!) Br; 44. lögð er Br; 45. 
þaö leizt Br, {>; 46. hún sl. Br; 48. svo lót hún sem Br, 
Gr; 49. er sá þá Gr; þá sá hún þá Br; 51. veiÖi Br, {>, 
Gr; 53. fram um vötn og Gr; 54. frá eg Útg.; ofen trúi eg 
Ke; 57. sviplegt Sp, St, R, K, Br; svipslegt var Ke; 59. 

7* 



I 



100 

þaðan af hafði bann fult í faiigi, 
60. friðlaust varð af hrafnagangi, 
hrjáði veiöar hópurinn strangi 
með hopp og nefjasmelli. 

par hjá Ekkjufelli. 
£n maðurínn lá með bisti og bangi. 
65. og brögð í tafli kvað. 

Hann vitjar vatnsins, pd vorar að. 

Síðan lætur hann sekkinn hirða. 
silungana af feiti stirða, 
og sterka ól fyrir opið gyrða, 
70. að ekki fram lir velli. 

par hjá Ekkjufelli. 
pjóðráð gerir hann þetta að virða, 
þaðan af varð ei að. 

Hann vitjar vatnsins, þd vorar að. 

75. öðru sinni ofboðs kendi, 
þá öngulinn í vatnið sendi, 
að fiska kongurinn fram að rendi 
og fylti upp ölduhelli. 
par hjd Ekkjufelli. 



j>aðan hafði í Re; þar næst haföi Br; 61. hrjáður R; hrjáði 
royðar hópurinn Br; 62. og nef í smelli Br; -skeili P, Sp; 
64. maðurinn var með baust og bangi Gr; en sl. Br; busl 
og Br; 67. lót hann Br, Gr; 68 af sl. Br; 69. fyrir ofan 
gyrða Br, Gr; 40. svo ekki Br, J>; 73. það nam Ari pjóðráö 
virða Gr, Br; 75. Einu sinni Br, Gr: 77. að sl. Br, Gr; 78. 
öldu hreUi(!) Br; 80. rondi(!) St; pá sl. Gr; hann Ari Br; 



101 

80. pá Ari til hans augura vendi 
ákaft fyrir sér bað. 

Hann vitjar vatnsins, pd vorar að, 

Svo var hann stór í ásýnd allri, 

að ekki sá fyrir sporð á kalli, 
85. af hreystiinu stóð máttamijalli 

meir en fegursta pelli. 
par hjá Ekkjufelli, 

A agnið góndi hinn átuhalli, 

og »tlaði að glejpa það. 
90. Hann vitjar vatnsins, pd vorar að. 

pá dró Ari að sér snæri, 
því ekki vildi hann missa færi, 
svo gekk hræðslan halnum næri, 
að hann spratt upp af svelli. 
95. þar hjd Ekkjufelli, 

Sýnd frá eg honum, en veitt ei væri 
veiðin. Satt er það. 

Hann vitjar vatnsins, f)d vorar að. 

Hefnir hann þess á hyski öðru 
100. í hópatali og raörgum vöðum. 



81. og ákaft Br, Gr; 88. hinn sl. Gr, Br; átuharði K; 89. 
gleypa í stað Ee, E, P, Sp; 91. dr«3 hann Ari Br; 92. ei 
vildi Br; 93. þó gekk Br; 94. stökk upp Br, Gr; 96. trú 
eg St, Br, P, Gr: 97. Svo fer það Gr, Br; 99. á fiskiöðiim 
Gr; hyskiöðum Br; 100. og miklum Gr; 101. sem að 
honum drífa Gr; er að honnm drífa Br; 102.flóðin St, Sp, Re, 



102 



er að honum þys lír ýmsum stööum 
ciiis og tlæðin velli. 

par hjá Ekkjufelli. 
snarar hann því með suúning hröðum 
105. í snjóinn og krepju svaö. 

Hann vitjar vatnsins^ þci vorar að. 

NiðurburÖurinn veldur veiði, 
vakaöist nær þar hyndlan deyði, 
nijög er stundum mart á seiði, 
110. man eg ei öll tilfelli. 

par hjá Ekkjufelli. 
pað lízt Ara góður greiði, 
eg gef honum sónar blað. 

Hann vitjar vatnsins, þá vorar ad. 

115. Skil eg mór af honum fiska fjóra 
ferska alla og þar með stóra, 
þó lítt hali eg betur kvæðið klóraö 
en krummar ríta á svelli. 
þar hjá Ekkjufelli. 
120. pað vil eg af Ara á vakarljóra 
vel sé hátónað. 

Hann vitjar vatnsins, þá vorar ad. 



R, Bm; flóð að Br, Gr; 104. hann poim Gr, Br, J>; 105. krepju 
8vaÖ Ke, Sp, K, P, J>; i snjó og krapa svað Gr; i anjó og 
krepju svað Br; kreppu svað, hin; 108. hann vakaði nær Br; 
Gr, hilnan(!) Br; 110. eg man oi Br; 113. IjóÖa blað Gr; eg 
gefí Br; 115. Kýs eg mór Br; 116. feita bæði og líka stóra 
Br, Gr; 117. pó lítt sé betur Gr; 118. sveUið St, Re. R; 
en krumma rit Gr, Br; krummi ritar J>; 120. þar vil eg 



103 

Gíslason er garpurinn þessi, 

sem getið er um í boðnar vessi, 
125. sá öllu ræður biö eg hann blessi, 

svo bjargist alt til elli. 
par hjd EkkjufellL 

Og af fiskum færið hlessi, 

þá ferðast veiðum að. 
180. Hann vitjar vatnsins, þd vorar að. 



EÖNKUFÓTS RÍMA. 

[Útg. bls. 1-13; J Sig. Nr.271. 4to. blöð með hendi Hall- 
dórs konrektors Ujálmarssonar ; Stokkahlaðabók Bókmenta- 
félagsins; Eask 46. 4to. [Rasks eiginhandarrit] ; Rask 83. 8vo.: 
þingeyrabók JSig. Nr.231. 4to. bls. 191—202; BritishMuseum 
Nr. 11,185. 8vo. (F Magn. 413. 8vo.); J Sig. Nr. 271. 4to. 
oröamunur Páls Pálssonar eptir S' Grímólfi; Orðamunur, 
sem Páll hefur skrifað inn i expl. sitt af útg. kvæðanna, 
og sem sýnist vera tekinn eptir hdr. í safni Jóns háyfir- 
dómara Póturssonar; J Sig. Nr. 92. 8vo. islenzk kvæðabók 
komin frá þorláki Jóhnsen; Sv = J Sig. Nr. 217. 8vo. frá 
Sigurði sýslum. Svenissen, pví nær samhljóða útg.; J Sig. 
Nr. 82. 8vo., bls. 1 —20 syrpa með kvæðum S' Stefáns. Fyrir- 
sögnin alstaðar: Ríma af Sigurði Eyjólfssyni, sem 

Re; vil eg aðvara á vakarljóra Br; 124. hróðrar vessi St; 
126. bjargist fram til Gr; 128. blessi R; og með Gr, Br; 
129. þá fer hann veiðum að Br, Gr. 



104 

kallaðnr var Könkiifótur, nema H, sem hefur: Ríma 
af Sigurði Eyjólfssyni Eaunkufót. Sigurður Eyjólfs- 
son hefur átt heima á Strönd, (sbr. 365). Páll Vídalín eða 
S' þorsteinn Pótursson segja (J Sig. 30. 4to.), að þessi ríma 
sé kveðin eptir Flateyjar rimu S' Magnúsar Ölafssonar 
í Laufasi (d. 1636). Plateyjar ríma er enn til.] 



Sigurður heitir sæmdarmaður, 
sá kann veiða, 
á fiskaleitir harla hraður 
og hylinn breiða. 

5. Eönkufæti veittist værð 
í Vallanesi, 

drjúgur næturdúrinn tærði 
dags umyési. 

Morgunblys, er bar að fjalli 
10. birtu slóðir, 

strax frá eg risi og klæddist kallinn 
kunnur íióði. 

Snærið þyngt af blýi bar 
og brodd í hendi, 
15. agnið kringt á öngli var, 
svo odds ei kendi. 



3. fiskileitir Br, Bp; heldur hraður P; 7. drjúgt um 
nætur dúrinn tærði Sv; dökkar nætur drjúgum tærði St;- 
dökkrar nætar drjúgum Ee, E, Sp; dökkrar nætur dúrinn 
H, K; dökkrar nætur dimman P, {>; 9. af jQalli Ee, Sp; 
Morgun blés E; 11. strax sL Br; trú eg Sp; 13. pungt Sp; 
15. á aungul Br; 16. odd Útg., Ee, E, Br, þ, K; 17. sekk 



105 

Sér jafnaldra sekk tók fúinn. 
svo á vastri 

og þrefaldra bóta biiinn 
20. burt lír klastri. 

Alla stirðna á öngiilbvekk 
lét ársilunga, 

opt til fírna 1 þann sekk 
réð inn að punga. 

25. Átriínaðurinn á honum var 
uni æma veiði, 

bængja maðurinn hann því bar 
á bumra seiði. 

Undir hvammi öngla gleypti 
30. állinn djiípur, 

fiskadamminn fyrst þá steypti 
frosta hjiipur. 

Vendi fcrðum veiðibrellu 
vanur þangað, 
35. stálið gerði hléþaks hellu 
hart að stanga. 

óftiinn Sp, St, Re, R; svo tók lúinn H, Br, J>; 18. sekk í 
vastri H, Br; með vastri P; sekk með vastri J>; 20. bar 
hann, klastri Re (orðam.); 20 — 92. er eyöa í Br; 21. -hvekk- 
num Sp, Utg., Re, R; stirða Re; Afla er stima á öngolhrekk 
f>, K, Sv; af öngulhvekkjum St; 22. lét sl. öll nema H, K, 
|>; 28. leiÖi K, R, St, J>; um humra leiði H; 29. gleypir 
St, H, J>, Sv, Sp; 31. steypir St, H, þ, Sv, Sp; 33. -brell- 



106 

Liðið ugga losna tók 
lír legu gæfri 

mæniglugga, er mörgum jók 
40. á móðu ræfri. 

ísabrjótur kaldan knúði 
krók á færi, 
Könkufótur digurt dúði 
dorgar snæri. 

45. Sjáldur hvatti um báru börk 
viö bygðir ála, 
öngull datt í aura mörk 
með agnið hála. 

Kvikar roð, en blaktir beita 
50. í bárustiUi, 

þetta boðar bleikju feita 
að biðja um fylli. 

Hrogna feldu fiskar stygð 
í fyrstu kveitu, 
55. lífið seldu í laxa bygð 
fyrir litla beitu. 

Aurryðéndur ýmsir héngu 
á egndu færi, 

inn J>; 36. hart að ganga K; 37. losa Ke, R, H, J>; 39. er 
sl. H; mikinn glugga P, J>; er morgun jók K; 48. og agnið 
K; 49. Kvikar voÖ St, H; 52. hylli Ke; 54. sbr. kveita 
283; 57. aurryðarnir P; aurriðaruir þ; 58. á enda færa J>; 



107 

véla kendii og vondslegt fengu 
60. varasæri. 

Hnútur mærðar birting beitu 
bar aö munni, 
toldi flæröar teinninn feitur 
i tálkna runni. 

65. Upp nam kippa vænni veiöi 
úr vakar hólki, 
dorga vippa deyddi reyði 
á dælu tólki. 

Hængir stikla, sund á svelli 
70. sækja hörðu, 

bleikjur sprikla, sporðaskelli 
sprœkar gjörðu.' 

Loksins saman sína veiði 
Sigurður tíndi, 
75. þótti gaman, gildleg reyðin 
greipur klíndi 

Silungshnakka ísinn á 
með afli keyrði, 
síðan stakk í sekkinn grá 
80. og saraan reyrði. 



59. vondsleg H; 63. feiti þ; 74. seggurinn tindi Sp; 75. 
gildleg seiðin Gr; 76. greipar H: í groipur blindi {>: 8»3. 



108 

Vildu ei beitu framar fala 
fískar hálir, 

í sömu leitum sands við hala 
sáust stjálir. 

85. . Vaka smiöurínn vendi því 
frá vestra sandi, 
ilja skriðurinn efldi gný 
að eystra landi. 

Eptir poka á ísnum lét, 
90. en eigi signdi, 

sunnanþoka seig í hret, 
en síðan rigndi. 

Enn nam finna íiskamið 
og fór að dúa, 
95. dorgar tvinna rendi á rið 
osr rakti úr hnúa. 



'O 



Árbirtingar einnig þar 
á agui kendu, 
millum fingra veiðin var 
100. á vatni rendu. 

Lokkar gengdin listamann 
að liggja á isi, 
ekki svengdin orka kann 
að af honum rísi. 



sunds við St; bala Re; 85. þar J>; 90. okki Ko, H; 92. 
lygndi H; 93. Hór byrjar Br aptur; 97. einninn Br, {>; 101. 



109 

105. Ættarhláka úti var, 
sem ísinn grenti, 
samt réð bráka snyrti snar 
og snæriö spenti. 

Jötuns vængja sveiíiið svarta 
110. sendi úrir, 

konur hængja hræddust bjartar 
Hlés í biiri. 

Eins og flörður áin gekk 
að ofanverðu, 
116. veiðinjörður felmtur fékk 
á flóði herðu. 

Frosin reka straumar stríðir 
strá og aura, 

jökulfleka, vatn, sem víðir 
120. vatt í gaura. 

Styggjast vöður, vakir freyða, 
vaxa undur, 

skafla löðurs bryggjan breiða 
brast í sundur. 



gegndin St; 105. Attarhláka Ee; 107. samt var brák 
á snyrtisnar Br, K; 108. snæri Br; 109. Jötuns vætta St; 
svartar H, K; 110. sýndu úrir Br; úri P, J>; 111. bjartan 
St; 116. hörðu H, Br; 117. Trösleð K; frosið St; frostið 
Ee, R, H, Br, Sp; brostið reka þ; 120. vætti i J>: 123. 



110 

125. Stríddu jakar, stóðu á hlið, 
því stýflan olli, 
velti klaka vatnaskrið 
lír vimrar poUi. 

Brestir gullu af Grímsárkvás 
130. í gljiífra karmi, 

jakar ullu um unnar bás 
að efsta barmi. 

Inniteppu ýmist fékk 
sú ólgan stóra, 
135. eða úr kreppu gráðug gekk 
með grenj og óra. 

Heyrði þetta hinn, er veiddi 
og hátt nam. líta, 
upp í kletta eystri sneiddi 
140. af álnum hvíta. 

Herrann bað að hjálpa sér 
með hjartað klökkva, 
eptir það af unnar gleri 
upp nam stOkkva. 



bylgjan breiða þ; 128. vimra Br; á veiÖipolli P; 129. 
Grímsár krás St, Sp, Ke, R, — „ós S"; Grímsárrás, H, 
K, Br; Grímsárós Gr; Grimsá myudast úr tveim ám úr 
Skriðdal (Geitdalsá og Múlaá), og heitir jafiiframt að 
ofEku Skriðdalsá; 131. „Ijós S"; unnar Igós Gr; 132. 
eystra barmi Sp; 135. gráðugt J>; 136. með grenie H; grenji 
Br, Sp; 140. rastir reiddi j>; 141. ranni hvíta J>; 142. 
„hrökkva S"; 144. hrökkva Gr; 146. kynjabráði H, Br; 147. 



111 

145. ísakóf og kólgu dans 
hÍDii kyngjabráði 
í því skóf um hæla hans, 
er hauöri náði. 

Augum skaut og ilja stoðum 
150. ýtti um granda 

á laxabraut, er frýsti froðum 
íijóts um sauda. 

í miðri á. það hreifði harmi 
í hyggju pasti, 
155. pokann sá með fiskafarminn 
flóðs í kasti. 

Undir létti brattur breki 
og brúsið vinda, 

var hann því rétt sem frostafleki 
160. frár að synda. 

Ýmist sökk hann undir klaka 
á augnabliki, 

ellegar hrökk á efstu jaka 
í öldu ryki. 



uus pá skóf {>; 149. stoðunum St, Be, B, Sp, f>, K; en 
ilja Br; 151. froÖunum Sp, J>, K, St, Be, B; frýstu H; 
fiutti froðu Gr; 152. frost um Gr; fróns um Br, J>; 157. 
bráÖur breki P; 158. og sl. Br; 159. frostaflekinn K; 161. 
stökk St, H, {>; 162. augabliki Sp; 165. Sigurður meinti 



112 

165. Sigurður meinti senn á land 
hann sigla mundi, 
hljóp því beint um hraun og sand, 
þar hrönnin stundi. 

Svo var hrajur hann á sléttu 
170. hæl aö skjóta, 

aö strauma vaður raktist rétt 
sem renslið fóta. 

Vatnsfall eitt er víðfrægt mjeg 
að vöxt og stilli, 
175. djtípt og breitt, en Ijiíft í legu 
landa á milli. 

Langt umsvif með vökvann virðist 
vors að seilast, 
Héraðs klýfur fold sem firðir 
180. fjöllum deila. 

Lagarfljót er lýðum tamt 
um land að nefna, 
árnar brjótast ekki skamt 
og í það stefna. 



að H, Br; 166. haun setja Br; 169. um slóttu H; 174. af 
vexti H; 175. svo Br, Gr, H; Ijúft i lögu St, Re, R, Sp, 
J>; lagt í lögu, hin; 177—180. vantar i J>; 177. umsvif Útg., 
H; „þessa visu (177 — 80.) vantar 1 S, og er hún kannské 
afbökuð" Útg.; 179. sem firðir H, Gr, Br; sem firiíi, hin; 
Hóraðs klýfur fold Br, K; HéraÖið, hin; 180. deilast Útg.; 
jöUin, öll nema Br; 182. um lönd St, Re, R, Sp; 185—88. 



113 

185. Grimsá fjlli þungri þangað 
þráöi hrinda, 
gekk þó YÍU um viða tanga 

Vallna strindar. 

# 

Loks, er snertu ekki átti 
190. ærna að fljóti 

hlaupið þverty þá misti máttinn 
maðurínn skjóti. 

Fót í þiifu rak við rjóður 
runnflækinga, 
195. féll á gnifu beitu bjóður 
búinn að sprínga. 

Framhjá þeisti sílasekkrinn, 
svolgríð knúði, 

hvanua kreisti hængjarekkrinn 
200. harmalúði. 

Iðan hrærð við ísahryðju 

orpna grjóti 

með Ijótri stærð svo lenti í miðju 

Lagarfljóti. 



„{>e88a vantar í B" og St, Sp, J>, Re, Br; 186. þráði að H; 
187. gekk þar vill um viöitanga H; um víðirtanga K; 188. 
Bvo H, Gr, K; hin: vatna strinda; 189. œrna átti Br; 190. 
enn at) fljóti Br; eina að J>; 191. pví misti H; 193. rak þá 
rjóður H, Br; 196. búið aÖ {>; 200. harmur hiði St, R, H, 
Br, Sp; 202. ógna grjóti Gr; 205. „hélt um B", Gr; „helti 

8 



114 

205. Hlaups við rokin hélt 1 víðan 
hyl með skvaldri, 
týndist pokinn Sigga; síðau 
sást haun aldri. 

Af vatna »bijáli, er engu eirði, 
210. upp hjá Völlum 

dvergamál 1 hömrum heyrði, 
en hvin í fjöllum. 

Sandfellsgnípa, Hátúnshöttur 
og hvirfill Múla 
215. leystu klípa, er fleygðu flöttum 
foldar túla. 



í S" og St, Ee, E, Br, Sp; í miðjan K; 207. poki St; en 
siðau H, Br, K; pokinn svo hann síöan þ; 208. sá hann 
f>; 210. upp á Br; 212. hryn Br; en hvein í Sp; 213—14. 
Sandfellsgnípa er í SkriÖdal. þar er bær, sem heitir 
Sandfell (Stóra- og Litla-). Höttur er á VöUum, og er 
efsti hnúkur á ^allgarði peim eða hálsi, sem Hjálpleysa 
heitir. Sbr. visu Páls Olafssonar á Hallfreðarstöðum til 
Björns Skúlasonar: 

Eg skal vera vinur pinn 

vólalaus og tryggur 

eins og herra Hötturinn 

á Hjálpleysunni liggur. 
En er pað Hátúnshöttur? Hátún er, eða hefur verið, bær 
í Skriðdal og hjáleiga frá þingmúla. MúlahvirfiU = f>ing- 
múla§all = Múlinn. 213—16. vantar i þ; 213. „Hátún S", Gr; 
215. klipu Sp; venjulega hef eg heyrt klípi (= smáöteinn) 
hvorugkyns; „og fleygðu S", Gr; „flöttu" St; ruglaÖ i Ee; er 
fleigðir flöttu E, Sp; er fleygöu flettu H; fleygðir flettu K; 



115 

Jötna sessi skruggur skóku 
og skemtu draugum, 
Kauður og Bessi rumskast tóku 
220. og rugga haugum. 

Ormurinn sá, sem uppi í fljóti 
er endilangur 

hart viö brá, er brast í rót 
og bylgjugangur. 

225. Fastur á haus er hermt hann liggi 
og hala sínum, 
gildan hnaus af góðri byggir 
grábaks dýnu. 

Hálf þingmanna langur leið 
230. nam lykkjur keyra 

ekki grannur upp lír breiðum 
Ýmis dreyra. 

Skatan liggur barðabreið 
í báru glaumi, 
235. snýr upp hry gg og engu eirir 
út hjá Straumi. 



217. Jötna sessur Gr, með pessari athugasemd: „Rauðshaugur 
stendur í hálsinum austur fra Ketílsstöðum á VöUum. Bessa- 
haugur i túninu á Bossastöðum í Fljótsdal, og sóst hvor frá 
öðrum á Va pingmannaleiðar distance, svo sem haugbúamir 
höfðu ráð fyrir gert". Sbr. Kr. Kalund. Hist.-topogr. Boskr. 
af Isl. n, 224, 239; 218. og sl. H; 219. ruslast J>; Rauður 
og Bessi = „Tveir hangbúar" Útg.; 220. rugla í H; rugla 
haugum K; 223. bnist við þ; 226. á hala Sp; 231. grannar 

8* 



116 

Henni í trjóuu sekkinn setti 
súgur vatna, 

hún hvesti sjón og sér upp létti, 
240. soint mun batua. 

Svo sem ey var á að líta 

ypt úr giyju, 

langt nam teygja úr hylnum hvíta 

halana níu. 

245. Selurinn einn er undir fossi 
int að bólmi, 

hans augasteinn er bjartur blossi, 
en bak sem hólmi. 



Útg., Ke, K, H, Br, K ; 233 - 37. er svo prentuð í Islenzkum 
pjóðsögum I. bls. 639. 

Skatan liggur barðabreið 
und báru glaumi, 
snýr upp hrygg og engu eirir 
undan straumi. 
235. „Súgar upp hrygg S" ; engu eyðir Ke ; snýr upp hryggur, 
engu K, H, Br; 241. Sva Útg.; 242. upp Útg., þ, Sp; svo 
„B", St; ypta K, K; 248. í hylnum Gr, Br; 246. af bólmi 
Ke; að bólma, sbr. kvæði Bénedikts Gröndals eldra. 
Viðeyjai-kl. 1833 bls. 76 : 

Hægt frá poim syðri heimsins enda 
Hraðsvelgur knúði fagra blæ, 
burt tóku dætur brims að venda, 
bólmuðu pær á viðum sæ . . . 
247. er bitur }>; 248. en sl. K; 249-52. vantar i þ: lömm- 
um Br; 250. við lægis H; 251. eru hár Br; 253. Upp úr 
Gr; Nú er kólgu Sp; 255. orðinn laus H; 258. fast að spýta 



117 

Lámum spennir leyndar krár 
250. um lægis grunna, 

framan úr enni lians er hár 
sem hríslurunnar. 

Nii úr kólgu keyrði hann haus 
og kampa hristi, 
255. svo sem af ólgu yrði laus 
og álög misti. 

Fiskasjóð réð fram lir iðu 
fossinn spýta, 

sporðar stóðu hans lir hlið, 
260. er hrönn nam slíta. 

Aptur á bak þeim iðan kunn 
og áfram steypti, 
selurinn rak í sundur munn 
og sekkinn gleypti. 

265. Nií skal segja Sigurði frá, 
hann sat á hrauni; 
ekki þegja maðurinn má 
við megnar raunir. 



Gr; fossi spýta Br; 260. nam ýta Gr; 261. þar iðan St, Re, 
R, H, Br, Sp; 264. og siðan H, Sp; 265. Nú er að sogja 
Re, R, H, Br, j>, K, Sp; 271. mælsku pvörul H; mála pvöni 
J>; 275. -strengur Ro; 276. stórheimslcga Re, R, H, Br, J>, 
K; stórkostlega Sp; 277—80. vantar i Br; 283. Rask þykir 
kveita hér undarlegt, og getur uppá kveikja i Ro, on 
rímið bannar pað. Öll hdr. hafa kvoita (sbr. 5i. bls. 106). 
En eptir merkingunni á kveikja eigi alveg við (= hlaup, 



118 

pegar af vörum hryðjuhret 
270. var hreytt á fannir, 

mælsku þvöru losna lét 
og leika þanninn: 

Undur hafa hér áköf gengið 
alla vega, 
275. ísar skrafað og straumastrengir 
stórheimsklega. 

Heillasjóður horíinn er 
og hængja mengi, 
berst því móður í brjósti mér, 
280. sem bý eg að lengi. 

Eina veit eg orsök þá 
er orka mætti, 
að svoddan kveita kom í á 
að kyngjura sætti. 



kast, stór og snöggur vöxtur, sem kveita verður hér að þýða, 
en kveikja er fremur hafb um byrjandi vöxt í vatni 
ckki mjög gríðarlegan). Orðið komur ekki fyrir í fornu máli 
sem uafuorð, en finst í visum Halls Magmissonar (A. Magn. 
Nr. 148. 8vo. Vigursbók) frá hér um bil 1580 : 

6. er. Mörg er betri beita, * 

þá bragnar fiska leita 
en sú angurs kvcita, 
er opt viU manninn roita . . . 
Guðmundur Audrósson (d. 1654) hefur orðið i orðabók sinni 
(Lexicon islandicum. Hafn. 1683) bls. 156: „Kveita 
Norvegis Piscaboribus, hodio Soloa, seupassermajor 
piscis, Helle Flundcr." Björn Halldórsson þýðir orðið: 
sensibilitas, Sandsolighed ; sbr. k v c 1 1 , som mönnum kemur 



119 

285. pessum forðum ár á ós 
við afbragðsveiði 

lá eg í skorðum, lítt nam fijósa 
lag í heiði. 

Helgir málmar heyrði eg vöktu 
290. hljóminn sterka, 

byrjan sálma boðar það glögt 
og blessan klerka. 

Silungunum sinti eg meir 
en sögðum hljómi, 
295. af feigðarmunnum festu þeir 
sér fal í gómi. 

Málmurinn þá af megni sló 
og messu stilti, 
samt eg lá og silung dró 
300. svo sekkinn fjlti. 

Mig fýsti svo þeim feng að sæta 
í fullri nennu, 
dagana tvo að messu mæta 
misti eg í rennu. 

305. Sú mun vera sökin völd, 
það sé eg á eptir, 
vil eg þar bera skjótt fjrir skjöld, 
að skaðann hepti. 



ekkí saman um; 286. við ærna veiði Gr; 288. lagiÖ St, 
Ke, R, H, Br, þ, K, Sp: 289. eg að þ; 291. boðuðu 



120 

Heita vœna vil eg á kirkju 
310. í Vallanesi, 

hvar eg bœna hafnaði yrkju 
og helgu lesi. 

Uenni aO færa físka þrjá, 
ef fímtán veiði, 
815. fái eg mér kœran sekk aö sjá 
og silungs reyöi. 

Burtu síðan beint og hratt 
til bygða vendi, 

haldinn kvíða, en dagurinn datt 
320. og dimmu sendi. 

Ðæstan miuti limanna lúi 
að leggjast niður, 
engu sinti í einrúm snúinn 
örva viður. 

325. Sðkku meiði ó\jós augun 
aptur hnekkti, 
í brúna heiði blundur fíaug 
og brjóstið spekti. 

glögt H; 295. feigðarmunni Br; 303. tvo eg messu J>; 
tvo að Sp; 304. sl. eg Ee; 305. sökin og völd St, H, Br, 
Sp; sök og völd K; 307. skoti?) fyrir Gr; 308. sem 
skaðann Gr; heptir Br; 311. hvar að bæna eg St; hvar að 
bæna hafiiaði e^ {>, E; 314. nær fímtán Gr; 315. eg minn 
kæra Gr; 316. reyðir St, Ee, H, Sp; 317. hratt H, Gr, Br; 
hin: hart, sem er auðsjáanlega rangt; 321. lúinn f>; 
323. i rúm þ; 324. orma viðiir Br; 325. Sökku meiðir H; 



121 

Af daglátum drauma merð, 
330. er dorm réð finna, 
í ráðgátu óhappsferð 
nam alla að spinna. 

Sekkurinn fyrir sjónir skauzt 
á sofandi manni 
335. inn um dyr, og réð við raust 
að ræða þanninn: 

pú lávarður, liggur héi', 
sem lézt mig hijóta 
flóðs af garði fljóts í hver 
340. og flagðið Ijóta. 

Of lint hézt til heilla pév 

á húsið dýra, 

og standa lézt fyrir lausn á mér 

þá lofun rýra. 

345. Húsi messu hæfir frjálsri 
hendi býta, 

upp frá þessu augum sjálfs 
mig ei mátt líta. 

meiður þ; 327. í sl. K; 329. mergöin Gr; 330. or sl. 
Gr; 332. nam á að spinna Br; 335. réð með ranst Br; 340. 
„ílagðið hljóta 8^'; 345. hendi að U; 348. mátt aldrei líta 
Br; 349. héÖan af sljóf J>; 350. þin heppna veiði Br; 351. 



122 

Til horns mun þoka héðan af 
350. þín heppnin veiða 

um unnar lok, lír ðldu kafí 
og inni reyða. 

Síöan hvarf, en Sigurðui* aptur 
sviptist blundi. 
355. draums af starfí randa raptur 
rammlega stundi. 

Missmíð hélt á hðgunum þegar 
halurinn oröna, 
lánið felt, en væri ei vegur 
360. við að spoma. 

Fyrir sig réð setja vitrun 
svo Ijóst gerða, 
með stórliga brjósti bitru 
bjóst til ferða. 

365. Gekk svo heim til húss 1 Strandar 
hreysið foma 

og réð sveima um veiði að vanda 
vötn á morgna. 



öldu kófi J>; um unnar loku öldu kafs K; 852. iun reiði(!) 
Br; 359. lániö selt Re, R, Br; 363. harmi með í brjósti 
bitrum Gr; 365. „Stranda B", Re; Strönd er kirkjujörð 
fiá Yallanesi; 369. vildu fiskifóngin Gr; 371. gildi, alt fór 



123 

Ekki vildi íiskifangið 
370. falla í hagi 

aö fyrra gildi og fomum gangi 
og fremdar lagi. 

Svo var tept fyrir tekju hans, 
þó tilraun háði, 
375. að skildi hann eptir 1 ðngladans 
þá æ fyi' náði. 

Gagnvaðs líka á ís og auðu 
eyddist gipta, 

við óheill slíka alt til dauða 
380. átti að skipta. 

Fingur krepti og beygði bakið 

bleikjum háður, 

en klén var eptir óframrakinn 

æfiþráður. 

385. Hef eg nú frétt hann fjörinu slepti 
og fór að lenda 
áður en rétt með rökum hrepti 
ríman enda. 



öngu Gr; 372. í fremdar lagi K; í fremra lagi H, K; opt 
í lagi G; hagi Br; 373-76. vantar í Br; 375. -danzi þ; 
376. „sá ey B": sá ei St, Re, R, Sp; kannske megi lesa: 
„pá ei fie náði" H; 380. en beygði Br; 383. en sl. H; 385. 



124 

Haus má miunast hængja Qöldi 
390. og hópur reyða; 

trautt man finnast frægri höldur 
fara til veiða. 

Sílin beiða vætu, vaður 
værðir sýni, 
395. hvílist veiði mætur maður, 
mærðin dvíni. 



TJm Ásmund HEFÐARHÓSTA. 

[Útg. hls. 94—97; Varðgjárkver; J>i = J>órkatla; Stokka- 
hlaÖahók; J Sig. 271. 4to. (hönd Halldórs Hjálmarssonar) ; 
JSig. 271. 4to. (orðamunur Páls eptir S' Grímólfi); British 
Museum 11,185. 8vo.; J>2 = j>ingeyrabók bla. 158 — 60>* 
Páls safn Nr. 1. 8vo. XXII. b. (orðam. innskr. í expl. Páls); 
Hálldánarbók mín ; J>v = þingvallabók, J Sig. 260. 4to. bls. 
395—96; Dr = J Sig. 265. 8vo.; J Árn. A. II. 8vo. nr.40; 
JSig. 82. 8vo. bls. 146 — 50; Jón Olafss. Grvíkingar vítnar í 
kvæðið undir kálfi, parfarleysa, og Add. B. U. H. 

Nr. 8. 4to. bls. 2399.] 



Eg spyr þig, Ási góður, 

er það að vera einn ferðamaun, 

og sinn aö rækja róður 

að ríða á viku spölinn þann, 



„fókk S" Gr; 386. rökunum St; 390. hópurinn Br; 391. 
höldi J>; 393. silin beiði vætavaður Br; 395. hvilist veiði, 
mætur maður Br; 396. mærðir H, Br. 



125 

5. er þingmenu, 
satt eg segi, 
sífelt enn 
reisa á degi? 
Skoði menn, 
10. hvaö skrafa eg nú um vegi. 

pað er alkunnugt orðið, 
hvaö áköf var þín vikureið, 
þú hefur stikað storðið, 
stenzt á dagferð og bæjarleið, 

15. hestinn þér 

hæfði að þreyta, 
heldur en mér 
tjóns að leita; 
seint í ver 

20. sannlega máttu heita. 

Ási minn, eg hef fengið 
illan reikning á sprökunum. 



Fyrirsögn: Um vÍDimmann sinn Asmund, sem sagt er 
hann hafi um gólf gangandi mælt við hann V, Dr; Yið 
sjómann sinn K, St; Um óduglegan sjómann H; Oprifiiaðar- 
minning Asa Br; 1. Asi = Asmandur in colloquio Dni 
Stephani Olavii ad operarium suum J 01. ; 2. einn sl. V : 8. 
og vel að Útg., J>,, Br, D, K; og þinn að J>2; pannig simi 
rækja J 01.; 4. og ríða J 01.; 5. er þingmenn hór J>,; 7. 
sifelt er J> , ; 9. skoða menn Sp, P ; skoði þér J> , ; 10. hvað 
skrifa eg um P; um veginn H, R, St, þ^; nú sl. Br; 11. 
er nú augljóst Br, Gr; 13. storðin Br; 15—20. eins og 
65—70. i Br; 22. af sprökunum D; 23. gálaust Útg., þ, Br, 



126 

þii hefur gálaus geugið 

og gert að svalla lit flökuuum; 
25. ódygð ný 

er illur gestur 

innst við bý 

hugarins festur, 

hygðu að því, 
30 þinn húsbóndi er eg og prestur. 

pig hef eg sent til sjóar, 

sannfrétt er þaðan heppni stór, 

hún var þér lögð 1 lóa, 

þú liggur í sæng nær skipið rór, 
35. um augnablik 

ýmsir hlaða, 

er þitt stryk 

samt á spaða, 

drottinsvik 
40. draga þér vissan skaða. 

Hvað, sem þú aflað hefur 
hrekst og liggur við flæðarmál. 



K, D, St, þa,- 24. úr flöskunum }>,; 25. ágirnd Gr, P; 26. 
illur brestur Útg., R; 30. og sl. |>,; 31.. pig hafði eg Útg., 
E, Sp; 32. heppnin D, H, V; 33. er þér D, P, þv; 34. en 
legst í sæng þá Útg., P, R, Sp, St; nær skipin rór D, H, 
V, J>2; þú liggur í sæng þá skipin ró Br, D; 40. illan skaða 
Br; 41. En það, sem aflast hefur Br, Gr, P; 42. úti liggur 
Br, Gr, P; við sjávarmál D, H, H E, }>2; sjóarmál St, V, 
þ,, J>v; 43. það hlýtur Útg., Br, R, Sp, St; það lítur þ,; 



127 

það bítur þýfskurefur, 

þiggur og brjtjar sór í skál, 
45. hitt er prett 

hans um fliíði 

heitir rétt 

maðkabiíðir, 

hef eg og frétt 
50. þú hröfnunum of mjög trúðir. 

Nær helgin gár að garði 

geisar þií fram 1 miðja sveit, 

en enginn eptir varði 

það upp var dregið úr flyðru reit, 
55. svefnværðar 

sér þií slaginn, 

situr þar 

mánudaginn ; 

mér það var 
60. mesti hlutarbaginn. 

Sá er nú munur manna, 
margur gengur vel fram við sjó, 
en óduglegur annar 
öUu forspilti því hann dró, 

45. hinn er D; hinu er slett Gr, P; hitt er hreitt Br; 

46. hjalls um flúðir Gr, P; halls um flúöi Br; 47. heita rótt 
Br, Gr, P; 48. mægða búðir(!) P; 49. og sl. Útg., St, f>, ; 53. 
eptir enginn Útg., Sp, St, f>i; en eptir ekkert varði Br; 
54. upp var komið H, V; hvað upp var Br; flyöra reit R; 
58. á mánudaginn Br; 59. mór hvað var Útg., St; 60. 



128 

65. steytir legg, 

stælir kálfa, 

strýkur skegg, 

kollinn sjálfan 

kambs með egg 
70. kembir daginn hálfan. 

J)ér ræð eg, binn iokkalangi, 
þií leggir af báðið, gort og stát, 
og greitt að róðrum gangir, 
gerist þá tekjan eptirlát; 

75. letin ber 

langa bneysu, 
lærðu á kver 
þundar eisu; 
heyrst hefur mér 

80. þú bósta að þarfaleysu. 



mestur Br; 61—64. vantar í Br, sbr. 15 — 20: 62. fram vel 
Útg., R, Sp, St, 0. fl.; 64. forspilti pvi, er Útg., H, Sp, þi, 
J>/; forspiUir pví, er D; 68. sjálfa Útg.; skjálfa R, St; 71. 
Eg ræð pér hinn Br; Eg ræÖ pér lokkalaiigi Gr,^|>i; 72. 
bárið, gort og V, J>,, J>jí, Gr, H; 7&. en greitt D, :g, Sp, 
St; róður J>, ; 78. beysu V, Útg. , þ, ; 79. heyrðist mór 
JÓl; 80. pú hóstir að Útg.; parfleysu R, Sp, St, V, f>,, D, 
Dr; parfarleysu J 01., H, J>a ; röðin á erindunum rugluð í Br. 



129 



JÓN Salómonsson. 

[Útg. bls. 162— 64; Stokkahlaðabók ; þingeyrabók ; Rask 83. 

8vo.; JSig. 271. 4to. orðam. Páls eptir S' Grímólfi; British 

Museum 11,185. 8vo.; JSig. 82. 8vo.] 



I. 

Nií mega eyðar orma fróns 
orð og gjörðir vanda, 
kominn er hingað korði Jóns, 
sem kuldi má af standa. 

5. þambarskelfir þennan bar 
í þungum vigra stormi, 
þá Ólafs her hinn vaski var 
veginn á langa Ormi. 

II. 

Nú fá mýsnar nauðakíf, 
níu í einu missa líf, 
ónsteinn frá eg þær allar pretti 
undir lágum Qalaketti, . 
5. Sá, sem bruggar svoddan tjón, 
það er hann Jón. 



Fyrirsögn: Um Jón tíalómonsson Br; I. 4. or kuldi K, 
Öp; 7. Olafs herinn vaski Gr; III. erindaröðin er svo í Gr, 
J); 1. kemur J>; 24. hann Jón J>; 3. drjúgt úr tösku, öll, 
nema Gr, J>; 8. hroðinn Jón þ; 9. auðs fold J>; 10. aulinn 
Jón J>; 11. fótinn Br, E; ef fótinn J>; 13. i skyrtu ganga 
þ; 15—16. hatar bliða hrings fit hann Jón Salómón f>: 18. 

9 



130 

in. 

Hingað kora á hiísgang 
hroðinn Jón Salóraón, 
stikað ÚY tösku tóbak 
tekur hann Jón Salómón. 
5. brennivín í burt rann, 
brást oss Jón Salómón, 
heitið raér hafði kiít 
hann Jón Salómón. 

Aldrei girnist gulls fold 
10. gaurinn Jón Salómón, 
þegar fötin tijóðs lítur 
fiýr hann Jón Salómón, 
skyrtu ganga í gólf bert 
gerði hann Jón Salómón, 
15. einn liggja við Yegg 

vill hann Jón Salómón. 

Hýðing fékk á stórstað 
staulinn Jón Salómón, 
af letinni þá þraut 
20. þoldi hann Jón Salómón, 
hiíðin öll varð hálfrauð, 
hrein hann Jón Salómón, 
á endanum varð ómynd 
öllum Jón Salómón. 



hann Jón(!) þ; fyrir leti pá praut f>t 21. var hálfranð, öll 
nema R, J>; 22. hrein sl.(!) {>. 



131 



SlGUKÐUR SCURKA. 



[Útg. bls. 128—30; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls optir S' 
Grimólíi); Stokkahlaðabók; British Mus. 11,185. 8vo.; JSig. 
231. 4to. p. 157—58 (þingeyrab.); J Sig. 82. 8vo. p. 213— 16; 
hdr. J Stefónss. ; hdr. S"^ J>orv. Böðvarss. ; Rask 83. 8vo. ; J Sig. 
271. 4to. (H. Hjálmarsson): Hálfdánarbók mín.] 



Sigurður kerabir sitt hár, 
þó sé hanu næsta óklár, 
kámleitur, kviðsár, 
kann ei gæta síns Qár; 
5. augun velta um brár 
opin sem pallskjár, 
drjúgum dumpar í slár, 
en dansinn verður ofhár. 

Hefur lengi haft 
10. hákvæða róms krapt, 

gaul er görnum skapt, 

gefur aldrei það tapt, 

strýkur kamp óknapt, 

ket vill og flot haft, 
15. skyri skvettir í kjapt, 

svo skellur upp um hvern rapt. 



Fyrirsögn: scurra St, R, H, „S, B*'; „ganti" Utg.; 
„íþróttir Sigurðar ganta" Br, Gr: „De Sigurdo scurra" HE; 
1. sítt Br; 2. nokkuð óklár Br; 4. vitja sins Utg., R, H, Br, 
]>, HE; opin HE; opinn, hin; 8. dausinn St, Sp, „S", H, 
Br, J>; 13. kampinn knapt H, Br, þ, HE: 14. flotsaft Br, {>, 

9* 



132 

Með vara fyótt ílump, 
fær, og skellir á gump, 
mörhmíða, ketkhimp, 
20. klettið og brauðstump, 
vekur skrefa skump, 
skrykki og fóta dump, 
aptur reygir rump 
og raka lætur sér mump. 

25. Opt kingjandi kvað, 

kringsólaði og gólf trað, 
hafði hár stallað 
og hálfnumið, sem bað, 
um skafinn skeggstað 

ÍJO. skein í tanna nað; 
þeir, er sáu það 
þar máttu brosa að. 

Lagði af langa kver, 
sem lengst hafði fyrir sór, 
85. af kvæðum hyggju Jirer 
helzt af því tómt ber 



(jrr; 17—24. er 4. er. i Br; 19. inörhnúð og ketklump Br; 21. 
eykur skrefa Br; 22. skríki og Br; 25 — 32. er 2. er. i Br; 
29. i skaíinn Br; 30. skein í margan H, H E; skein og 
inargan stað! Br; skein í margan stað þ; 31. þeir, sem Br; 
þeir að HE; 33-40. er 5. er. i Br; 33. Hann lagði af Br: 
35. hver St, Sp, Br, Gr, K hefur fyrst skrifað hver, 
en breytt þvi siðar; 36. tóman ber Gr; 39. í sórhverrí er 
Útg., R, H, J>; 41—48. vantar í Br; 43. en geldur þ, HE; 
44. gikkpörin Sp. 



133 

gengur ver og ver, 
þá vísur yrkja fer, 
í hverju orði er 
40. aldrei, nema: hér, hér. 

Halda má hanu þrjót, 
hraustan sem reiðskjót, 
geldur greiða á mót 
gikkspörin of Ijót; 
45. marga snýkir á snót, 

þær snepsast við þau hót, 
leggur laud undir fót, 
þær hUa hann heita aftót. 



KOLBEINN Á HVAMSHYL. 

[Útg. bls. 141-42; J Sig. 271. 4to. orðam. Páls eptir S' 
Grímólfi; British Miiseum 11,185. 8vo.; JArD.XVLB.8vo.; 
J Sig. 82. 8vo.; Hálfdánarbók ; Stokkahlaðabók : Bmfól. 9. 
8vo. (J Stef.) ; Rask 83. 8vo. J A. kaljar kvæðið : „Lýsing 

Kolbeins á Hvamshyl".] 

Koli býr á Hvamshyl. 
hefur mikið króknef 
bogadregið, legglágur, 
læraþéttur, augnskær, 



1. Kolur býr Br; býr við H E; 2. ,,kórnef S", Br, HE, 
St (sem orðamun); R sem orðamun, að þvi, er sýnist 



134 

5. hálsstuttur, hausbrattur, 
hrúti líkast sér út, 
en hnotvaxin, hýrleit 
og hvelkviðuð Rakel. 

Slátur komu fram feit, 

10. fyllast átti ketill, 

vatn sótti í vítt fijót 
vinnutaus og dró inn; 
Andhrímnir lír bhmd 
eldinn vakti um dimt kveld, 

15. kaskur bar Koli fausk, 
en Kviðfinna tók við. 



GrUDMUNDUR DIGRI. 

[Útg. bLs. 190 — 91: Stokkahlaðabók ; VarÖgjárkver ; Rask 
46. 4to. (Rasks oiginhandarrit); Rask 83. 8vo.; þingeyra- 
bók bls. 213—14; Ad = Additam. B. U. H. Nr. 80. 4to.; 
.J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls eptir S^ Grimólfi); British 
Museum 11,185. 8vo.; J Sig. 265. 8vo.; Hraftiadalskver 
bls. 18 — 19; Bb = Bergsbók Jóns Arnasonar bls. 33 — 34; 
JSig. 82. 8vo. bls. 136-38; Hálfdánarbók min.| 

Guðmundur crassus, góði vin, 
gengur við hnykki þijá, 



„krocnef' : 3. bogadreginn Br; 6. hmt hkast Br; 8. Hér 
endar Br; 12. og bar inn Gr: 14. sótti um Gr. 



135 

mjög þykist lassus, magnar styu 
meðau hann er að slá, 
5. viribus cassus víls meÖ dryn 
vinnunni dettur frá, 
opt skreppur bassus auðs lír lilyn 
altari voru bjá. 

pá upphefst tonus andlit grett 
10. á honum margur sér, 

nauðgunar sonus þungt og þétt 

þjáir manns heyrnar ker, 

skrúða patronus skundar létt, 

þá skriðljós sækja fer, 
15. chordiaconus kallast rétt, 

klukkari líka er. 

A^eltandi rotam hljóða hann, 
hefur þvi stemman lýst. 



Fyrirsögn: Gvendur digri Gr; Guðmundur crassus St, 
K, o. fl.; De crasso Ad, Br; Um GuÖmund djákn H E; 1. 
Gudmundns Ad, V; crassus = digur Gr: 2. við hlykki 
Hr, þ; 3. þykir Re; lassus = lúinn Gr; maguast skin Hr, 
þ; 5. viribus cassus = krapta þrotinn Gr; víst meíl J>; 
við dyn Utg., Re, Sp; 6. drattar frá Re; 7. opt sleppur Re: 
bassus == bassi Gr (= fretur); auðs frá Dr; 9 — 16. hór er 
17—24. i Br; 9. tonus = tón Gr; nauðungar Utg., St, Ad: 
sonus = són, hljóð Gr; * 12. þjáir manns heila ker Dr, V; 
13. skníða patronus = skrúða vörður, djákn, meðhjálpari; 
skundar slétt Re; skrefar nett Br: 15. kórs diaconus Hr: 
chordiaconus = kórþénari, djáku Gr; 16. khikkari vor 
hann er Bb: klertari(!) Re (hitt i orðamun): 17—24. er 
— 16. í Br; 17. rotam = hjól Gr; 18. hefur og Utg., V, 



136 

söngs idiotam segi eg þann, 
20. úr samhljóöiuu brýzt, 

aldregi notam eiua fanu, 

alt því í gaura snýst, 

kýs heldur Botam, klaustramann 

kailast vill allra sízt. 

25. Gamall parocus gerir skil 

giptumálunum á, 

ei fæst þó locus auðs hjá bil, 

auka viil Bótthiid á, 

farinn er jocus, frygðarspil 
30. frjófgast oi henni hjá, 

Guðmundur procus ástar yl 

aptur því slökkva má. 



Gr, Bb, þ, Hr, Br; 19. idiota(m) = ólærður, kunnáttulaus 
Gr; 21. notam = nótu Gr; 23. Botara = Bóthildi Gr; 
24. kjörir að vera sízt Gr, Bb, Dr, V; 25. parocus = húsvert 
Gr (o: J). e. húsbóndi); eiginlega á að skrifa parochus (gr. 
7ra/>o;^off), en liér er fylgt rithættinum i Gr vegna rimsins; 
26. giptumálimi á V; 27. locus = staður, pláss Gr; hjá 
auðar bil Ad, Bb, Br, HE, V: þó sl. Br; 28. ansa viU 
Bothilda Utg., Ad, Br, Hi', E, Sp, þ, Re (i orðam.); ausa 
vill Bothilda St; ausa vill Bóthild á Re; 29. jocus = gaman 
Gr; 31. Guðmundus Ad, Dr, V: procus = biðill Gr: 32. 
því sleppa má Hr, þ. 



j 



137 



DÍAKON. 

[Stokkalilaðabók (að eins 1. erindi); Kask 46. 4to. (að eins 
1. er.); Rask 83. 8vo. (að eins 1. erindi); Páls hdr. í JSig. 
271.' 4to. (4 erindi); J Sig. 82. 8vo. (að eins 1. erindi); L = 
Rask 86. 8vo. með hendi frá miðrí 18. öld; kvæðið er hér 
5. erindi, og er engum eignað; fyrirsögnin er: „Annar lof 
söngur", því á undan er: Bonus dies býð eg pér &c. með 
fyrirsögn: „Einn lofsöngur". Kvæðið er liklega um Guð- 
mund djákna (diacon = djákni) eða Guðmund digra, og, 
ef s,vo er, hefur hann verið Snorrason.] 



Neðan lir Fjörðum flytur sig 

Díakon Snorrason 
upp 1 hvamminn, stanzar mig; 

bordiíninn 
' 5. kjörinn í kór að syngja 

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja. 

Ingunni gerði hann elska fast 

Díakon Snorrason 
áður en hiín lét fallerast; 
10. bordúninn 

kjörinn í kór að syngja 

og klukkunúm [þar] í Vallanesi að hringja. 

1. Neðan úr firði flutti sig L; 3. upp í flörðiun hefur hann 
sig L; upp sl. St; 4. borðdóuinn(!) P; borðune L (alstaðar): 
bordun eða bourdon fr. = djúp og digur hljóð; hér: 
maður, sem er digurróma og hefur öskurssönghljóð ; 6. 
þar sl. P, L; Vallarnesi L (alstaðar þar sem ekki er 
skammstafað) ; 7 — 12. er 4. erindi i röðinni i P; 7. hefíir 
hann elskað L; 13. kapalinn átti L; 15. kálfana tvo en 



138 



Kapalinu á og kýriiar tvær 

Ðíakon Snorrason, 
15. kálfa þrjá, en engar ær; 

bordúninn 
kjörinn í kór aö syngja 
og klukkunum [þar] í Vallanesi að hringja, 

þegar hann briíkar hijóðin há 
20, Díakon Snorrason 

heyrist i klifið og yíir um á; 

bordiíninn 
kjörinn í kór að syngja 
og klukkunum [þar] í Vallanesi að hringja. 

25. Einu sinni hann keypti kiít ^ 
Díakon Snorrason, 
kirkjusmið kemur það við, 
kátur presturinn syngur: 
Ijordúninn 
30. kjörinn 1 kór að syngja 

og klukkunum [þar] í A'^allanesi að hringja. 



öngva ær(!) L; þegar hann temprar hljóðin L; 21. khf 
og L; 25—31. að eins í L, og er með nokkuð öðrum hætti 
en hin erindin: 29. bordune L (hér sem annarsstaðar, 
en hitt er sett hér inn eptir því, sera P hefiir altaf 
annarstaðar). 



139 



(jAMANVÍöUK. 

[R = Rask 86. 8vo. með heiidi frá iniðri 18. Öld, stciulur uæst 
á undan kvæði S' StefánsÓlafssonar: Neðan úr Fjörðum flytur 
sig &c. og er hvorttveggja kvæðiÖ engum eignað hór. J = 
Blöð i 8vo. sem Jónas Jónsson dyravörður latinuskólans í 
Reykjavik á, eignar S' Stefáni Olafesyni: þingeyrabók bls. 
166—68 „Ejusd. (o: S' Stefáns Ólafssonar) al. þorvalds 
Magnússonar" ; JA = J Arnason A. II. 8vo. nr. lí^, eignar 
engum; JSig. 92. 8vo. fol. 75 — 76, eignar engum: Hrafha- 
dalskver bls. 149 — 50 „Vísur þorvalds Magnússonar á Viði- 
vöUum í Skagafirði"; Thotts safti 489. 8vo. „Skrítilegar 
vísur ortar af þorvaldi Magnússyni á Víðivölhim i Skaga- 
firði". Jóu Olafsson vitnar í kvæðið undir flangs i orða- 
bók sinni og eignar pað þorvaldi Maguússyni. J>orvaldur er 
sonur S' M^gnúsar lUugasonar á Húsavik. Hann hefur ort 
marga sáhna og kvæði og rímur. „Var mikið felix i að 
kasta fram stökum upp á hendina", segir Jón Ólafsson Add. 
Nr. 28. fol. J>orvaldur deyr 1743. Kvæðið getur fult svo 
vel verið optir J>orvald sem S' Stefán , en er tekið hér af 
því pað finst eignað S' Stefáni, og sýnist geta verið um 

Guðmund djákna.] 



Bonus dies býð eg þér, 
bóndason, 
Díakon, 
domine frater, forlát mér 
5. fiangsið mitt, 

Hafi þér nokkuð hárið skakt í hnakkaV 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 



Fyrirsögn víðast engin: Gamanvísur S"" Stefáns Ólafs- 
sonar, er fyrirsögn ÍJ; 1. Bonusdies = góðan daginn; 
2. bræðralag, öll nema R: 3. sáttai-plag, öll ncraa R: 4. 



140 



Líður af yður uokkuð nú, 

Dorðlenzkur 
10. monsieur, 

drykkjuskapar svinglau sii, 

sælin góö? 
pér haíið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

15. pér megið kaupa korðahníf 
kempubal, 
general, 
og baldérað þar með belti um líf, 
beisivikt. 
20. pér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigið þér svoddan verk að þakka? 



domine frater, eptir orðinu: horra bróðir; 6. Hvort haíi 
pér Hr (alstaðar); hvernig hafi þér R (alstaðar); 7. hvemig 
eigi T; 10. monsieur (frakkn.) = herra minn; 14. höndum 
mínum eigi þér slikt að þakka J A, T (alstaðar); höndum 
minum eigi pér svoddan pakka J (alstaðar); 15—21. ruglað 
saman við 78 — 84. í J A, J, K, T; 16. kempuval J; -bal = 
sliður (sbr. á norsku bal, fem., og dönsku balg), finst í 
ritum, rímum og kvæðum frá 15. öld og úr þvi fi*am á 
19. öld, sbr. Andrarimur Gísla og 8»^ Hannesar Viðeyjarkl. 
1834, ríraa 22,i6: 

Andra gripa náði naut, 

nú að svifur önnur praut, 

datt úr bali brandur snar, 

brjóstið snerti drottningar. 
17. goneral = herforingi; 19. beisivikt. það orð finst í 
visum Halls Magnússonar (sbr. bls. 118) um Sigurð Jónssou 
Magnússonar á Svalbarði, sem eru ortar 1570—80, eða þ<') 



141 



Síðan megi þér setja upp stokk, 

svo er vant, 

kommendant, 
25. svarta skó og'síðan rokk, 

serviteur. 
J)ér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 



öUu nær 1580; þvi að Hugdælu eða Skagfirðingadrápu 
sína yrkir hann seinna en þessar visur, en hún er ort 1582. 
þessar vísur Halls hafa verið skoðaðar sem nokkurskonar 
Buslubæn seinni tíma (sbr. Ljóðab. Jóns þorlákssonar II. 
608 — 9). Hallur var skömmóttnr í kveðskap sínum og var 
kallaður kraptaskáld. þeir kváðust á hann og þórður Magnús- 
son á Strjúgi, en þeir kveðlingar eru nú flestir undir lok 
liðnir. Hallur deyr (drukknaði fulhir í mógröf) 1601, ekki 
1587 eða þar um oins og sumir hafa talið, og sést það meðal 
annars af þessari visu: 

I mörgum rann við reiðarshirk 

rekkurinn dó þar slyngur, 

vetupinn Imiginn harða Lurk 

Hallur skáldmæringur. 

Harðindaveturinn „Lurkur" er 1601—1602, og hér getur 
ekki um annan Hallskáld verið að gera. Hann hefiir dáið 
fyrir nýár. Margir annálar færa og dauða hans til þessa 
árs. J>að, sem hér kemur við úr vísum Halls er: 
3. er. Drekahöfuð dómhrokar, 

diktar i beisivikt, 

kyllrasiður og kvenliolhir, 

krikth* í beisivikt, 

við sæturnar síkátur, 

siktar úr beisivikt, 

hringla svo hvilu þing, 

að hriktir í beisivikt. 



142 



pér eigið karpús alt forgylt, 
30. undir pluss, 

damascus; 
séð hef eg aldrei svoddan pilt 

sem þií ert. 
pér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
35. Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

þér megið kaupa parruks prjál, 
praktugur 
monsieur, 



Annað orð komur og fjrii* hjá Halli þessu náskylt, 2. er. : 

Boisivottur liðlóttur, 

lögrangur hiisgangur, 

sárorður sizt verður 

aigurstrangur húsgangur &c. 
Bæði orðin boisivotturogbeisivikt oruiiklegaafpýzkum 
toga J). e. af bösewicht (= fantur). Sigurður hefur verið 
„góöur þýzkur" eins og bræður hans, Magnús Jónsson gamli 
og Staðarhóls-Páll , og líklega slott þýzku í tali, og Hallur 
haft eptir upp á sína visu, og misskilið: 22. stokkur = 
prik; petta orð kynni að benda á, aÖ kvæðið væri yngra en 
S' Stefáu : 2.-5. so verant J; 24. kommendant = yfirboðari; 
25. rokkur, sbr. niðurlag 10. erindis hjá Halli: 

mcð kjaptinum hami klifar opt 

kámleitur, pann eg veit, 

blekkilegur í bláum rokk, 

bíti hann sinn marinn skít. 
Orðið or pvzkt (rock) og pýðir frakka; 26. serviteur 
(frakkn.) = þjónustumaður; 27. Hafi pór ekki J, T; 28. i 
halinu rauða munu pór setja upp klakka J, J A, K, T; 
29—35. vantar í J, J A, K, T; 30. karpús = húa, sbr. 
;í norsku karpusa (hetta), frönsku capuce, ítölsku ca- 



143 



yðar hátign er það raál, 
40. mon frére. 

pér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

Stígðu nií upp strax á fót, 

stásslegur 
45. gullböllur, 

geturðu með honum giljað snót i 

grunar mig, 
þér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan. verk að þakka? 

50. Vér sjáum þig ei síðar meir, 
sigldu nú, 
adieu, 
með þína makt og gildan geir, 
gouverneur. 
55. pér hafið þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

í Barbaríið þér farið fjrst, 
Forsakon 
Gasilon, 



puccio; 30. pluss, eÍDskonar dúkur, á norsku plyss, d. 
plyds, enskuplnsh, frönsku peluche, ítölsku peluccio, 
sem komið er af lat. pilum (pilus), hár,- sbr. Skýrshi uni 
forgripasafn II. 22. noðanmáls; 31. damascus == Damaskus- 
dúkur (dúkur, sem ofinn er i Damaskusborg) ; 36. pér megið 
brúka Hr; þér munnð J>; þú mátt brúka J A, K, T; pú mátt 
vel kaupa J; 40. mon frére (frakkn.) = bróðir minn; 43. 



144 



60. til œðra heiðurs upp komist, 
admiral. 
pér hafíö þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddau verk aö þakka? 

Secretarius soldáns þá 
65. segjum vér 

verði þér, 
og annað slagið eptir á 

assessor. 
pér hafíð þá ekki hárið skakt í hnakka. 
70. Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka: 



í> 



pá páfínn heyrir, hef eg á grun, 

hvemig þér 

stjómin fer, 
kýs hann þig fjrir kost og mun 
75. kardinal. 

þér hafíð þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

Bezt mun hæfa brynjan síð, 
brúka er vant, 
80. lieutenant, 

Stökk upp siðan K ; 46. gerir hann með henni gylla R ; geturðii 
með höndum Hr, K, T ; með honum getur þú giljað J ; getirðii 
höndum J>; 47. gortarinn J; 50—77. vantar í J, JA, K, T; 
50. pig ekki R; 52. adieu (fi:.) = i guðs friði; 53. pina prakt 
R; 54. gouverneur = stjórnari, landstjóri; 57. Barbari 
(Berberi) í Afriku; 58. svo í hdrr.; 59. Gefelon R; 61. ad- 
míral = sjóliðsforingi ; 64. secretarius = skrifari; 78. pér 



145 

með Hottintotturum halda í stríð 

sem Heródes. 
pér hafiö þá ekki hárið skakt í hnakka. 
Hverjum eigi þér svoddan verk að þakka? 

85. Bezt er yður að bníka í stað 
blóðrautt fat, 
Golíat, 
með formanni yðar fylgjast að 
Faraó, 
90. með honum síðan heims um bygðir tiakka. 
í hafinu rjauða munu þér setja upp klakka. 



KVÆDI UM JÓN.GKEIÐA. 



I. 

[Útg. bls. 30 — 33; Stokkahlaðabók ; hdr. Jóns Stefáns- 
sonar; Rask 46. 4to. (Rasks eiginhdrr.); Rask 83. 8vo.; 
British Museum 11,185. 8vo.; Páls safn Nr. 1. 8vo. XXHI. 
(orðam. innskr. í expl. Páls); J>ingeyrabók bls. 178 — 79; 
J Sig. 92. 8vo., fol. 131—32; J Sig. 82. 8vo., bls. 44-48]. 

A hárri heiði 
er herbergið tvist, 



megið kaupa korðahnif J A, J, K, T ; 79. kempu bal (val J) 
J, J A, K, T; 80. general J, A, J, K, T (sbr. neðanmgr. 15—21) 
81. Hottintottunum K; Hottintottum Hr; kíf J A, J, K, T; 
vísuna vantar í R; 88. með félaga yðar Hr, R; 89. Famaó 
R; 91. hverjum eigið pér svoddan verk að pakka, bætir R við. 

10 



146 

það mikla langleiði 
lirinir ei fi/rst, 
5. seint gerir Greiði 
að ganga i vist, 

Hann skauzt á hiisgang, 
haföi mikið fótsprang, 
smaug 1 margan kotkrang, 
10. kunni lítt við bústang, 
kastar nii á sinn svang 
soðgrautnum fjrst. 

Seint gerir Greiði að ganga í vist. 

Lagði út á langt nes, 
15. likaði það umvés, 

um rekna röst trés 

reikaði og þungt blés, 

barst eptir bygð Hlés 

um bjargtangann yzt. 
20. Seint gerir Greiði að ganga í vist. 

t fornum ulistakk 
við árfoss og brirakrakk 
óminnis öi drakk 
óður á sitt flakk, 
25. mína þrátt fyrir þakk 
það gár svo fyrst. 

Seint gerir Greiði að ganga í vist. 



11. í sinn K; 14. langt nes = Langanes; 29. enginn 



147 

Ógert er alt hér, 
enginn hans hlass ber, 
30. tað brenna tún fer, 
tönn fáka rót sker, 
hirðislaus hjörð er, 
hefur lömb mist. 

Seint gerir Oreiði að ganga i vist. 

35. Haugar dyrum hjá stá, 

hefur enginn þá frá, 

mýrlénum má ná, 

mart er það, sem á lá, 

dagsverkin dásmá 
40. drós reiknar tvist. 

Seint gerir Greiði að ganga í vist. 

Vís er fiskur við sjó, 
veitist njér ei þó, 
, smiðju vantar kol kró, 
45. en kveykjuna eldstó, 
enginn hér upp hjó 
einn viðarkvist. 

Seint. gerir Greiði að ganga i vist. 

Rýja fá menn fé strax, 
50. förgun mun það eins dags, 
á trippunum er fult fax 
fast, og kennir óhags, 



bann hlass ber Br; 32. hirðulaus St; fer, öU, nema Br, sem 
hefiir ber; er er sett hér inn eptir ágizkun; 44. smíða 

10* 



148 



enginii til. afbragðs 
arðurinn ílyzt. 
*55. Seifit g&inr Greiði aö ganga i vist. 

Hátt boðar hús fall 
sem hálfreisa kapall, 
garðurinn gamall 
er gjörhruninn á hjall, 
60. upp á hans einn stall 
fæst ei torfa rist. 

Seint gerir Greiði að ganga i vist, 

Seggurinn sér rær, 
en sit eg næsta ófær, 
65. aldrei hér inn nær, 
því oflausu við slær; 
dofnuð í dag gær 
dvínar brags list. 

Seint gerir Greiði að ganga i vist. 

II. 

[J Sig. 92. 8vo. fol. 132—83. íslenzk kvæðabók.] 

Greiði um granirnar rauður 
gizkaði lítt 'á fiskinn, 
líkaði meir landspraka 
[en] lúðan, að henni dúði, 



vantar kolkró J>; 52. kennir ólags Ke; 53. enginn er Ke; 
57. hálfreistur Br; sem sl. P; 60. upp í Br, P; 65. um 
nær S ; Q^. efalausu P, J>. II. Fyrírsögn : „Annað með öðrum 
bragarhætti um Greiða Jón"; 9—12. vantar 1 hdr.; par 



149 

5. strenginn Héraðs hængur 
heitir prýddan beitu, 
íiðlu (jalls í rjóðri 
ferðlegur slá því gerði. 



10. 



strengir í stiliing sungu, 
stundu björgin undir, 
15. lít af hiín nam hrjóta 
á hjali og berjadallur. 

Úlfur nam allur skjálfa 
ettir það gerði frétta 
frekan fiðiuleikinn, 
20. flaðrið Jóns og daður, 
setti á sína dóttur 
sáran þúst, en pústur 
reka nam rokna mikinn 
reiður á nasir Greiða. 



stendur svo: „Vantar upphaf vísu, sera núkeraur*'; 17. Úlfur 
hefur heitið faðir stúlkunnar. 



150 



Bríetarkvædi. 



[J Arn. A. 111. 8vo. llcr ciguað S^ Guðinuncli Erlendssyni 
í Fclli: annað hdr. af kva^ðinu þekki eg ekki, on Jón Olafsson 
vitnar i pað í orðab. sinni undir: grátkjökl, fótur, 
kjökl, teygja, og Add. 2. 4to. bls. 122, og eignár þaÖ 
ýmist S' Guðmundi Erlendssyni i FoUi (d. 1670) eða S' Stefáni 
Ólafssyni í VaUanesi. Kvæðið er svo nauðalikt S' Stefáni, 
að fað gotur varla vorið optir annan en hann.] 

Bjariii og Bríet sintu, 
bæði þreyttu lögmæt svör, 
hugmóðs haUir kyntu, 
hún haföi frá honum stolið mör; 
5. hann átti 1 róti reitukorn dr lambi, 
og var skænið skorpið að, 
þér skiljið það, 
að þetta hefur staðið á þambi. 

Bríet beiddist hiisa, 

10. bjó um sig og sat með mak, 
og lézt áfram dúsa, 
en augað neðan í keppinn rak, 
af því hann var efst i baðstofu hólfi, 
en viðhalt nokkuð var hún á ská 

15. á ve^an'á 

nær því niðri á gólfi. 

Nii sem fólk til náða 
fyrir nokkrum tima komiö var, 
fékk hún fýsni bráða, 
20. á fætur strauk og að sig bar, 



151 

kviknakin hún klifrar upp á bita, 
tar þá heldur fótafött, 
og fló þá kött, 
rétt er bezt að rita. 

25. Bríet búkinn reygði, 

brakaði í öllum liðunum þá, 

alla sig hiín sveigöi, 

um síðir komst þó bitann á, 

hýðið mörva hókk á einum snaga, 
30. aldrei gat hún á það hæft, 

hún húkti tæpt, . 

sem kænar kisur plaga^ 

Gaufaði brjðjan bjóra, 

bjúg í lendum þar hiín stóð. 
35. um rót og rapta stóra, 

rann hún aila miísaslóð, 

mærin hitti á mörva kyllir Bjarría, 

neglur setti neðan í 

og náði því 
40. fögrum feitikjarna. 

Marin mörva blaðra 
í mænirtróðuna hélt sér fast, 
hafði ei aðstoð aðra, 
eliegar heföi hiin fortapazt, 

22. Hún var sig svo fótafött J 01; 28. hún fló J 01; 
25. teygði J 01; 26. limunum J 01; 27. á ýinsar siður sveigði 



152 

45. mðriuu skar og mara var þá fariu 
nidur um iðríd, miður mett- 
var meyjan sett, 
sögu er sðnn os svarin. 

Bríet brókarlausa 

50. bráðlega skilst við efsta hóif, * 
hiíu stakst sem strjiigur hnausa 
í stuttu máli ofan á gólf, 
vitaskipti veizlan gerði sprundi, 
og með skörum endilöng 

55. hún lá sem stöng 

að morgni, og mjög þá stundi. 

Bjama bölið píndi, 
brást honum sinn kei-tamör, 
mola úr moldu tíndi, 
60. mesta fann þá undir skör, 

húfu sína hann gat lesið fuUa, 
grátkjökrandi gerði hann 
sá góði mann 
sjálfur í sorpi að krulla. 



J 01; 28. síðan komst hún bitann á J 01; 59. úr mylsnu 
JÓl; 60. mjög voru stirðleg svoddan kjör JOl; 61. ei lcsið 
JA; 62. grátkjöklandi gerðist hann J 01. 



153 



Hallur á Bkeidavadl 
I. 

[Útg. bls. 110—11; Stokkahlaðab. ; Eask 83. 8vo.; J Sig. 

Nr. 271. 4to. (hdr. Páls Pálssonar) ; þingeyrabók bls. 168-69; 

JSig. 82. 8vo. bls. 181— 82; Hálfdánarbók min.] 

HÍDgað kom með kálfa tvo 
kænn að velja um staði, 
einatt sagði: Ho, ho, ho, 
Hallur á Breiðavaði. 

5. í honum lestist endabein 
og annar mjaðmarspaði, 
reistist upp og hélt um hlein 
Hallur á Breiðavaði. 

ÖUum féllu orð og svör 
10. sem að þeim færi skaði, 

þá hrapaði ofan úr hærstu skör 
Hallur á Breiðavaði. 

Skjótt og hart sem skyti kólf 
skall á neðri staði, 
15. hefur nií reynt, hvað hart er gólf 
Haliur á Breiðavaði. 



I. 1. Kom hór maður með J>; 3. alljafiit sagði J>; 5—8. 
or i J), P, HE 9—12; 5. í þeim lestist þ; i honum reyndist 
HE; 9—12. er í P, þ, 5—8; 13. Skjótt og hast P. 



154 



II. 

[Stokkahlaðabók; Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. Fjrirsögn: 

Halliir á Brciðavaði.] 

Breiðavaðs - Hallinn 
ball ofan á pallinn, 
í skörina kom skallinn, 
hann skildi eptir dallinn, 
5. fiatur lá fallinn 
fótstirður jallinn, 
á fætur komst kallinn. 



III. 

[Stokkahlaðabok; Rask 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. Fyrirsögn 

Um Hall á Br. v.] 

Gcmsa meiðir, 
gimbrar lundur, 
gætir rollu, 
bukka deyðir, 
5. bekra þundur, 
bani Kollu. 



III. 3. gætti Sp. 



155 



PÉTUR HJARTA. 

I. 

[þingeyrabók bls. 161-62: J Sig. Nr. 82. 8vo. bls. 304—34, 
að eins seiuni vísan; Stokkahlb. íseinni v.); Bask. 83. 8vo. 

(s. V.) ; J Stefónss. (s. v.).] 

Pertu sveinn Pétur hjarta 
pyngeygður alþingis 
raanna þjón mjór um kinnur 
mettar oss snart af fréttum, 
5. iítt són við lögréttu 

lætur sera úr dómssætura 
numið haíi drati alt dóma, 
dikt og málalyktir. 

Suður er Pétur á Síðu, 
10. svart er í brotið hjarta, 

kröm er á læriö komin 

og kaun breið af þingreiðum, 

mútulaust mátti flytjast 

mjór. á tíu jórum, 
15. hitt er hert að mætti, 

hann hrærist ei fyrir reiðsæri. 

II. 

Um sama mann, pá hann kom til Víkingsstaða , til 
SigurÖar Hjálmssonar, hvers matarveitingu hann hrósaði. 



I. 11. á lærið komið J>; á kríka komin Sp; kröm er í 
kríka S, St; 15. Hlýtt er hart að mætti St: 16. hann sl. ]>. 



156 

[Útff. bls. 180— 81: Stokkahlb.; hdr. Jóns Stefánssonar; Kask 

88. 8vo.; JSig. 82. 8vo. bls. 305-6; þingeyrabók. Fyrir- 

sögnin í S er óglögg; í J> or hún: Um Pótur hjarta.] 

Veik Pétur sveinn 
að Víkings bygð, 
og var til bæjar 
boðimi með sóma, 
5. þar var uppreistur 
af þiljum diika 
sjálegur skutiil, 
og settar á vistir. 

pá patraði sig 
10. -Pétur hjarta, 

og yfir máltíð 

mælti þannig: 

Nií furðar mig. 

nóg er fram látið, 
15. mér verðnr orðfall, 

og ekki að vegi. 

III. 

[Stokkahlaðabók ; Kask. 88. 8vo.; Jóns Stefánssonar hdr.] 

Liggur eins og lús með saumi, 

sínu hefur öilu eytt, 

aldrei vinnur dagsverk neitt, 

hann trú eg þekki hápallinn á Straumi. 



n. 2. að Víkingsstöðum l>; 8. var sl. Sp; 7. skutuU St, 
Utg; 8. sett á vistir St; 12. þanninn Utg. III. 4. Straumur, 



157 

IV. 

[StokkaMaðabók; Hálfdánarbók ; Fyrirsögnin i St: „Staka", 

en er ongin i HE.] 

Kappinn kominn á flótta 
klárinn biiínskjótta 
elta tók með ótta, 
aö honum vil eg |)að drótta; 
5. hesturinn hávetur 
hóf 1 ský setur, 
heyröist hörkufretur, 
hjartað datt og Pétur. 



Skeggjavísur. 



I. 



[Sbr. útg. bls. 72—73 (að eins 3 visur); Stokkahlaðabók, 
tvær afekriftir; St = par sem báðum afekr. ber saman; 
St, = fyrri afskr., St^ = síðari afskr.; J Sig. 271. 4to. 
(orðamunur og uppfyllingar Páls eptir handriti S' Grimólfe) ; 
Bask 83. 8vo.; I = J Sig. 271. 4to. (afekr. með hendi ísleifs 
Hákonarsonar eptir Schevingsbók?); JSig. 82. 8vo.] 

Skeggja, átti eg að skenkja 
skyr, hann vildi róa 
árla á einni tið, 



sbr. Rönkufótsrimu 233 — 37. IV. 4—5. svo i báðum hdrr.; 
6. hóf i skýja setur(!) St. 



158 



þá fór eg að þeukja, 
5. það vœri fínt aö prófa, 

bvað kverk bans væri við; 
rétti eg að Iiouuin rokna stóran spaða, 
rekkurinu vildi máltíð sinni hraða, 
hixta tók og höndum að raér baða, 
10. þá hefndargjöíinni var hann niður að mjaða. 

Satt er bezt að segja 

af svoddan vinahótum, 
svo undan falli fátt; 

hálsinn tók að teygjn, 
15. tvístappaði fótum 

og káfaði klónuni hátt. 

Inti eg þá til: Er þér sjálfrátt, Haki? 

Eða viltu eg herðar þínar stjaki? 

Snáfaðu hingað og snú þá að mér baki, 
20. snarlega svo eg í skyrstjórann þinn taki. 

Stórt mig tók að stauza, 
steytti cg hann fyrir brjóstið 

geysigóðan hnykk, 
eugu vildi hann anza, 
25. utan hann greip fyrir hóstið, 

sáuð þér svoddan skikk? 



I. Fyrirsögnin er eins í öUum hdrr., nema I; þar er 
hún tóm vitleysa; 4. tók eg að Sp; 6. hvað kok hans Utg, 
St; hvað kvok hans R, Sp; 7. rak eg að I, Gr; 8. rumurinn 
St; 9. höndunum St^ : 11—20. vantar i Útg, St, Sp, E; 
21. stórt gerði mig I; 22. stakk eg hann I, Gr; 23. geysi- 



I 



159 

Hanii heykti$t uiöur og. hálsimi mjög við teygði, 
en haturlega spaðauum burtu íleygði, 
tosaði fast, en taunaskjólið beygði, 
30. til mín sem hann augunum uokkuð reygði. 

Hrökk hann hart á fætur, 
hrappaði eg að honum orðum 

fyrir sinn furta sið; 
skyríð í lár sinn lætur 

35. losað lír þröngum skorðum 
og kipti kömpum við, 
strauk hann út og stikaði suður veginn, 
stórlega varð hann lífgjöf sinni feginn, 
undur hljóp sem eltur væri og sleginn, 

40. ekki vildi hann hafa þrengri smeyginn. 

Hóf eg hátt að kalla: 
Haki, viltu meira? 

pá, sem hann þyktist við, 
í honum æmti valla, 
45. ekki talaði eg íleira 

til móðs við Marteins nið; 



góðan þykk Utg, St, R; 24. enga hann vildi I; 26. sá eg 
svoddan I; 27. hann sl. I; mjög við reygði Útg, St, R, I; 
28. en hastarlega I, Gr; BO. nokkuð sveigði I, B; 31 — 40. 
vantar i Útg, St, R, Sp; 32. hrcytti eg að I; 34. skyrið 
loks upp lætur I; 35. leyst úr I; 36. og kippir I; 37. stóð 
hann þá, sem strýktur væri eða sleginn I; 39. að andláti 
ætla eg hann væri dreginn I; 40. hafa þyngra smeyginn 
8t; ekki þoldi haun stórum þreingri I; 40—50. vantar i R; 



160 



heyrdi eg ekki hvað við mig hann sagði, 
hinseiginn var hann sniissaralegur 1 b^agði, 
hýddi, strauk og halann á bak sér lagði, 
50. horneygður sem fyr var jarlinn Agði. 



II. 
Skeggi til Laugu skrifár og segir. 

[AM. 441. 12mo., hönd frá hér um bil 1700; kvæðið er engum 

eignað, en sýnist vera eptir S' Stetán Olafsson, og heyra til 

Skeggjavisna. Eptir hann er ýmislegt i kveriuu fleira.] 

Sæl vertu gild 

guUlegu prýdd með auga, 

þöU bauga, 
orðin mínu yndi skyld 
5. optar en sjaldnar beina fyl[g]d 

við lyndi, Lauga. 

Ununarsamleg orð og hót, 
sem Gvöndur séra 

nam bera 
10. frá þór til mín, fagra snót, 
fríska mig um lyndismót, 

það vit þií vera. 



43. þykkist Útg, St, Gr, I; 47. hvað hann við mig Sp: 
hvað hann bistur sagði I; 48. hitt sá eg að full hann var 
í bragði I, Gr; 49. hýddi burt og Gr; 50. hvimeygður Sta; 
50. Agði jarl, sjá um hann Fms. III. bls. 184 — 98 (þátt 
þorsteins bæjarmagus). 



161 

Fagnaðaihöld eg fékk um brjóst, 
fram þó daufan setti, 
15. er frétti, 

að þú mér unnir leynt og Ijóst, 
Minn strax úr beinum drógst 
sem fargi af fletti. 

Orðið hefur mér önnur slík 
20. ei né gert að bjóða 

sinn gróða; 
fallega muntu, falda brík, 
í fleiru en einu greiðarík 

við randa rjóða. 

25. pakkir góðar, þrýátin mær, 
þér eg aptur vanda 

til handa, 
glaður í þér minn hugur hlær, 
horfi eg upp á þig fjær og nær 

30. í ástar anda. 

Muntu kæran mannborlig 
mínum brekum sinna, 

ef kjnna 
sérlegan þér að sýna mig, 
35. svellur mér í hjarta þig 

sem fjrst að finna. 



14. eða: from, i hdr.; 18. sem far giaf fletti, hdr. 

11 



162 

Sannlega við svoddan geð 
saman er eg spyrtur 

og gyrtur, 
40. þó eg hafi þig ei séð, 
þér að lifa og deyja með 

af vænleik virtur. 

pií munt hafa, sprundið, spurt 
með spissaramannlegt æði, 
45. mér stœði, 

til orða og verka einninn hvurt 
eg sé vafinn sóma og kurt 
um fold sem flæði. 

Snar sem píla og snoturmáll, 
50. snipparalegui- sem bliki 

í viki, 
þeg[ar] á mér er góður gáll 
görpum sannur ráða Njáll 

í þörf eg þyki. 

55. Róður, bálka, rif og slátt 
ramur er eg að starfa 

til þarfa, 
að laga og mæna heyin hátt^ 
hlytist af mér lyndið kátt. 

60. ef ættum arfa. 

Eummungslega rœnn við björg, 
þó reisi um nafir og stapa 
ei hrapa. 






16 



Q 



eggin sæki eg ótal mörg 
. ofan um gjár, þó heljan örg 
við geri að gapa. 



Við slagtariið slyngur nóg 
með sledduna á raillum vara 
ei spara * 

70. að lima af kroppnura lær og bóg 
og leður að birkja af kapaldróg 
, mér frá eg fara. 

Veiðiskapiiín vetur og haust 
í vötnum geri eg að rækja 
75. og krækja 

marga bröndu beitulaust, 
að bana þeim mér aldrei skauzt 
1 leirura lækja. 

Ekkert hefur að mér þótt 
80. utan það eg hryti, 

svo viti, 
ura hinna og annara hnykkja drótt 
hirði eg ei þó sýnist Ijótt 

sera þyrill þyti. 

85. Fyrir þessu og fleiru þó 

fljóðið gangast máttu, 

og láttu 

11* 



164 

okkar á milli um yndis þró 
cktaparanna vaxa roó 
90. meö sinni sáttu. 

Sem þá hauk um hyggju mót 
hungrar eptir diifu 

á þúfu, 
vöknuö er svo mín vildar rót 
95. að veltast meö þér, hýrleg snót, 

í leiðu og Ijiifu. 

• 

pað vill auka þelið ^krankt, 
að þií mér öUum kærri 
ert Qærri, 
100. því mun eg gera úr réttu rangt 
og ráðast héðan burtu langt 
þér nokkuð nærri. 

Veit eg af því að vist inndæl 
vís í Ólafsfirði 
105. mér yrði. 

Leyst hef eg efni af lyndis hæl. 
Lauga, góðin, veiiu sæl 
raeð blíðu byrði. 



165 



Carmina Theodorica. 

[J Sig. Nr. 92. 8vo. fol. 76—78. Sýnist sem kvæðið muni 

eiga að vera eptir S' ötefán; á undan er: Bonus dies býð 

eg þór &c., en nærst á eptir: 1 Álptafirði var brúðkaupið 

bezt &c. Reyndar er raér grunur á, að pað sé yngra.] 

Auge pauca! Adde paucis! 

Orð eru smá, 
þórði stráka þyl eg frá, 
nýtust hláka nær mun bráka 
5. norðan stjá. 

2nter pocula. 



Hvað skal tala, hvað skal tjá 
hrund í eymda róli? 
þó mun bala þenkja að fá 
10. pórður d Kwkjuhóli, 

Ekki falan öl[d] vil tjá 
af þeim kennir í stóli, 
það mun kalann þunga fá 
pórdi d Kirkjubóli, 

15. Fagurgala fýsast á 
fyrðar opt með hóli, 
þann til dala þrátt nam tjá 
þórður d Kirkfubóli, 



5. Svo hdr. ; rétt: Norðra? 



166 

Med tóbak ala taiina gjá 
20. tíðkar nefndur dóli 

[og llátt að tala þnítiun þrá 
pórður á Kirkjuhólí]. 

Um skatta hreiíir skraíi frekt, 
sem skipaði Ðana sjóli, 
25. þar fyrir leytir þennan tregt 
párður n Kirkjuhóli. 

Ófrýniieg er heiia höU 
hulín kjálka skjóii, 
sem þrekk einn beri þykt á völl 
80. pórður d Kirkjuhóli, 

Stórt ei hækka stráka vann 
steinbítsroða sóli, 
heldur lækka þegninn þann 
pórð (í Kirkjuhóli. 

85. Upp ef tækist annað sinu 
aptur svarti skóli, 
þangað rækist, þanki er minn, 
pórður d Kirkjubóli. 

Margur tamur mann er því 
40. að miðla hálsins góli, 
þar er óstamur þessi í 
pórður d Kirkjubóli. 



167 



Héldi grund, sem haluv er a 
hann Stefánsson Oh, 
45 smiaðrið m^vndi ei þagna ^a 
hjá þórði á Kirlýuhóh. 

Beitt hefur margur bauga grér 
bústinn [mála] tóli, 
þeim aUkargur þó af ber 
50. ^Sur á Kirlýubóli. 

Gerði að hjala gæzkulaust 
gumna einn í kjóli 
pette án kala fykkjulaust 
um Pórð á Kirkjuhóh. 

55. Upp og niður beinast blá 
byltir aldan hjóh, 
|,ar mun seinast Þreifað um fa 
• pórður á KirkjubóU. 

Baiúar frekt á rifinn skjá 
60 ræskingslegnr drjóli, 
kverka mektir polir þa 
pSrður á Kirljubóli. 

Einu gildir þeygi Þann' 
pó Þriflegt skeggið jóli, 
65. pað er mildi hann pnfast kann 

f^ður á Kirkjuboh. 



168 

Sáuð þér opt hanu sat í .lal 
svo sem fagur njóli, 
þeytti hvopt, en þeygi stal 
70. pórður d KirkjubólL 

Fvrst er skorri fantur einn. 
fylgir verpiU tóli, 
þá skal orri þriðji óseinn 
pórður á KirkjuhóU, 

75. Spiluðu talin óðar orð 
allir með fíóli, 

þar var valinn við þund^r borö 
pórður d Kirkjuhóli, 

Balanum öUum úr stað ók 
80. undir norðurpóli, 

af þungum sköllum þrútna tók 
pórður d Kirkjuhóli. 

Ýttu lestina ótt af stað 
orkumikill bjóli, 
85. slíttu ei festina, þungt er það, 
pórður d Kirkjuhóli, 



Auxi paucis. Addam pauca. 
Endir má 



169 

pórðar stráka þulu sjá, 
90. nií hefur brákað iiýtust hláka 
norðan stjá. 
Inter pocula. 



Canticum. 

[Thotts safn Nr. 489. 8vo.: Páls safn Nr. 1. 8vo. XXIII. 
bls. 15 „eptir hdr. í Stiptsbókasafninu". Fyrirsögnin fuU er 
svo i T: „Canticum ejusdem authoris", pví á undan stendur: 
„Dni Stephani 0. F." Umboðsmenn eru átta snart o. s. frv. 
(Tilhugalíf). í P.: „Visur S' Steph. 01. s."] 



pó Eirekur festi fljóð 

fœ eg ei hugar sorg, 

gamni hann sér við gullhlaðs slóð, 

en guð náði hann jþórð á Borg. 

5. Ei mun gustuk inna frá 
Eireki til gleðimeins, 
þó gamlar mægðir gerist á, 
Guðriinu það sftakkar eins. 

Eirekur leyj&s ekki spyr, 
10. þó yndis bindi hann hótin, 
til er það, sem talað er fyr, 
tíðkast breiðu spjótin. 



91. Svo hdr.; rétt: Norðra? 



170 

pó skyld vœrí hans fyrrí frú, 
færri tní eg þess gæti, 
15. Guöriín Eirek gleður nú, 
það gengur í óþakklæti. 

Á því jafnau gefur gát, 
að gleðinni sambiíð hreiíi, 
þó Eirekur þoki í mát, 
20. það er bessaleyfi. 



Oddur og Eiríkur. 

[Páls safii Nr. 1. XIX. (4to.) bls. 110; þingeyrabók bls. 169. 
Fyrirsögn er engin í hdr. önniir sú, að visurnar sé eptir 

S' Stefan Olafsson.] 



pað eru öfgar þykir mér, 
þannig hjólið veltir sér, 
lyklavaldið Eiríks er, 
Oddi búðardyrnar ver. 

5. Verður öld af þessu þekt, 
það er hennar gamla snið, 
Oddur klappar á með spekt, 
Eiríkur segir: Bíddu við. 



2. eg ekki P; 11. var fyr P; 14. fair trúi eg P; 17. 
Friðrik flórði gefur ei gát P; 20. það er í P. 



171 

Úti stendur eins og lamb, 
10. áður ríkti voldugur, 

lætur Oddur lækka dramb: 
Ljiík upp, kæri Eiríkur. 

Margir treysta valda veg, 
vill það suma pretta 1 stað, 
15. Eiríkur segir, Oddur, eg 

áður re^Tidi, — manstu það? 

petta er veröld vinum sín, 
verður hennar aginn sár, 
Eirlkur drekkur öl og vín, 
20. Oddur fyrir dyrum stár. 

petta ætia eg svona sé, 
sælu misjafnt eigum, 
af honum Oddi og Eiríke 
allir læra megum. 



8. og 15. sagði f>; 17. þeim er P. 



172 



Um VINNUMENN Á SVALBARDI. 

[British Musoum 11,185. 8vo. i kvæðakveri S'Stefáns; J OL 
vitnar í kvœðið í orðabók sinni undir, féll, jall, væ 
(= vei), væja, o^; eignar hann kvæðið Jóni Magnússyni á 
Svalbarði (fbður StaÖarhóls-Páls og peirra bræðra?), en pað 
er liklega rangt, og lætur hann likast til bæjarnafiiið villa 
8Íg, en pó getur kvæðið vel verið frá 16. öld. Hann segir 
tildrög pess pau, að drengur væri nærri búinn að slá augað 

úr öðrum með freðnura skit.] 



Mangi og Pótur 
voru í vetur, 
eg vissi ei betur, 

1 starfi staddir tveir 
5. á Svalbarða, 
fiínum farða 
folalds sparða 

áttu að aka þeir. 

Urðu gikkir 
10. ósamþykkir, 
upp tók pikkir 

firna freðinn jall, 
og hann sendi 
hai*t af hendi, 
15. heiptar kendi, 

hins á heila stall. 



3. víst þess getur J 01. ; 7. forarskarða J 01. ; 12. fiirðu 



173 

Allan vanga 
á honum Manga 
upp Jét ganga, 
20. svo kinn varð býsna blá, 

þá lá fallinn 
fram við stallinn, 
freðinn jallinn 

hitti augað á. 



25. Kokkur præjar. 
æpir, æjar, 
ilar, hvæjar, 

vildi vera til friðs, 
hinn var sólginn, 
30. blár og bólginn 
að berja dólginn, 

fijóð kom loks til liðs. 



freðinn J 01.; 21. lá hann pá fallinn J 01.; 22. fram á stallinn 
JÓl.; 24. pví hitti ei augað á Br; 25—27.: 

Kokkur æjar, 

viar, væjar 

príar og præjar. JÓl. 



174 

Gamanvísuk 

uni bréfamaiin. 
I þin^eyrabók ; Britisb Musoum 11,185. 8vo.] 

Bréfamaður lír Bárðardal 
Bjarni um austurreita 

kvaðst beita; 
seggir triíðu, en sumstaðar 
5. sama nafni fljótur var 

i Björn að brejta. 

Tómasson réð telja sig, 
tamur um Kolbein afa 

að skrafa, 
10. fróman bæði og fjörgamlan, 
faðir minn svo komast vann 

úr vondum vafa. 

póra, segir hann, móðir mín, 
raá henni enginn niðra 
15. hið syðra, 

Loptsdóttir er liðleg snót,' 
1 Landejjunum við ormagrjót 
mín feðgin fiðra. 



Fyrirsögn svo i J>; engin i Br; 2. Björn J>; 6. Bjarni 
J>; 8—12. er 13. er. i Br; 8. lét telja Br; 10. framan Br; 
forgamlan J>; 11. fóður mi[n]am Br; svo koma þ; 13. sagði 
hann J>; 15. hér syðra J>; 16. Lopts er dóttir Br; 19. hér 
austur Br; 26. heima sagðist þ; og annað fleira af aura 



175 

A Lágheiði hér eystra einn 
20. eg nam bróður hennar 

að kenna, 
rétt fékk eg á þegninn þrætt, 
þó honum skýra af minni ætt 

ei næði eg nenna. 

25. Dalagjald um Héraðið hann 
heimta sagðist eiga 
og mega, 
annað fieira auðs af nægð 
lít lét ganga af sinni frægð 

30. um tún og teiga. 

Hann réð sérhver laukalind, 
leikmaður og séra 

að þéra, 
háborðunum að hefla upp að, 
35. hvergi nema 1 fyrirstað 

hann vildi vera. 

Röskan hest og reiðföng öll 
rekkurinn keypti í ferðir 

með verði, 
40. tvö hundruð í silfri sá, 
sængurklæðin átti ei fá, 

sem greiðan[n] gerði. 



nægð {>; 82. og leikmaðiir að séra {>; 34. og háborðum að 
{>; 37. roskinn hest Br; 41. átti að fá Br; 43—48. er 9. 



176 

Úr Héraðinu hraðaöi sér, 
hofmannlegur var þessi 
45. í sessi, 

um Oræfín strax af stand 
strjiíka geröi noröur um laud 
á öru essi. 

Gei'ðist kritur um gaqnnn strax, 
50. þar greiöa haíði þegið 

á vegi, 
að hefði tengur tjörugar, 
svo toldi við þær hér og hvar, 

það átti hann eigi. 

55. Eptir sig hann líka lét 
Ijgaruglið mesta 

og vesta, 
hvar hann kom og fyrða fann 
ferilinn mátti rekja þann, 

60. svo furðar flesta. 

Nýlega fréttist norðan að, 
nú má ei kynning seinka 
né kveinka. 



erindi i Br; 44. hoftnannlegur í sessi {>; 45. var pessi J>; 
46. strax af stað J>; 47. um láð þ; 50. er greiða Br; 52. 
tjargaðar Br; 53. toldi við hann hér og hvar Br; 54. pað 
ætti hann J>; 56. versta Br; 57. og mesta Br; 58. eða fyrða 
þ; 59. má nú rekja Br; 63. pess reinka(!) Br: 64. að hvorki 



177 

að ekki mátti hann trjggan tjá 
65. Tómasarfa. Hvers son þá? 

Hans Sauða-Sveinka. 

Sá var fyrr í Flateyjardal, 
féð nam ræna lífí 

með hnífí, 
70. par hafa feitum blóðmör bergt 
börnin hans, og síðan gei*t 

að pukla á þýfí. 

Einn var hann Bjarni af þeim hóp, 
sem ófrjálst lærði að fela 
75. í bela, 

hálfvaxinn lir hreiðri íió, 
hálærður um bygðir þó 

að strjúka og stela. 

Samt fór hann með sendibréf 
80. svo sem frómur maður 

skikkaður 
hingað austur Hérað í, 
hrepti virðingar af því, 

og greip við glaður. 

85. í Eyjafírði eptir það 
einni virðing náði, 
sem þráði. 



mœtti |>; 65. Tómasarfenn Br; 68. fó nam J>; 83. virðing- 
amar þvi þ; 84. sá geipiglaður Br; 87. er þráði |>; 88. 

12 



178 

ekki var sii æran slétt, 
hann upphófst þar í bððalstétt 
90. aö ríkra ráði. 

pá var strákur stýfinn nóg 
og staöbiiinn að flengja 

og hengja, 
ekki miður að marka kinn, 
95. mðrgum þótti hann tilfallinn 

um daus að dengja. 

Fínt er að senda fróma menn 
Qórðunganna milli, 
svo villist 
100. ekki á þeim öldin skír, 
undir hverra stakki býr 
tílfurinn illi. 

Hjá vitugum mönnum virtur er 
vegna þess, er sendi, 
105. hinn ókendi, 

sé hann þjófur og lærður á Ivgð 
lifnar af því haturs stygð 

hjá karli og kvendi. 

sú var ekki f>; 89. hann sl. Br; 91. strákurinn {>; -^^. að 
hengja Br; og sl. {>; 93. og flengja Br; 99. svo villi Br; 
100. ekki veit pað öldin Br; 101. feldi býr Br; 103—114. 
vantar í Br; kvæðið er seinast i syrpunni i Br, og stendnr 
aptan við: „Finis". 



j 



179 

Enginii svíki mæta raenn 
110. með þeira óráðvanda 

að blanda 
mötunojti, sæng og sess, 
sannlega munu, ef gæta þess, 
illu að anda. 

115. Held eg ráðlegt hölda drótt 
að hjggja að óðarkveri, 

og geri 
tilkomendur að taka ei dart, 
og trúa ekki öUum snart, 

120. þó bréfin beri. 



rLÓAMANNAKVÆDI. 

[Kvæðabók Gunnlaugs J(3nssonar á Skuggabjörgum I., skrifíið 
1840, bls. 177 — 79. Fyrirsögnin er par pessi: „Kvæði, 
kallað Flóamannakvæði , cignað Stefani próíasti Olafssyni, 

sem var á Vallanesi".] 

Finst sá siðurinn Flóanum 1, 
fráskildir eru góðir menn því, 
hinn, er kíminn kvað, 
kunni ei við það, 
5. en hinir þess gátu vestan að. 

Og mart er sér til gamans gert, 

12* 



180 

Bændurnir hafa þar ballskorið hár, 
buxurnar stuttar en hempumar þrjár, 
neðri faldur hér 
10. niöri í hnésbót er, 

en hæðin kraganna hnakkann sker. 

Og mart er sér til gamans gert. 

Skórnir svo stórir, þaö skrökva eg ei, 
þeir skrapa um ristamar fullir með hej, 
15. hárs meö þvengjum þá, 
þeir af merinni grá 
iléttaðir, krosslagöir leggjum á. 

Og . mart er sér til gamans gei^t. 

Ef bændur þar hittast bygðunum hjá, 
20. býður hinum heim sá foiTæðin á 
með beztan bræðra koss, 
bindur við staurinn hross, 
flest er á takteinum fæðunnar hnoss. 
Og mart er sér til gamans geri. 

25. Framandi gestir ei fjsast þar heim, 

flasa ekki bændurnir á móti þeim, 

þó er margur mann, 

sem miskunn veita kann, 

orðum svo kveðja þeir aðkomandann: 
30. Og mart er sér til gamans gert. 

Komdu inn í fjósið og settu þig svó 
síðan uppá pallinn og taktu af þér skó. 



181 



Hvað í fréttum fékkst 
fyrst þií til mín gekkst? 
35. Eg skal vita hvað lír því rekst. 

Og mart er sér til gamans gert, 

Gestur og hinn, sem að fréttir vill fá, 
fiatmaga báðir pallinum á, 
fetta lið og legg 
40. löngum upp 1 "^q^Qí 

en mylsnan, duftið og mosk fer í skegg. 
Og mart er sér til gamans gert 

Fjórðungskerald af flautanna vind 
á fjóspallinn setur þá húsfreyju kind, 
45. skyrs með skálum tveim, 
skenkt er bónda og þeim, 
er sóttu á deginum hjónin heim. 

Og mart er sér til gamans gert. 

Brennheitur grauturinn [á] borð settur er, 
50. borið í hann saltað og afgamalt smér, 
sangur, saminn í mát, 
síðan tekst upp át, 
höldar þá ferma með homspónum bát. 
Og mart er sér til gamans gert. 

55. Ekkert er leift það inn borið var, 

upp reidd er sængin með grasbeðinn þar, 
gesturinn hvílist hratt, 
hefur sinnið glatt, 



Iö2 



kvidudur allvel á d^'nuna datt. 
00. (Jg mart er sér til gavians gtrt 

Sjóðhcita lujólkina sídast á fólk 
sæturnar bera í kjaptvíðum hólk, 
við dýnu hei'öa hver 
hnakkanum sniia fer, 
65. geymist til nætur það afgangs er. 

Og mart er sér til gamans gert. 

Sízt gefa svefnróna söngfögur hljóð, 
sanuar það hver, sem þar nærri stóð, 
en ef vaknað var 
70. verður fyrsta svar: 

Mun nú ekki á askinum par? 

Og rnart er sér til gamans gert. 

Strax þegar dagurinn dregst yíir ský 
dunurinn kviknar btírhurðinni í, 
75. morgungetan góð 
gefst 1 iöra sjóð, 
svo er hún kölluð af sveitar þjóð. 

Og mart en" sér til gamans gert. 

m 

Fyrst þegar sólin á Qöllunum skín 
80. fuUkominn skatt gefur matseljan fín, 
skyrið nýtt er nóg, 
uaumlega kemst í lóg, 
af beljimum hafa þeir bændurnir plóg. 
Og mrxrt er sér til gamans gert. 



183 



85, En þegar geislinn í suðrinu sést 

af sölvunum tilreidd er máltíðin bezt, 

básálmur borinn á disk 

með breiðan hindarfísk, 

en af sjófangi alskonar risk. 

90. Og mart er sér til gamans gert, 

Um aptaninn heyri eg þar allvíða sið 
aptur peir herða sinn sjatnaða kvið, 
svoddan sældarplag 
og sífelt borðalag 
95. hafa peir á árinu hvem og einn dag. 
Og mart er sér til gamans gert, 

Eldingar hrísið er ógott að fá, 
ei fæst þar kolblað pó guU bjóðist á, 
störin eflir eld 
100. alla morgna og kveld, 

og sólþurkað taðið í ftílgurnar feld. 

Og mart er sér til gamans geH. 

Foröðin eru í Flóanum breið, 
færstir par ríða á sumarin skeið, 
105. vaðla braut er vot, 
verði hennar þrot 
óðara stingur þar öllu á flot. 

Og mart er sér til gamans gert. 



87. bass tamor eða: boss tumur, hdr., sem er óskiljanlegt; 
hér er pvi eptir ágizkan sett básálmur (= smér, Skapta- 
fellss.) ; 89. V i 8 k , má off lesa ; 101. f e 1 d (= felt ?), svo skr. hdr 



184 



Ekki er þar sauöféð til ýkja mart, 
110. ösla þar baulurnar grasiO óspai-t, 
vambir draga um áý 
og dilla niður í því, 
sá er þar ílokkurinn margur sem mý. 
Og mart er sér tíl gainana gert. 

115. En þegar þingið og samfundur sést 

svo gera bœndurnir stóra lest, 

sína sækir mer 

svo með flýti hver; 

Kœri minn, bróðir, bíddu eptir mér. 
120. Og mart er sér til gamans gert. 

pá ferðast hver ásamt hollum vin, 
í hendinni stóra þeir graðungs hafa sin, 
móðir jóra mjeg 
mikillega er treg, 
125. einkum þá ríða þeir ósléttan veg. 

Og mart er sér til gamans gert. 

Góð sveit er Flói, það segi eg með sann, 
svo líka margan, sem erviða kann, 
misjöfii manna kjer 
130. menn reyna þar og hér. 

Lifi þeir nú glaðværir, líka sem eg er. 
Og mart er sér til gamans gert 



128. svo hdr.; 129. kjer = kjör. 



185 



HORNFIRDINGAKVÆDI. 



I. 

[Utg. bls. 156—57 ; Stokkablaðabók ; Jóns Stefánssonar bdr. ; 

Rask 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. bls.256-59; J Sig. 92. 8vo. 

tvær afskr. = K, (bl. 78) og K^ (bl. 125—26.).] 

/ Alptafirði var brúðkaupi bezt, 
horin voru pangað 'ólfóngin mest, 
pað spyrst um horg og hý, 
búrar fagna pvi, 
5. heyrðist pa líka i Homafjórð, 
En opt verður hljótt eptir gamanið. 

pá Hornfirðingar heyrðu það, 
hver sína merina keyrði í hlað, 
mistu mein og sút, 
10. meljum köstuðu út, 

hneptu í buxur og um hálsiun klút. 

En opt verður hljótt eptir gamanið, 

ístaðalausir þeir örkuðu af stað, 
ei var heldur volkiiin hart spentur að, 
15. hrossin hnýttu á stert, 



Fyrirsögti fyrir Hornfirðingakvæði I: Hornfirðinga 
brúðkaupsreið Utg; Alptfirðmga brúðkaup K, ; 1. Hornafirði 
S; brúðkaup Útg, Sp; 2. bárust þangað K,; 4. bragnar 
fagna K, ; 5. pessari línu bætir við K,, ; 6. En sl. K, (alstaðar) ; 
8. keyrði heim i hlað K^; 10. miolenu K,, K^ ; 11. heptu 
i St; 14. heldur sl. K, ; 15. hrossin bundu(!) á K,; 17. 



186 

sem höfðu fyrri geit, 

þó toglóðin opt hafí taglid skert. 

fyví opt verdur hljótt eptir gamanið. 

Yfir Kolgrímuvaðið þeir sveimuðu á sund, 
20. sérhver í keltunni reiddi sinn hund, 
hittist hersing Ijót 
við Hornafjarðarfljót, 
af jóreiknum varð loptið sem svartasta sót. 
Kn opt verður hljótt eptir gamanið, 

25. í nesinu hans Bjarna náttuðu þeir, 

nudduðu á eintölin tveir og tveir, 

kemdu ei knínu stall, 

en kreikuðu upp á fjall, 

þar mátti sjá margan kríngskorinn kall. 
30. JSn opt verður hljótt eptir gamanið, 

Allir riðu eptir ölsius þef 
og upp í goluna settu sín nef, 
þeir feldu ei flasið það 
fyrr en á nefndum stað, 
35. örkuðu lengi þar úti um hlað. 

En opt verður' hljótt eptir gamanið. 



togloðin Sp; togloðin K , K^, ; þrátt hafi K,; 18. pvi sl. K, ; 
19. Kolgríma er á i Honiafirði; Yfir Kolgrímu margir 
sveimuðu K,, K^; 23. af jóreyk varð himininn svartur sem 
sót K^; 25. 1 nesinu (hans sl. K, , K^) Bjarna = í 
Bjamanesi i Hornafirði; 27. peir kemdu Utg, K, Sp, St, 
Ka ; 28. þeir kreikuðu K, ; 29. þár sást margur Útg, K,, R, 
S, St; þá sást Sp; 31. Allir göptu K,; 32. upp i götuna(!) 



187 

En liver meðan kom í Horna^arðar reit 
hugði aloydda J)á nafnfrægu sveit, 
því hvergi húsin fékk 
40. hann né matarsmekk, 

allan svo hreppinn á enda gekk. 

þvi opt veröur hljótt eptir gamanið, 

II. 

[Sbr. útg. bls. 101—106; Jóns Stefánssonar hdr. ; Stokkahlaða- 
bók; Kask 83. 8vo.; Bmfél. d. á ísl. Nr. 111 (= Bm); JSig. 
82. 8vo.; F = J Sig. 271. 4to., blöð í 8vo., úr safiii Finns 
Magnússonar Nr. 197 með hendi Uallgríms djákna Jónssonar 
á þingeyrum (d. 1836), og er á peim ýmislegt, sem vantar 
i fyrri útg. kvæðanna, og par á meðal viðaukar við petta 
kvæði, sem sýnast eiga að innfærast sem hér er gert.] 

Ofldtungurinn inti frá 

að Asi nokkru sinni, 

þá hóf eg rœðu Horni d: 

Hún er í minni, hún er i manna minni, 

5. Átján katla í einu bandi 
alla rak á purrum sandi, 
eggjaði mig þá óhreinn andi 
alla skyldi eg eiga pá. 

par hóf eg rœðu Horni n. 



Útg, R, Sp, S, St; 35. eu örkuðu K, ; 37. Hver maun sem 
kom í K, ; 38. hugði hann K,, K,, K, S, Sp, St. H. Fyrir- 
sögn : Horna^arðar messugjörð Utg, F, K, Sp ; „kallast einnig 
Hornfirðingakvæði" Útg; Horníirðingakvæði Bm, S, St; 2. að 
Asi, hkl. Asi i Fellum; 4. handritin hafa sum: Hún er í minni> 
hún er í m. m., og önnur: Sú er er i m., sú er í m.m.; 5 — 20. 



188 



10. en uiér leizt þad lítiU vandi 
að leyna þeim í það sinni. 

Hún er i minni, hún er i manna minni. 

Eptir þennan ærubrest[inn] 

út var eg valinn fjrir prest[inn], 
15. i Skálholti eg sknimadi mest[an], 

skundaði eg þá í hökulinn blá. 
Hóf eg rœðu Horni á. 

Við krumma dóttur eg kyntist bezt[a], 

og komst að grásíðunni. 
20, Hún er i minni, hún er { manna minnL 

Hornfirðinginn hugði eg finna, 
hitta kransinn frænda minna, 
suður um land mér leið að kynna, 
lét mér ferðatöltið þá. 
25. Hóf eg rœðu Horni á. 

petta var mín þrauta vinna 
að þeysa til merinni. 

Hún er í minni, hún er { manna minni. 

Á Lónsheiði sú lífuð fála 
30. lék við tauminn trippisgála, 
fallega gerði fótum prjála, 
til Fjarðar komst eg um kvöldið þá. 
Hóf eg rœðu Homi á. 



er að eins i F; 10. en mér þótti það(!), hdr.; 23. um lönd 
Bm, Sp; 34. hægramegin hýrt i skála Bm, R, Sp; 35. 



189 



Hægra megin hér í skála 
35. hvíldi eg í þversængiiini. 

Hún er i viinni, hún er í manna minni. 

Saknaði eg þá sængur minnar, 
svæfilsins og herprýðinnar, 
þar hjónin reikuðu utar og innar, 
40. öll voru vafin flíkum grá. • 

líóf eg rœðu Homi á. 
Loðnar gærur lamba skinna 
mér léðu af fátækt sinni. 

Hún er í minni, hún er í manna minni. 

45. Kámuðust iUa klæðin góðu 
af kota eim og sudda móðu, 
mig í kringum kappar stóðu, 
kátlega mjög við þetta brá. 
Hóf eg rœðu Horni á. 
50. Að mínu rúmi matnum hlóðu 
af mjólk og fiskætunni. 

Hún er i minni, hún er i manna minni, 

Eg mátti ei opna munninn hreina 
að meðtaka þá fæðu neina, 
55. ekki vildi á það reyna 
mín ærugöfug tignin há. 
Hóf eg rœðu Horni á. 



hvildist í, öU nema St; 87—44. er að eins í F; 49. J>á 



190 



Mcr sómir lítt, ef satt skal greina, 
aö sedjast kotfœOunni. 
60. Hún er i minm^ hún er i nianna minni. 

Minn bróðir sœtur boö mér sendi 
beint ágœtur af sinni hendi, 
Týs sá mœtur bóka bendir, 
að byija ræöu kórs í krá. 
65. Ilóf eg rœðu Homi d, 

pvi mælskurœtur minar kendi 
mest i bamæskunni. 

Hún er i rninni, hún er i manna minni. 

Hosur mínar eg heimta náði, 
70. hatt og stígvél, þess eg gáði, 
ekki varð mér annað að ráði 
en lít lír kofanum skauzt eg þá. 

Hóf eg rœðu Horni á, 
Á minn bezta biíning gljáði, 
75. betur en eg það inni. 

Hún er i minni, hún er i manna minni, 

A laugardaginu að liðnu nóni 
leit eg bæ hjá sjávarlóni, 
þar kom út einn digur dóni 
80. dulum vafinn aliur grá. 

Hóf eg rœðu Horni á. 



hóf eg Bm; 60. sem er i R; 68. Sá er í R; 75. betur eg pað 



191 



Eiktarstund hann á mig gónir 
áAÍur en mæla kynni. 

Hún er í minni, hún er { manna minni. 

85. EngiU drottins að eg væri 
ætlaði þessi búrinn æri, 
ellegar sá, sem öllum er hærri, 
ógurlega við þetta brá. 
Hóf eg rœðu Homi d, 
90. í óvit féll með ánauö stærri 
undir hestklaufínni. 

Hán er i minni, hún er l manna minni, 

Sat eg heiU í söðli míuum 
sæmdum vafinn á breiðri dýnu, 
95. hesturinn dillar hofmanns blínu, 
svo heyrðist inn í bæinn þá. 

Hóf eg rœðu Horni á, 
Seggir struku úr sætum sínum, 
svo mig skjótast finni. # 

100. Hún er í minni, hún er ( manna minni. 



R; en pað Bm; 76. Sá or i K; 83. kunni St; 84. og 92. Sem 
er i R; 94. breiðri á dýnu Bra, R, St; 95. Blína hefur 
óljósa pýðingu, þar sem það kemur fyrir i seinni alda kvæðum 
islenzkum (i fomum finst pað ekki), sbr. „Helja tvitugföld" 
eptir S' Hallgr. Pétursson (Gestur Vestf. V. 61) : 
... hrepti bana blínu 
brátt níundi af hnífi . . . 
Sbr. og vísu sem eignuð er S"^ Hallgr. Póturss. í Rasks safiii 
Nr. 87. 8vo. (með hendi þorsteins Gislasonar á Stokkahlöðum) 



192 



Sat eg framur, sœmdum prýddur, 
sómatamur, lukku skrýddui', 
minn væröar hamur þarfur þyddur 
þeli svöluii velur há. 
105. Hóf eg rœðu Horrú á, 

Hi'otta glaumur harki níddur 
hljómadi í Olstofunni. 

Hán er í mijmi, hún er i maniia minnl 

Eg sté þá upp í stólinn háa 
110. meö stígvél dönsk og hempu bláa, 
lagði eg um hálsinn línið smáa, 
leiptra tók af kraganum þá. 
Hóf eg rœðu Homi á. 
KórmöttuU og kápan gráa 
115. i kistu lá þar inni. 

Hún er í minni, hún er i manna minni 

Textaun hafði eg í tveimur greinum, 
mín tunga vafði hann lærdóm hreinum, 



Gráa (grúa, hdr.) leit eg gaula qi Qcú), 
gá eg nam að hinnar h (7^á), 
sjáar (sjóar, hdr.) blínan segir w, 
svá (svo, hdr.) og heyrði eg jarma á. 

1 orðabók Björns Halldórssonar stendur: „Blina, f. pustula 
in facie, en Blegn i Ansigtet", en sú þýðing getur ekki 
átt hór við; 99. sem skjótast, öU nema Bm; 100. Sem er 
i Bm; 107. eldstofuniii Útg, S, Sp, Bm; 108. Sem er K; 
110. bláa, Útg, St, R; 114. bláa Útg, S, Sp, S, St, R; 118. 



193 



enginn var sá af ítrum sveinum, 
120. að eigi skyldi gljiipna þá. 
Hóf eg rœðu Homi d. 
Ei var stanz á orðum neinum, 
að eg mæla kynni. 

Hu7i er { minni, hún er í manna minni, 

125. Hlýrnis mjöUiu hlær á móti, 
hljóða fjöll, en viknar grjótið, 
flýja tröU, því finst ei bótin, 
fegrast gerði röðullinn þá. 
Hóf eg rœdu Hoimi á, 
130. Eyddust göll og ilskurótin, 
epnaðist grenjans inni. 

Hún er i minni, hún er i manna minni, 

Svanninn grætur, en karlmenn* klingja, 

kreptir á fætur stukku að syngja, 
135. einnar nætur eða yngra 

ómálinn tók leika þá. 
Hóf eg rœðu Hœni á, 

pannig gerði eg ræöu að ringa 

rétt að þessu sinni. 
140. Hún er i minni, hún er i manna minni. 

Á hádegi eg ræðu reyndi, 
reiknaðist til, sem margur greindi. 



um tungu Bm; 120. er eigi St; að ei R; 122. eigi var R; 
123. aÖ eg oi mæla kynni R; 126. en öskrar Útg, S, Sp; 
132., 140. og 148. Sem er í R; 149. Óratsía = á lat. oratio 

IB 



194 

orðaspil eg allvel beindi, 
ðndvert nón var komið þá. 
145, Hó/ eg rœðu Homi á, 

BœnarorOin bezt eg treyndi 
að blíörí miöaptaninni. 

Hún er í minni, hún er i manna mintii. 

Oratsían var merk i máta, 
150. margur vann af hjarta gráta, 

sérhver mann réð syndir játa 

og sinna klækja iðrast þá. 
Hóf eg rœðu Homi á, 

Prósessían og praktin káta 
155. með pater noster linni. 

Hún er { minni, hún er ( manna mitini. 

« 

Sté eg snar lir stólnum víðum, 
studdur var að báðum síðum, 
skikkju bar af skarti tíðum, 
160. skunda eg fyrir altarið þá. 

Hóf eg rœðu Horni á, 
Að Grallaranum gekk svo fríðum 
gæddur sönglistinni. 

Hún er í minni, hún er í manna minni, 

= tala, ræða; 154. Prósessia á lat. processio = íramganga, 
hátiöleg framganga; 155. pater noster = faöir vor; 160. 
altariö há E, St; 162. Grallarinn (Gradualo) kom fyret 
út á Hólum 1594 og siðast 19. útg. Hólum 1779; 164, 
Sá er i R; 168. röÖuUinn St; 172. Sá er í R. 



195 



165. Engiiin slíkur a ísalandi 
eða þvílíkur mælsku andi 
hreift hefur slíku bh'ðublandi, 
brotna fyrri röÖuU má. 
Hóf eg rœðu Horni á. 
170. Óðurinn vikur, en efnið standi 
út af Hornræðunni. 

Hún er ( mmni, hún^er í manna minni. 



Þjófabkaguk. 

[Sh = Rasks Sýnishorn (Specimina literaturæ islandicæ) 
Stokkhrjlmi 1819, bls. 276 — 77; Útg. bls. 98 — 99; Snót 
Khöfh 1850 bls. 189—90; Snót Kvik 1865 bls. 266— 67 (ber 
báðum saman) ; Bl = J Sig. nr. 283. 8vo., J Sig. nr. 82. 8vo. 
p. 154 — 57; Kask 46. 4to. (Kasks eiginhandarrit) ; Kask 83. 
8vo.; G = J Sig. nr. 271. 4to. (orðam. t*áls eptir hdr. Dr. 
Schevings); Páls safn (orðam. expl. Páls) XXII. 8vo. Tveir 

pjófar K.] 

pórður og Björn þeir þreyttu stríð, 
það var austur í Fljótsins hlíð, 
komu þar að kvöldi síð, 
kveyktu eld og báru á skíð • 

5. í leyni. 

Sigrað höfðu eina á, 
og voru biínir hana að flá, 
kolagröf var hlaðin há, 
við hana vildu steikja þá 
10. í leyni. 



1 



o* 



( 



196 

Báduiu þótti um þýfiö vænt, 
þa var nótt yfir hauöríð grænt, 
og töldu frani yíO funann kænt, 
hvor flciri hefÖi sauöum rænt 
15. í leyni. 

Hóf svo tal meö hreinan sann, 
og hélt sig vera afreksniann, 
Björn þar upp á fyrri fann, 
fullvel kunni hann reikning þann 
20. í lejni. 

Víð níu hef eg rollur rjáð 
og reynt við þær á sléttri láð, 
engin var svo ofsa bráð, 
að ei gæti eg á fæti uáð 
25. í lejni. 

Halurinn frá eg hætti þar, 
og hélt af sér sem líklegt var. 
Ekki þótti þetta par 
þórði, og gaf honum aptur svar 
30. í leyni. 



2. það var suður i Ee, Bl; jjallsins hlið Sp, P; 3. kvöldi 
um sið Útg.,' Snót; 4. að skíð K; 8. i hlaðinu há Bl: 12. 
þá bar Sh; 13. og sl. Sh; 16. Hóf þá tal Re, Bl; 17. meiri 
mann Re, Sh; 19. hann sl. Sp, Sh; 21. viÖ sl. Útg., Snót, 
Bl, Sp; 23. ógnabráð Re, Sh, Bl, G; 24. ei eg gæti á Re; 
að ekki gæti á G; gæti eg „ásæti^C.) Sh; 26. Hann með 
sanni hætti þar Sp, R, Re (orðam.), Utg., Snót; 27. vonlegt 
Re (orðam.), Bl, G; 29. þórði; hann sína sögu bar Re 



197 

Áyán hef eg meö unda skóð 
ærnar fært á heljar slóð 
og nítjándu, sem nú er á glóð 
við náðum báðir að vekja blóð 
35. í leyni. 

J)ar að auki, þórður minn, 
l)á nam anza Björn um sinn, 
lambarusl og skorpin skinn 
eg skrifa ekki í reikninginn 
40. í leyni. 

pessa vondu þjófaskrá 
þegnar mega heyra og sjá; 
ólukkan sií yíir þeim lá, 
að einhver stóð og hlýddi á. 
45. í leyni. 



NÆTUKGISTINCfARSÁLMUR. 

[J Sig. 82. 8vo. bl8. 153—54; eignar S' Stefáni Ólafssyni; 
A = Bmfél. 8vo. ónúmererað hdr., eignar S' Stefúni Olafs- 
syni; Rask 46. 4to., meÖ Rasks eiginhendi, eignar S' Hall- 

(orðam.); þórði, er gaf Sh; 31. unda flóð R, Re (orðam.); 33. 
og sl. Re, Bl, G; nitjándi(!) Sh; 34. að sl. Re, Sh; 36. það 
er að auki Útg., R, Sp; 37. því nam Útg., Snót, R; 38. 
lambámusl Re, Bl, G; 39. ekki upp á R; skrifa og Bl, 
G; eg skrifa oi upp á Sp; skrifast ekki Sh; 41. þessi 
vondsleg Re, Sp, R; þetta vondslegt pjófastjá Bl, G; pessa 
vondsliga pjófaskrá Sh; 43. því ólukkan Sh; ógæfan Bl. 



( 



198 

grimi róturssyni cöa 8' Stefáni Olafssyui : Bl = J Sig. 131. 
8vo., t'igiiar S' Hallgriini Póturssyni; K = JSig. 233. 8vo., 
cigiiar S' Hallgrími ; Bm = Grundarbók í Bmfél. 388. 8vo., 
cignar 8» Hallgrími; Gv = Geirs Vigfússonar bók i Bmfél. 
í 4to., eignar S'Hallgrími: Varðgjárkver, eignar S' Katli 
Bjamasyni á EiÖum; Dr = JSig. 265. 8vo., eignar S'Katli: 
G = Kvæðabók Gunnlaugs á Skuggabjörgum I. J Sig. 254. 4to. 
bls. 153, úti á spássiunni stondur með hendi Daða Kíelssonar: 
„S' KetiU Bjaniason á Eiðum" : f>ingvallabók bls. 405-406. 
eignar S' Katli. Jón Olafsson frá Grunnavík vitnar til pessa 
kvæðis undir bera i orðabók sinui, og eignar pað þar 
„S' Katli B. syni (carmon quoddam jocosum Dni KetiUis B. 
filii)". jþað er ómögulegt mcð neinni vissu að segja eptir 
hvem kvæðíð cr af possum þremur. Líklegast er kanske, 
að pað só cptir S' Kctil, cn af pví engin vissa er fyrir pvi 
að pað sc ekki eptir S' Stefán, or pað tekið hér upp í 

kvæðasafnið.] 

Mig bar 

að bygðum seint á degi, 
bað eg því um hús, 
en þar 
5. friðinn fann eg eigi, 
flóin sprakk og lús, 
svo var 

sægurinu af mús, 
að fólkið fylti á nóttu 
10. §andi stóra krús. 



Fyrirsögn er í flestura engin; Næturgistingin K; Um 
næturgistingu Gv; 3. eg par Sp, Bm, G, V, A; 9. að sl. 
Bm; 10. fuUa stóra Bm, G, Gv: firna stóra Bl, K; furðu 
stóra Ke (i orðam.), Sp; flórðuugs stóra Rc; flandans stóra 



199 

En eg 

örþjáður af róli 

á féll rauna stig, 

svipleg 
15. fni mér fram að bóli 

fylgdi syijulig, 

þann veg 

þreyttur lagði eg mig, 

hún gaf mér graut 1 aski 
20. og gekk að hvíla sig. 

Hiin lá 

hátt á stirðum-palli, 

höfuðið teygði og biík, 
- þar hjá 
25. þumbaði vol í kalli, 

þeirra sæng ómjúk, * 

lílfgrá 

ætíð fái fiiik, 

þau borðuðu þarna bæði 
30. og brúkuðu engan dúk. 



Dr, J>v, V; 12. frá róli J>v; 13. á gekk Bl; á fóll rauna 
stig = kom i raunir Re; 16. skrítileg Re; skringilig Re 
(i orðamun), Dr, Gv, Bl, K, Sp, þ; 17. þá eg A; 18. preyttan 
Bm, Gv, Dr; 22. háum upp á palli Bl; hátt á hörðum palli 
Bm: 23. höfuð Bm, Gv; 24. en pá Bl; 25. pumbaÖi(8t Gv) 
boli kallinn V, A, Re (i orðam.); pambaði vol i kalli Bl; 
voli kallinn Dr, Re, þv; 26. peygi sæng var mjúk Bl; 27. 
algrá, A, Gv, Bm; álfgrá V; 28. altiÖ V; altíÖ fói hún Dr, Re 
(orðam.); altjafot G; 34. mér flaug Re: 35. dúr á Re; mér 



I 



200 

Svo þaug 

sváfu fast og lengi, 

saman ráku stél, 

diír flaug 
35. mér á augu engi, 

því ekki var um sel. 

Á þeim haug 

þrífast fæst eg tel. 

Eg bjó mig strax með birtu 
40. og bað þau lifa vel. 



GORTAKALJÓÐ. 

[F = Fi-óðlegt Ijóðasafh pr. á Akureyri 1857 n. bls. 85—91 
(37 erindi, engiim eignuð); Eask. 46. 4to. (Easks eiginhand- 
arrit, 40 erindi, „oi*t af sira Katli Bjarnasyni") ; Kr = J Sig. 
210. 8vo. (krafshönd, 86 erindi, engum eignuð) ; Y = Yrpa, 
Ijóðabók meö hendi Geirs Vigfússonar á Akureyri í safiii 
Jóns Borgfirðings í 8vo., bls. 65 — 74 (39 erindi, engum 
eignuÖ); Hrafnadalskver bls. 6 — 11 (35 erindi, „Gortaraljóð 
S' St[epháns] 0[lafs] s[onar"] ) ; Bb = Bergsbók Jóns Ama- 
sonar bls. 218—24 (engum eignuð) ; B = J Sig. 239. 8vo. 
(„Gortaraljóð kveðin af H. H. [eignast og Bened. Bech af 
sumum]"), er með hendi Hallgríms di'ákna Jónssonar; 
Bl = Afekrifb Jóns bókavarðar Arnasonar eptir bók, sem 
Gunnlaugur Blöndal (siðar sýslumaður Barðstrendinga, 
1 4884) léði honum 1859, skrifaðri um og eptir miðja 18 öld. 



yfir auga Sp; mér á auga enginn Bm; 36. pví sl. A, Bl, G, 
K, Ee; 37. þann haug Bl; i þeim Bm, Dr, K, V, J>v; 38. 
þrifast verst, öll, nema Gv; 39. eg brjóst því B, Dr, þv. 



201 

Afskriftin er aptan við Hálfdánarbók mína, og era S' Ste- 
íáni hér eignuð Gortaraljóð; þ = Orðamunur við afskrift 
úr Blöndalsbók með hendi Jóns Arnasonar eptir handriti 
frá séra J^orsteini þórarinssyni á Beruflrði, sem scgir að 
Gortaraljóð séu eptir S' Bjarna Gissursson á þingmiíla; 
Stokkahlaðabók (39 erindi, eignar S' K[atli] B[jarna]s[yni] ) ; 
V = handrit i 8vo. með hönd frá fyrri hluta 19. aldar, sem 
Valtýr stud. mag. Guðmundsson á, og segir það, að Gortara- 
Ijóð séu „eignuð Steinunni sál. i Höfn" ; Bm = Bmfól Nr. 150. 
8vo. (lök afekrift, 28 erindi, eignar engum) : Gl =i Kvæðabók 
Gunnlaugs á Skuggabjörgum I. bls. 37 — 40 (engum eignuð'. 
þessi H. H., sem B nefnir á kanske að vera Hallvarður 
Hallsson á Horni, sem lifir um raiðja 18. öld, eða Hallgrímur 
Halldórsson á Stoini á Reykjaströnd (f 1769), som ort hefir 
meðal annars Ambalesrímur, 23 að töln, sem eru til i safni 
Khafnardeildar Bmfól. Nr.273. 8vo. Bened. Bech er Benedikt 
Magnússon Bech sýslumaður í Hegranespingi (d.29. mai 1719) ; 
hann hefur ort sálma og mörg kvæði, þar á meðal eitt langt, 
sem heitir; Ljúflingur. „Steinunn sál. í Höfh" er Steinunn 
Finnsdóttir í Höfn i Borgarfirði, bróðurdóttir Finns á Kálfalæk. 
Hún lifði og var í Höfn 1710, segir Arni Magnússon. Ljóða- 
kver hennar er til i Arnasafni Nr. 146 B. 8vo., en par eru 
Gortaraljóð ekki, enda eru pau varla eptir Steinunni. Hún 
hefir ort mart; meðal annars Kappakvæði (sbr. Formála 
fyrir Króka - Refssögu , útg. Pálma Pálssonar XXXVI — 
XXXVII) og Olafskongs kvæði með viðlag: 

Olafur kongur i öUu góðu gildi, 

pað var skrifað í sögunni hans, 

pess sæmdarmanns, 

hann fókk ekki að eiga þá, hann vildi. 
Ennfromur hefur hún gert Hyndlurimur eða Loga- 
rimur, 5 að tölu, og Snækongsrímur, 4 að tölii. Er það 
alt i AM. 146 B. 8vo. Gortaraljóð mnnu hvorki geta verið 
eptir Hallvarð Hallsson, Hallgrím Halldórsson, Benedikt 
Bech nó Steinunni í Höfn, pví þau bera pað með sér, að 
pau eiga ætt sina að rekja til' skáldaskóla Austfirðinga, 



202 

sem kemur þar upp jafnhliða séra Stefáni Olafesyni og er í 
blóma sinum fram undir raiðja 18. öld. |>au gætu pvi vel 
verið eptir hvern at þessum mönnum, sem vera skal, S' Stefán 
i Vallanesi, ö' Bjarna Gissursson i f>ingmúla (f. um 1631 d. 
1712), S' Brynjólf Halldórsson i Kirkjubæ (d. 173e5), S' Ketil 
á Eiðum (d. 1774), S^^ Halldór Eiríksson á Hjaltastað (d. 1698), 
Sr Sigurð Ketilsson á Skeggjastöðum (d. 1781) , S' þorvald 
Stefánsson (frá Vallanesi) á Hofi (d. 1750), S' Benedikt Jónsson 
í Bjarnanesi (d. 1744), og kanske fleiri, án þess mögulegt só 
úr að skera, hver só hinn sanni höfundur, ef kvæðið fyndist 
eignað peim, því að blærinn á keskniskvæðum pessara manna 

er svo líkur.] 



I húsi einu heyrði eg tal, 
þar hýrt var iuni manna'val, 
yngismaður og mær var það, 
sem mót sitt höfðu á þessum stað, 
5. hyggnir mega hugsa um, hvað þau höfðust að. 

Spök voru þau að spyrjast á, 
spottlegt mun að segja frá, 
hún í fyrstu hóf svo tal: 
Hefur þií nokkurt aura val, 
10. sem henta má til hjúskapar, nær heQa skal?" 

1. I húsi einu hejTði eg, öll, nema J>; 2. hjal tveggja 
á fórnum veg, öll, nejmaþ; nema hvað Gl, F hafa: hjalið; 
3. ungur maður B, þ; og mey Bl, Gl, F, Bb, Y, R, Bm, 
V; 4. mót sitt höfðu Y, B, Gl; mót sitt héldu Bb, Kr, Hr, 
St, V, Bm; sem mál sitt héldu F, Bl; sem mál sitt höfÖu 
á þeim þ; 5. hugsa um það þau R; hugsa hvað þau V; méga 
heyra hvað B; 7. spottlegt er Y; spottlegt er að greina Ivr; 
spottlegt mun að segja þar frá Gl; spottlegt mun þar greina 
frá B; spottlegt mundi að greina frá F, St; spottlegt mundi 



203 

Af flestu hef eg, frú mín, nóg, 
fénu varla kem í lóg, 
átta kýr og uxa þrjá, 
ungneytin meö prýði smá, 
15. ~ geldfjár mergð og geitpeninginn greina ei má. 

Fjórtán hesta og fimtán hross, 
folOldin eru nóg hjá oss, 
dýrhundskyn og kisur tvær, 
kampasíðar eru þær, 
20. en tíkin Alba kejrir saman kýr og ær. 

Kjólana og klæðin ný, 
klúta flöldann eins og mý, 



að Bm; spottlegt mun að herma Bl; spaklegt mundi að 
heyra og sjá K; spottlegt var að heyra og sjá V; 9. hefiir 
pú nokkuÖ Bl, þ, K, Hr, Bb; 10. sem hentugt mundi hjíi- 
skaps til pá hófa skal F ; er henta muni hjónaband pá hafa 
skal Y; er henta muni hjákaupið pá hafa skal Gl; er henta 
muni hjónaband pá hófa skal Bb; sem henta má til hjú- 
skapar pá heQa skal Bl ; sem henta má til hjúskapar pá hafa 
skal V; sem henta mundi hjúskap i pá heQa skal |>; sem 
hentugt mundi hjúskap í nær hófa skal Kr; sem hentugt 
mundi hjúskap i nær hafa skal St; sem hentngt mundi 
(mætti B) hjúskapinn nær hóta (hafa B) K; 12. svo fenu 
Bm, B, V; pví fénu Kr; kem eg i Hr: 14. ungneytin og 
sauði smá V; unglömbin með prýði smá Bm; 15. geitfóð 
mergö og graðpeninginn girnast má Bm; geitflár meir og 
graðpening en girnast má R ; geit^ármergð og graðpeninginu 
greina má Kr, V: geitflár mergð og graðpeninginn giniast 
, raá St, {>; geit^ár mergð (margt Gl) og graðpening sem 
girnast má Y, Gl; geit^ár mergð og graðpening sem greina 
(girna Hr.) má Bb, Bl; 17. eru par hjá oss Bb, Hr, St, Gl, 



204 

kraiubiid rétt er komiu þar 
með kjallara og víntunnuruar, 
25. vænua heimili veit eg ekki víða hvar. 

Bæöi á eg hðtt og hatt, 
hempu vœna, og það er satt, 
piíðurkrulluð parrukin 
og prestaskniðann albúinn. 
30. Eldhúsið mun eitthvað geyma, Einar minn? 

Eldsgðgn falleg eru þar, 
alfær smiðja og járnkallar, 
hangiket við rót upp rís, 
sem rottur hvorki fá né mýs, 
35. margur hefur af minna hlotið makt og prís. 



|>; eru það hjá oss B; eru hér hjá oss Bm; 19. kátbroslegar 
Bm, Y; 20. en sl. F, E, Bl, þ, V; 21-25. vantar í F, Bm: 
21. Kjólai-nir B, Bb, Hr, Kr, Y, Gl, V, St; 22. fiöldinn f>, 
St, V, B, Bb, Kr, Gl, Y; meiri en mý B;.25. vænna heimili 
veit eg ekki víðast hvar Gl; vænna heimili veit eg hvergi 
vera en þar B, Bb, Hr, Kr, Y: 26. hettu og hatt V, Kr, 
J>; hún og hatt B, Gl, Y; 27. hempuna B; húii væna Bb, 
F, K; og húu væna. f>að er satt þ; húu eina og St; húu 
lika og V; húuna og Kr; hettu væna og Bm; hjúpu(!) Gl; 
28. púðruð, krulluð F, B; púðurkruUur, parrukin Y; púður, 
skruddur Bb; með prýði krulluð þ; 29. og sl. Hr, F, R, 
Bl; prestaskrúða Kr, F, R, St, V; BO. eitthvað geyma, 
auðþöll svimi F; 32. ágæt sraiðja þ; járnkatlar St; 83. 
hangiketið rót i ris, B, Kr, Gl, Y; 34. ekki ná né 
mýs Y; hvorki ná né Gl, V; sem rifur hvorki rottur 
né mýs Bb; sem rakkar hvorki fá nó mýs F; sem reykur 
hvorki fá né mýs J>; pví raska hvorki mölur né mýs 



205 

Btírið geymir býsna mart 
bæði ker og annað þaift, 
aska, diska, öskjurnar, 
ámur, trog og skjólurnar, 
40. kymur líka og kæsisdallar kúra þar. 

Biblíur og bókamakt 
á borðið er í stofunni lagt, 
glóir hún öll með ægis ból 
eins og skær í heiði sól, 
45. þetta er hvorki skrum né slgal né skammlegt ból. 

Búningnum á borði þar 
bera lítt af stjörnurnar. 



Bm; 35. minna fengið mesta pris Y; hlotið mektar prís 
St; hlotið maktar prís Bm, K, þ; hlotið mikinn prís Gl; 
37. bæði mat og Y, Kr, Gl; 38. og öskjurnar E; 39. ámur, 
bjöð og St; og föturnar Bb, Hr, |>, Bl; 40. koUur smár og 
kæsishylki F; kymur, trog og kæsishylkið kúrir par St; 
kymur bæði og kæsishylki kúrír par E; kyrnur bæði og 
kæsishylkin V; og kæsishylkið kúrir Gl; kyrnurnar og 
kæsiskylkin kúrir Hr; kyrnur, bjór og kæsishylkin kúra B; 
kyrnibjór og kæsishólkur kúrir Bl, þ; 41. Biblían með F; 
Biblía og Bm, E; BibHan og þ, V; Biblíur með Bl; 42. 
í stofuna E, þ, Bm ; 43. logar hún Bb : með grettis ból Bm ; 
öU hún glóir með F; 44. eins og skíni B, Kr, V; eins og 
skin þ; 45. ei er petta skrum nó skjal eða skaðlegt hól E; 
hvorki er petta skrum né skraf eða Hr, Bb, Bl; hvorki er 
petta skrum nó skjal eða Kr; skjal eða St; nó skammnýtt 
B; hvorki er petta skrum nó skraf eða skaðlegt hól F; 
petta er hvorki skraf nó skrum eða V; pettað er ekki skrat 
nó skrum eða Bm; petta er hvorki skmm né skraf þ; 46. 
Búnaðnum Bb; búnaðurinn borðsins par Kr; búningi á 



{ 



206 

gulli settur allur er 
og íðilsilfri, það finst mér, 
50. að húskunum muni ei henta þar að hreykja sér. 

Sængurklæðin sex á eg 
sérlega væn og prýðileg, 
engin fást hér önnur slík 
svo ofurlega silkirík. 
55. eg hafði þau út úr Hans beykir í Húsavík. 

Fyrir landi flýtur skip, 
sem flestir kalla nýtan grip. 



borði V; búningurinn á þ; búningur á Bl; 47. bera lítið 
af þ; 48. og gulli búinn Kr, Y, B, Gl; 49. iðilsilfar Gl; 
ígulsilfri pað lizt mér Kr; og af silfri paÖ lízt B; og iðil- 
prýði V; og eðalsteinum E, Bl, þ; og eðalsteinum virðist 
mór F; 50. húskunum raun ei hentugt þar að hroka sér F; 
að heimskum só ei hentugt par að hegða sér þ; húskunum 
ei hentar par að hroka sér Bl, Hr; húskunum mun par 
henta sízt að hroka sér V; húskunum mun henta lítt að 
hroka Bb, Kr; að sl. Gl; 51. sængurfótin Bb; 52. sannlega 
Bb; sannlega eru þau Kr; 53. ekki finnast önnur B; engin 
fæst hór Bm; ekki fást hér F, þ; fást hér hvergi Bl, Hr; 
ekki fást nú önnur St, Kr; svo ekki fást nú V; ekki fást 
munu önnur K; engin fást nú Bb; 54. svo ógnarlega Y; 
svo undarlega Bm, R, St; svo undarlega prýðirik V; svo 
ógurlega F; eða þvi nær silkirík þ; eða nokkur þessum lík 
Bl, Hr; svo ágætlega B, Bb; svo ágætleg min silkibrík Kr; 
55. út af Bb, Kr, E; út hjá F, St, Bm, Bl, þ, Hr, B, Gl, 
Y; 57. sem sl. Bm, Bl, E, Y, Hr, Kr, Gl, V; 58. því sjálfur 
stýri um E ; er sjálfur stýri um Bm ; sjálfur stýri eg á saltan 
B ; sjálfur stýri um V ; sjálfur stýri á söltum Kr ; því sjálfur 
stýri eg á saltan F, St; sjálft sér stýrir um saltan mar Gl, 



207 

sjálfur stýri eg um saltan mar, 
með segli og veiðarfærum þar 
60. drekkhlaðiö á hverju kvöldi heim brunar. 

Amboð mín eru ekki fá, 
engum vinst að segja frá, 
smíðatólin óhóf eitt, 
til allra hluta er svoddan neytt, 
65. herlúðra og hörpusláttinn hef eg þeytt. 

Hey og matur eins og urð, 
fyrir öllu þessu læst er hurð, 
þjófar, mölur, mýs né ryð 
mega þar ei snerta við, 
70. allar skepnur una þar í elsku og frið. 

Y; 59. veiöarfærin B, Kr, Gl; með segl og þ; með segl og 
veiðarfærur Bm; 60, dreghlaðið(!) R; með sl. B; 61. eru 
ekki smá R, Gl, Hr, Kr, Bb, Y; 62. uppi og niðri, til og 
frá Gl; uppi og niðri, stór og smá V; uppi, niðri til og frá 
Öt; upp og niður til og frá F, B, Bb, Hr, Kr, Y; 64. ekki 
skortir þetta neitt Bb, Hr, Kr, Y, Gl; til allra verka er 
svoddan neytt B, St; 65. hljóðfæri og herlúðrar, sem hefi 
eg peytt Y, Gl, Hr, Kr, B, Bb, F, St; hörpuslætti og hljóð- 
færin, sem hef eg þreytt V; erindið vantar i Bm, Bl, þ; 
66. Matur hreinn er F; maturinu hreinn er B; heyin, 
matur Bb; matur, heyin St; matur og heyin Hr, Bl, þ; 
maturinn (matinn R) heyið Gl, Y; 67. er lás og hurð St, 
Bl, |>, V, F, E, Hr; fyrir öllu er þessu láa með hurð Bb; 
lás með hurð Gl, Kr, Y; 68. mölur hvorki mýs Gl, Y; mölur 
hvorki mús né Kr; hvorki mölur, mýs Bb; mús nó St, mús 
og F, V; svo þjófar, mölur, mús og K; 69. má þar nokkuð 
snerta við Bb; mega þar tegund snerta við Kr; mega þar 



208 

Viiinufólk cr frómt og gott, 
forðast lygar, háö og spott 
hatar kíf og ótrú, enn 
alt eru þctta dánumenn, 
75. karlar Qórir, konur fimm og kerlingenlii). 

Sérlcgt láu hef eg meö alt, 
ekkert sést á fótum valt, 
peningurinn, hiís og hjii 
og hvaö sem byrja vil eg niL 
80. Hér er sagður hagur minn. En hvað átt þií? 

engu hræra við B; mega par neinu granda við Gl, Y: mega 
par ei granda við Bl, þ; mega þar okki St, V; mega þar 
ekki koma við F; mega par ei haldast við R: 70. eru par 
með R, St; eru par með ást V; eru par í Bl, Gl, Hr; eru 
hjá mér með F; eru par með yndi og Y, Gl; una par með 
Kr; unnast par meÖ B; 71. Tinnufólkið F, Hr, Kr, Bm, 
Bl; vinnufólkiÖ frítt og þ; 72. forðast bæði háð Bb, Hr, 
Kr, St, R, F, Bl, Bm; forðast leti, háð þ: 78. hatar lygi^ 
og ótrygð Hr; hatar lygi og ótrú Bb: hatar kif og úlfi'ið 
Gl; haturskíf og F; hatur, kif St: hatar svik og ótryg-ð V: 
hatur, lygi og ótrygð Bl; prætur hatar, ótrú þ; hatur, lygi 
ótrú Bm; 74. allir eru par B; vænir menn þ; 75. karlmeun 
flórir B, F, þ; konur sex F; 76. Herlegt lán eg hef Hr, 
Kr; herlegt lániÖ hef eg Bb, F; 77. svo ekkert B: hvergi 
sést á Hr, Bl; .svo hvergi sést á F, Bb; ekki sést á V; ekki 
finst á Bm; 78. vinnufólkiÖ, húsin F; moð vinnufólkið þ; 
hús né hjú Bm; 79. eða hvað, sem parf að starfa nú F: 
hvaÖ, sem reyna vil eg nú Kf; hvað, sem eg áræði nú B: 
sem gimist pú Y; og hvað, sem meira vildir pú Gl; eða 
hvað, sem byrja vildi eg R, Sb, Bm, {>; og hvað sem forma 
geri mi V; 80. hhiti minn B; hagurinn eða hvað átt pú 



209 

Hvorki er eg snögg né snauð, 
að sníkjaþurfi eg mér út brauð 
meðan heilar hef eg hendumar 
og hugvit mitt ei rénar par, 
85. forstandið og fyrirsjónin fylgist þar. 

Alt hvað jeg með augum sá, 
eða heyrði sagt var frá 
kann eg eins og að mata mig, 
í minstu vil eg pretta þig, 
90. hannyrð mín í hverri grein er heiðarlig. 



Hr; hagurinn, en hvað J>; hagurinn minn en Kr; 82. eða 
SDÍkja þ; svo snikja St, F; eg mér brauð K; eg sl. Gl; 83. 
á meðan heilar hendumar Gl, Y; meðan heilar hendurnar 
Bb; meðan hef eg hendurnar Hr; 84. ei rýrnar K, Bb, Hr, 
B ; ei bilar F : og hugvit mór ei rénar par Bm ; og hugvitið 
i annan stað þ; og hugvitið ei V; og hugvits styrkur ei 
minkar Y; og hugvits styrkur ei rénar Kr; ei minkar par 
Gl; 85. (par Bb, Kr) forstandið og fyrirsjónin fylgist (fylgjast 
Gl, B) B, Bb, Gl, Kr; fylgjast að Bm, F; par forsjón bæði 
og fyrirstaöan þ; par forstandið V; forsjáhiin og fyrirsjónin 
fylgjast að K; forsjónin og fyrirhyggjan fylgjast að Y; 86. 
Alt pað, sem með augum sá Bb, Hr, Gl, Kr, Y; Alt pað eg 
með B; Alt hvað sem St; Alt pað, sem fyrir augun brá F; 
87. ellegar V; eður heyröi sagt i frá F; eða kunnugt sagt 
var frá Bm; eða pað, sem sagt var frá Bb, Hr, Kr, Y; eða 
kanske sagt Gl, J>; ellegar kanske K, St; eða fyr sem sagt 
er B; 88. kann eg líkt sem mata K, V; kann eg rétt sem 
mata Bm; kann eg líkt og F; kann eg jafut sem St, Bb, 
Gl, Hr, Kr, Y; er mér tamt svo enginn mann þ; 89. í 
aungvu vil eg Bm ; gabba F ; auga par á festa kaun {> ; 90. 
handiðn (sem hannyrð er sjálfsagt breytt úr) Y, Hr, Gl, Kr, 
F; í hverjum staÖ F; handverk min i hverri grein V; i 

14 



210 

Hverskyns sauiuur tiltekinn 
^iS teygja niður vefnaðinn, 
er mér tamt, svo enginn mann 
auga þar á festa kann, 
95. hvað hönd er lipur, liöug, fljót, sem listum ann. 

Medal annars ótal mart, 
sem Ollum heimi er nærsta þai-t, 
saumaö hef eg sessuver 
sæmilegt til handa þér, 
100. það heitir nú meira, hjartaö mitt, en heimskan ber. 

Alskyns saumi sett er þaÖ, 
sem eg hefi komizt að. 



hveiju einu B, Bb, Gl, Hr, Kr, Y, R, St; er hátíðlig Y; 
hannyrðin í hverri grein Bm: eriudið vantar 1 Gl; 91. Alskyns 
saumar R, B, Hr, F, Bl; 92. og sl. Hr, Bl; og telja niðnr 
Bb: og tempra Kr; 93. er eg svo fljót að R; er svo töm að F; 
en 8V0 skjót að Gl, Y; svo að enginn Bb; 94. augu B, Kr; 
augun Bl; augað festa þar á kann R; 95. hvað handarlipurt, 
liðlegt fljóð svo listum anu B; hönd er lipur, lífleg, fljót, 
sú F; hvað hönd er liðug, lipur, fljót sú R; hvað hönd er 
lipur, liðug, mjúk og V; hvað hönd er lipur, lífleg, fljót 
sú Bl, Bb, St; hvað hönd er lipur, hðug og fljót sú Kr; 
hvað hönd er liðug, lífleg, fljót sú Hr; sú listum ann Gl; 96. 
Annars meðal F ; yfrið mart {> ; 99. sæmilegt er anda þór Bm ; 
100. nú annað Bb; meira heillin (hjarta St(!)) min B, St; nú 
annað heillin mín V, J> ; heitir annað hjartað mitt en Bm ; það 
er nii annað i hjarta min en R; það er nú meira hugvit mitt 
en (heimskum Gl) heimskan ber Gl, Y ; 101. Af alskyus St, V ; 
með alskyns J>; hverskyns saumur settur þar (það Gl) Gl, 
Hr, Y ; hverskyns saumum sett B, Bb, Hr ; Alskyns saumum 



211 



upp og niður vel um vent, 
að vísu mun ei drussum hent 
105. í sjóferðum að setja á það svartan dent. 

Veraldarkringlan víð þó sé 
víst er hiín þar í miðjunne, 
heimsins áttir út í frá 
alla vega telja má, 
110. arkar dýrin öll saman þar eru hjá. 

Sólin, tunglið, himna her 
hægra megin birtist þér, 
prestasveit og prófastar 
og postulanna gjörningar, 
115. en heilagir englar hriígast saman hér og þar. 

F, B; alskyns saumi i er par(!) R; 108. Ekki lýg eg það að 
þér F; 104. valla miiii V, B: að vísu raun ei rustum Hr, 
Y; 8V0 varla mun B; varla er það Kr; þetta góða sessuver 
F: 105. að set;ja þar á B, Bb, K», R, St, V, Bra, þ; i sjö 
stöðum Hr, Gl, Y; heitir meira heillln góÖ en heimskau 
ber F; 107. víst er þar F, Bb, Gl, Kr, Y, St, V; aö vísu 
er þar Hr, þ; víst þar er B; 108. og hoimsins Hr, Gl, Kr; 
og heimsins áttir allar þar Y: og heiras áttir út i frá B; 
109. út i frá sem telja bar Y; allar þar i telja má Bb; allar 
saman telja má {>: 110. Akrar, dýrin B; öll sömun þí 
erindið vantar í Bm: 111. Sól og tungl og Bb, Hr, Bl; 
sólin, tungl og B, Kr, F, R, St, V, Bm, þ ; 122. megin það 
lízt mór Kr; á hægri síðu R; birtast R, F, Bm; sjái þér V; 
118. og prófetar Gl; og prófasta þ; 114. og sl. Bl, þ; 115. 
helgir englar Gl, Kr, Y, R, St, V, Bm; hrúgum saman {>; 

14* 



212 

Viti sjálft á vinstri hliðy 
vel máttu þar kannast við, 
þar er allur Qandafans 
að ^dgast á í einum krans. 
120. Hvem, það sæi, reka mundí í rogastanz. 

OrÖ sem gjörðir eru hér 
og allra manna Þaukarner, 
óknyttir við eina eik 
ærast þar með skrítinn leik, 
125. en dygðir kiíra dautiátar í dimraum rejk. 

Alt, sem er fyrir ofan jörð 
og í sjónum hefur ferð, 
það er alt í þessum stað, 
þar máttu nú gæta að, 
130. já, hundraðsinnum, sussu, meir, og satt er það. 

116. Vitið Bb, Gl, Bm; 117. vel máttu og kannast R, St; 
118. þar máttu sjá Ijandafans R; 119. að sl. R; 120. hvern 
það litur reka má (mun Gl) í rogastanz Y, Gl; hver þai 
sæi R, Bm, Bl, {>, F, St: reka myndi i R; rammastanz Bm, 
Kr; 121. Orð og gjörðir F, B, Hr, Y, Bl, þ; era þar B; 
122. manna hugsaner Hr, V, Bl, þ; þankafar B; 128. óvættir 
Y; 124. æða fram með Hr, Bl, þ; æran þar með F; órast 
þar meÖ R; 125. en dygðin kúrir döpur hjá í dimmum reyk 
Y; við dimman reyk Hr; kúra daufleitar St; dygöir kúra 
dauflátar við dimman Bl, þ; en dygöir kúra djarfleitar i 
dimmum reyk R; 126. Alt það, sem er upp á jörð F, Bl, 
Hr, J>; Alt, sem er fyrir ofan jörÖ V; Alt sem er ofen á 
jörð Gl; Alt það, sera er ofan á jörð, B, Bb, Kr, Y, St; 
Alt hvað sem er ofan á jörð R; 128. þar er hór i(!) B; það 
or og á Bb; það er flest í St; 129. þar máttu og gæta að 



213 



Hverskyns farfa heims um bý 
hér máttu nií líta í, 
ekki \ýg eg því að þér 
um þetta góða sessuver, 
135. að enginn maður eins til bdið annað sér. 

Hálfsmánaðarverk mitt var 
að vinna slikt með kænsku par 
í hjáverkum, þvi hiisfreyjan 
hörð er eins og ólukkan, 
140. enginn maður á hér frið við árann þann. 



Hr, Bl, J>; 130. og hundraðsinnum sussu, mcir, jd satt cr 

pað F; þúsundsinnum, sussu, meir og satt or það Bl, J>; 

meira og R, V; sussu, meir, og svo or það Bb; hundrað- 

sinnum sérðu fleira, satt er það Y; já, hundraðsinnum sést 

þar meir og Kr; og hundraðsinnum þúsund meira satt er 

það(!) B; hundraðsinmim meira já ogg satt cr það(!) Gl; 

þessar vísur 121 — 130 vantar i Bm; 131 — 135. vantar 

i Bm, Bl, {>; 131. Hvorskyns farfi St; hverskyns lltur 

Kr; hverskyns þarfa Gl: 132. hér hiáttu nú finna i Gl; 

hér má, vinur, finna í R, V; hér má líka finua í B; hér 

má, vinur, finnast Kr, St; 133r eg þossu að þér R; ekki 

lýg ^S þa-r nm þér Hr, B, Bb, Y; lýg eg það að þér Kr, 

V; 135. enginn maður V; því enginn maður ann þér líkt 

og ann eg þér Y; að enginn raann sér annað þvilíkt austur 

hér R; ¥ sbr. 103— 105; 136. Hálfan mánuð verk mitt var 

Y; 137. með kærleiks plag(!) Y; vinna slík moð kænsku 

par Bb ; 138. i hjáskotura Bb (hitt i orðam.), Kr, R, St, Bm, 

Bl, þ; þar húsfreyjan þ; 139. hörð var svo sera Bb, R, F; 

hörð var Bra; hörð cr svo sem þ, St, V; 140. svo enginn 

maður á sér frið við áninn þann R, Bl ; á sér fritt við ánaiin 

þann Bm; á sér frið við únauð þann(!j V; svo engiiin maður 

á BÓr frið við árinn þ, St; á sér frið Hr, Bb; á hóv frið 



214 



Seiin mun koma úr horni hljóö, 
þó hartnœr kosti líf og blóð; 
þrjóti ræða þessi um sinu, 
þarna kemur hiisbóndinn; 
145. komdu samt á kvöldin optar. kæii minn. 

Hdn andvarpadi og upp þá stóð; 
undir tára vættu lljóð, 
hoitur koss og handabað 
af hjarta og munni fylgdist að, 
150. tungu minni tregfært er að tala um þad. 

pau skildust nú að skjótt um sinn, 
en skauzt eg fyrir húsgallinn, 



^ 

viíy árinn B; onginn hefur á sér frið við áninn þann F; 14o. 
þagni ræðan Bl; þrotnar ræðan Bm; þjóti ræðan þarna 8t: 
þijóti ræðan þ, Kr; þagni ræða Hr; þverrar ræðan B; |)vi 
um sinn F; 144. þarna er sjálfiir húsbóndinn B, Bb, Hr. 
Kr, K, V, J>; þar er sjálfiir húsbóndinn Bl, St; það er 
sjálfur húsbóudinn Bl, F: þar næst sjálfur húsbóndiundí 
Gl; 145. komdu þó GI, Y; E, St; komdu optar samt a 
kvöldin(!) B; 146. Hún andvarpar Bl, þ, B, Hr, Bb; Hún 
andvarpaði upp þá stóð Kr; Hann andvarpaði og iipp þá 
stóð Gl; Andvarpandi upp hann stóð Y; 147. undur tára 
B, Bb; undin tára vætti fljóð Y; undir tára vakti fljóð F: 
undir tára vættu slóð V; augna troginn mæddi fljóð J>: 
augna tára vættu flóð Bl; augna ... Hr; 148. með heitum 
koss Bl; 149. með hjarta Gl, F; fylgdust Gl, F, V; 150. 
8V0 tungu B, Gl, Y, F; svo tungu og munni Bb; tun*ru 
mína trogar fyrst að K; minni trogt vill veita þ; 151. þau 
skildust að svo F, Bb; skildust þau svo Hr; skildu þau 
svo Bl, J>; þau skildu nú svo Bm; þau skildu síðan Kr: 



215 

hvort þá sína sótti leið, 
satt var það, hann hryggur reið, 
155. hestinum þrisvar hringsneri og hlojpti á skeið. 

Af samfundunum svo til bar 
að sætan átti kjúkling þar, 
þegar tími þá kom rétt 
þau inn gengu helga stétt, 
160. hvemig þá fór hef eg mest á hlaupum frétt. 

Ærnar fjórar átti hann, 
enga kii né vinnumannn, 
haltan kapal hryggbrotinn, 
hest tannlausan, ramfælinn, 
165. makkaslitinn, mjaðmskakkan og margdrepinn. 

þau skildu svo að B; þau skildu svona sátt um sinn Gl: 
þau skildust nú að þetta siiin E; 152. skrapp eg E: skauzt 
hann Hr, þ, Bl; skrapp eg þá Bm; skaust eg þá B; f\TÍr 
húsveí^ginn V; 153. sína hvort þá Kr; hvort þá sótti sína 
Bm, St; hvort á sina B, Gl, Y; sitt á hvorja sótti leið V; 
hvort þá sótti á sina F; 154. sagt er mór hann Bm; var 
það, en hvergi beið F; var það, hann hryggur beið Y; 155. 
hestinum þvi snarhringsneri snögt á skeið Bb ; 156. Af sam- 
fundinum F, St, Bb, Bl, þr, V; 157. að sl. B, Hr, Kr, Y, R, 
St, Bl, {>, Bm, V; 158. en sem timi til kom rótt F; þegar 
timi þá var rótt Bm; þegar að tími sá(!) Kr; þogar timi 
sá(!) Bb, Hr; sem að tími sá Gl, Y; 15. siðan geugu í 
hjónastétt Y; þau inngengu hjónastótt V; tjáð inn gengu 
hjóniistótt F; 160. hvað þá skeði hef eg V; en hverninn þ; 
á hlaupi Bl; hefi eg nýlega á hlaupum Y; 164. og hest R, 
St: 108. peniug hvorki, hey nó Bb, Hr, Bl, þ; hverskyns. 



I 



216 

Bdshlutina enga á, 
alt verður til láns að fá, 
hvorki klæðnaö, hey né mat. 
fyrir hornum aldrei lifað gat, 
170. latur, kargur löngimi.ýmist lá eða sat. 

Hún tók ekki honum fram, 
hreptu bæði spott og skamm, 
konan var með hí og hopp, 
hafði ei vit að skvetta lir kopp, 
175. miklu siður sinn eða hans að seðja kropp. 

Aldrei voru þau saman sátt, 
sírifust á hvorri nátt, 

klæði, hey og mat V; 169. fyrir hornum valla V; fyrir 
horuum ekki F, Gl, Y; fyrir hori sjalJan B; fyrir homum 
BJaldan Hr, R, St, Bm, Bl, {>; 170. lengstum ýmist B, 
Bm, St; lengstum inni R; argur, latur ýmist lá eða uppi 
sat F, Gl, Y; 172. pau hreptu bæði Bb, Hr, F, St, Bl, þ; 
173. konan var upp á hi og hopp B; 174. hún hafði ei vit 
að steypa úr kopp F; steypa úr B; en hafði ei St; að 
ekveppa úr kopp (!) Hr; 175. að sjá um kropp Y; siöur sinnið 
hans Bl; sinnið á hans Bb; sinn eður |>; miklu síður sinni 
á að seðja hans kropp B; sinnulaus var seimabrú, nema 
seðja kropp Kr; aptari hluti pessa erindis í V er seinni Wuti 
nærsta erindis (146 — 80), sem vantar þar, og er svo: hann 
var skolli hún var ár — hagur beggja panninn stár — 
varla hy gg eg vera mætti von til flár, sbr. 175—80; 177. 
pau svinrifust F; svinrifust Bl, Hr; pau svínrifust um hverja 
Y, Gl, B; pau svívirtust St; svívirtust Bb, Bra; svivirtust 
um dag og nátt Kr; 178. hann var skolli, en hún var ár 
B, Hr, Kr, Bm, Bl, J>, St; haun var skratti en hún Bb; 



217 



hann var djöfull, hiín var ár, 

hagurínn beggja þannig stár, 

180. virtist mér þar vera litil von til fjár 

pau börðust saman árið eitt, 
ekki bar til frétta neitt, 
hröktust síðau hiísgang á, 
horfin var þeim auðlegð frá, 
185. hún sökk niður hafið í, því helzt var smá. 



hún var skolli en kaim Y, Gl; pví hún var skoUi, en hann 

R; 179. hagurinn pianninn beggja Hr; hagurinn pann veg 

J> ; hagurinn beggja pann veg Bl, Bm ; hagur beggja pann- 

inn Y, Gl; hagur beggja jafn enn stár B; 180. varla er að 

par verða mundi von til ^ár F; víst hygg eg par vera varla 

von til flár R; víst segi eg par væri ekki von til flár Bm; 

varla held eg vera nóga von til flár J>; víst hygg eg par 

varla finnast von til ^ár St; varla ætla eg par væri mikil 

von til §ár Bl, Hr; víst er eigi varla rauni par von til flár 

Gl: víst er sagt að varla só þar von til flár Y; virðist mér 

B; væri litil Kr; V blandar pessum erindum (171—75 og 

176—80) saman, og í staðinn fyrir seinna erindið, að rööinni 

til hefur pað petta: 

Bóndinn löngum lá og hraut, 
lagaöi færra, on skemdi og braut, 
og bætir svo seinni hluta fyrra erindisins (171 — 75) hér 
aptan við, sbr. neöanmálsgr. við 171—75; 181. þau börðust 
svona Y, Gl, E; þau lömuðust saman árið eitt þ; Börðust 
þau svo Bl, Bb, Hr, Kr; Börðust þanninn St; 184. hvort 
ferðaðist öðru firá F ; hvort suáfaÖi öðru frá V ; hvort forréði 
:i annað þá Bm; hvert ferðaðist auðlegð þá Bl, J>, B, Bb, 
Hr; handvirtin (handyröin Gl) var brostin þá Gl, Y; 185. 
auönu soddan aldrei held og auka má Bm; Litars skútu 



218 

Héi* af læri hver og einn, 
horskar frúr og dáiidissveinn, 
að gorta ei,meir en gott hóf er, 
gæti hver að sjálfum sér, 
190. að hendi hann ei hæðni sií, sem hér um tér. 

Bangaði stirða bögu skrá 
blossa þraut í ráðum þrá, 
görpum færi eg Gortaraljóð, 
gleðji drottinn menn og fljóð, 
195. sem erindunum eyrun Ijá af ýta þjóð. 

Kýs eg mér hjá kyrtla gátt 
kvæðalaun fyrir þennan þátt 
langan koss og líka það 
liðlegt klappa á herðarblað, 
200. er eg þar með ásáttur 1 allan stað. 



læt eg svo i lending stá V (og ondar hér); 188. að gera ei 
meir en Hr, Bl, J>; 189. gæti menn að R, St; gái hver að 
J>; 190. að hendi þá ei hæðni sú, sem hér er skeð F, Bm, 
B, Bm, Y, R; ei hæðnin Bl; svo hendi mann ekki heimska 
sú, sem hér hefur skeð J>; að hendi þá ei hæðnin sú, sem 
hermd er hér Kr; að hendi þá ei hæðni sú, sem hér gat 
skeð Gl; 191 — 95. er i Y ruglað saman við síðasta erindi 
(201— 205) og gert eitt úr báðum ; seinni hluti þessa er skeyttur 
aptau við fyrra hluta hins; 195 þar er komið pagnar mál 
á þessum óð Y (aptan við Y stendur: „Eptir littlæsu hand- 
riti þ.p. í Málmey ^Vi^l&'); 196—200. finst að eins í Bm, 
sem |)ó sleppir annars mörgum eriudum úr kvæðinu. Getur 
vel verið, að vísan sé seiimi manna tilbúningur, en þó er 
engin vissa fyrir pvi, og því er hún sett inn i kvæðið hér; 



219 

Eg sendi af hendi ftíið far 
og fleygi greji á ^jtípan níar, 
hlæ eg æ ef hrókind stí 
hrekst og skekst um síldar brtí^ 
205. htín hrökk og sökk í haf á kaf og hana ntí! 



Hestakaupavísuk. 

[Útg. bls. 192—97; Sn, = Snót Köfti 1850 bls. 152-57: 
Sn, = Snót Kvlk 1865 bls. 223 — 28; Sn = Snót, þar 
sem báðum ber saman; J> = þórkatla í Bmfél. 8vo.; 
Stokkahlaðabók; Thotts safn Nr. 489. 8vo.; Kask 46. 4to. 
(Rasks eiginhandarrit) ; Kask 83. 8vo.; G = JSig. Nr. 271. 
4to. (rotið blað í 8vo.; par er og á brot af Grallarabrag 
Bjarna djöflabana); J A = J Árn. B. III. 8vo. bls. 174—77 
(gömul hönd); þ^ = þingeyrabók J Sig. 231. 4to. bls. 
198—202; JÁrn. A. II. 8vo.; J Sig. Nr. 82. 8vo. bls. 



201. Eg sendi á enda fiiið far Bl, þ, Hr; fallið far B; 202. 
fleyja grey á viðan mar F; fleygi greyi á víðan St, Gl; i 
djúpan mar K; fleyið grey á viðan Bb, Kr; fleygi eg gerð 
á viðan B; fleyið skreiÖ yfir víðan Hr, Bl, J>; 203. hlæ eg 
æ ef hrósun sú F, Kr; hlæ eg að æ hrókind sú Bm; hlæ 
eg að ef hrosslind (i oröam. hrossgrind^ K; hlæi, æji hróiu 
8Ú Bb; hlæ eg ef hrósun sú B; hlæja ægir hrokkin (hrockaíl 
Hr) Hr, Bl, þ; 204. hrekst og skekst ylir síldarbrú R, St, 
B, Bb, Hr, Bm, Bl, þ; 205. Hún hrökk og stökk í haf á 
kaf F; hún hrökk og tók við hafið kaf Bl, J>; hún hrökk 
og sökk i haf og kaf R; hún hrökk og stökk i haf og kaf 
Bb, B; hiin hrökk og sökk við hafið kaf Hr; hún hrökk og 
sökk við haf i kaf St. 



220 

15í»— 0(5; Sk = J Sig. Nr. 88. 8vo. (Schevings pykka bók, 
tji: a&krift i J Sig. Kr. 271. 4to. með hendi ísleífs Hákonar- 
soiiaríV); atbugas. Dr. Schevings aptan við: „NB. petta 
kvæði er prentaÖ meöal ^óömæla séra Ste£liis í Vallaneei, 
en talsvcrt mismunandi frá þossari afskrift og- ætti sá 
or&amunnr að takast. Schev."); J Sig. Nr. 271. 4to. 
(uröam. með hendi Páls Pálssonar eptir hdr. S' Grims Bessa- 
sonar); A = J Sig. Nr. 271. 4to. (orðam. með hendi Páls 
eptir hdr. í safni Jóns hayfirdómara Pétnrssonar) ; B = J Sig. 
Xr. 271. 4to. (orðam. Páls eptir hdr. Ama biskups Helgasonar); 
J 01. = Tilvitnanir Jóns Olafesonar Grunnvíkings undir: 
bösull, bu8i, Add. B. U. H. Nr. 8. 4to. bls. 2395, 2872 

og víðar.] 



pá grannar vorir hittast hér 
hver þá öðrum bjóða fer 
hesta kaup og hrossa; 
það er þeirra eðli eg art, 
5. ekki láta á meðan spart 
kjassmælin og kossa. 



Fyrirsögn: „Hestakaup, lagsmaður" G; „Um hestakaup 
af S' Halldóri Eiríkssyni á Hjaltastað*' Sk; „Eignast af 
nokkrum S' Bjarna Gissurssyni'' Útg. ; „Hestakaupavisur, er 
sumir eigna S^ Bjarna Gissurssyni" B; J Ól. eignar alstaðar 
S"^ Stefáni Olafesyni þetta kvæði , og öll hin hdrr. ; 4. þessi 
peii-ra ein er art J>, Gr B, Sk, T, G; sumir hafo svoddan 
art Útg., Snót, A, St, Sp, R, Re; 5. ekki hrjóta A; ekki 
prjóta(!) F, Sk; þeir selja ekki á meðan Útg, Sn, St, R, 
Re, Sp; peir selja á meðan ekki spart Suj; 6. kjassamál 
Útg, Sn, Sp, R, Re; og kossar T, Sk, JÓl, A; með kjass- 
mælin og kossa JÓl (annarstaðar); 7. Heilir af hjarta, sæll 
voit þú þ, T, G; Salve af hjarta þ^ ; Salve hjarta D, B; 



221 

Sœlir af hjarta, heiU vert þú, 
hvað segirðu í fróttum mí? 
Ekkert öðru nýrra, 
10. Líttu upp á hægri hlið, 
hér máttu nú bjóða við 
drösulinn þinn hinn dýra. 

Er hann gamall? Ansar hinn. 
Átta vetra, góðurinn minn, 
15. og lastalaus með öllu, 

hann að stilla er hörkutak, 
héma er svipan, komdu á bak, 
og veldu þér slétta vöUu. 

Horfðu á, maður, hvemig fer, 
20. hvergi gengur hann undir mér, 
þó í taumana taki. 
Hægra nokkuð. Hvað er um? 
Hann er tregur frá köplunum. 
Flýttu þór. Farðu af baki. 

ver þú Útg; 8. segiÖ þór A; hafið þór Útg, Sii^, St, Sp, E, 
Ee; hefarðu Siij ; 10. Líttu út á B; víkur hann sér á.A, 
Gr, þ, {>2, T, G, Sk, JA; 12 þann hinn A, J A; 14. 
góður minn Útg, Sn,, St, T, Ee, E, G, J A, f>2, Sp; 15^ 
og sl. Gr, G, Sk, J A; af öllu B; 16. að stilla hann er 
D; 17. hana svipuna Gr, f>, f>2, F, G, Sk, JA; hana nú 
svipuna B, D; 19. Horfðu á meðan Útg, Sn, St, Sp, E; 
Sórðu maður(!) G; Heyrðu, skoðaðu Gr, Sk; 20. Sk, A; 
hann gengur hvorki tyrir mér T; hvergi gengur hann fyrir 
mór, öll hjn; 21. utan i tauminn taki D, G; nema í taum- 
inn taki B; noma í taglið 'taki Gr; utan í taglið taki. 



222 






þti verður að lokka hann. IjáfarÍDn minn, 
og leiða hann út fyrir hlaögarðinii. 
Taladu ekki um að tarna. 
Sjáðu núna. svo fór skár. 
SláOu hann ekki, þaö er einn ár. 
30. Fallega fór hann þama. 

£n þegar reiðin úti er, 
aptur beim hann íl^tir sér: 
ELafðu heiður, bróðir. 
Liki nokkuð þessi þér, 
85. þá skal hann vera falur af mér, 
því við erum vinir góðir. 

Ástarþakkir, elskan min, 
áður rejndi eg góðvild þín; 

öll hin, noraa þ (sem textinn er eptir); 24. Flýttu þér 
og faröu af baki Utg, Sn, og siim önnur; 25. þú. átt aÖ 
lokka Útg, Sn, St, E, Re, Sp, A, J A; þú skalt lokka hann 
I), B; Ijúfur T, Gr: 26. leiddu hann G; hann sl. öll, 
nema T, G, Gr, B; út yfir, öll, nema D; 27. og talaðu 
Gr; talaðu ei um að JA, Sn, Sk, T; talið ekki um að B; 
nm sl. þ; 28. sjáðu nú til Gr; 29. sláðu hann eigi J>; sláðu 
hann ei ^.^; sagða eg þér, það er A; sagða eg pér hann er 
Sk; hann er J>; 30. og failega Gr; svo fallega Útg, Sn, St, 
E, Sp; 31. En sl. Gr, B, JA, þ^, Sk; þegar að G; þegar 
leiðin þ; 32. hann víkur G; 33. D, B; hafitð] þér, öll hin; 
34. þokknast nokkuð þ, G; ef nú likar D, B; lyndir nokkuð 
Útg, Sn, St, E, Ee, Sp; 35. þá er hann lika Útg, Sn, St, Sp, 
E, Ee, Gr, A, B, þ; falur hjá mór Sk; 36. þvi sl. B; 
37. Yður eg þakka G; Eg þakka yður B, JA, T, -þ, þ,: 
Vel fer yður Útg, Sn, St, E, Ee, Sp, A, D; 38. ætíð þ, 



—" 



223 

býð eg péi minn bezta; 
40. hann er ungur, feitur. frár, 
frækinn, snotur, gildur, hár 
og hestv«,l haldinn. mesta. 

Hann er nú ei heima hér, 
hann heltist nokkuð fyrir raér 
45. af nagla á næsta degi; 

en þeir, sem seinna sáu hann 
sögðu hann orðinn afhaltan; 
hann verður á þínum vegi. 

pú mátt ráí)a. pessi er þinn 
50. par hann stendur; tek eg hinn. 

þ„ JA, T; pekki, Útg, Re, R; pekti Su, St, Sp, D, B; 
ætið vÍ88Í eg G; ætíð reyndi eg manndygð Gr; áður 
reyndi eg manndygð Sk; 39. eg býð pér minn hinn bezta 
B; pér býð eg minn hinn J A, þ, þ^, D, G, T, Sk; 40. 
hann er ötiiU D, B; fljótur, frár GrB, Sk; 41. frækinn, otur 
3, G; fallegur, snotur Gr; frækinn, gildur, stór og hár B, 
): 42. og sl. Gr; hestval haldið Útg, T, Re, Sn, D, R, 
G, Sk, J A, þa; 43. Haun er nú ekki Útg, St, Sp; Haim 
er samt ekki Gr; Haun er samt ei Sk; Hann er ekki 
Sn; Ekki er hann heima hér B, D; 44. J)ví heltist G; heltiat 
lítið Gr, Bþ^; 45. á nagla T, J A; 46. En beir seinna 
Gr; þeir eð seinna J A, T; þeir sem síðar Utg, Sn, St, R, 
Re, Sp ; 47. sögðu orðinn G, J A : sögðu mér orðinn óhaltan 
þ 2 ; sögðu mér hann jafngóðan A ; sögðu mér hann af haltan 
B; sögðu hann vera Sp; 49. þetta máttu, Útg, Sn, Re, R, 
D; pér er heimilt G; 50. par sem að Útg, Sn, St, Re, R; 
par sem stendur T; par sem hann stendur þ; taktu hinn, 



I 



224 

Ueimild handsöl bæta. 
Kvíði eg fyrir aö beygja bak, 
ef ber eg lengi söðulhrak. 
og verði eg .mig að væta. 

55. það verÖur þó aö vera svo. 

Uann víkur á stad og kossa tvo 

leggur i við hann langa. 

Skamt frá garði fákinn fann 

fárlegana vammhaltan, 
60. sem geröi hann eptir gauga. 

þegar hann halta hestinn sér, 
í hljóði við sig mæla fer: 
Óðinn eigi hann niina. 



öll, nemaG; 51. hann skal heimild bæta Utg, Sn; hann 
8V0 heiman bæta St; hanii svo heimild bæta Re, R, Sp: 
52. Kvíði eg við G, T; Kvíði eg fyrir að bili J>, J A, Sk: 
Kvíði eg við að bili Gr, B; eg kvíði við að bili D: 53. 
eg ber ei G; og bera lengi, Útg, Sn, E, Ke, St, f>^; 54. 
og verði mig D; og verði eg mig lika B; og verð eg mig 
lika Sk, Gr; og verð eg mig að J A; eg verð mig líka |>, 
T; ef verö eg mig að, Útg, Sn, St, R, R, Sp; 55. þó verður 
pað Útg, Sn, St, R, Sp; 56. haun vikur burt með kosti tvo 
J>; i burt og þ^, Sk, Gr, B; í bui-t, en T; hann víkur 
burt með JA; 57. í sl. J>, Sk; við hinn JA; 58. garðiuum 
Útg, Sn, R; frá tdni B, D; 59. fram úr lagi þ, T, G, Sk, 
J A, Gr; framorðligan B, D; framorðlega J>2; 6(». er gerði 
hann B; hér prýtur G; 61. pá hann D; haltan, öU, nema 
T, Gr; 63. flandinn taki hann þ: Qandinn oigi haun T, 
J A (með villuletri) ; eigi pig B : 64. hvorgi D ; haf ði vel 8k, 



225 

Hvorugur okkar hefur vel, 
65. hinn eg aldrei eptir tel 
lastaklárínn liiua. 

Hann var* latur, laungraður, 
Itírlegur og ramstaður, 
meiddur á miðju baki; 
70. þessi er haltur, hryggbrotinn. 
Hvað um gildir? Annað sinn 
eg kemst tír hestahraki. 

Brýnir hann síðan busann sinn, 
og borar í skakka hófinn inn 
75. heldur stóra holu; 

svartan leggur hann söðulinn á, 
og sækir áfram mest sem má 
í næfri norðangolu. 



Gr; 66. hasta klárinn lúna(!) Sk; 67. Minn var Sk, Gr; var 
lúinn Gr, f>, T; 68. lastaður Gr; latur og svo ramstaöur 
J>; laslegur JA, T; lestur í bóg og Sk; 71. hvað gildir? 
1 annað sinn Útg, Sn, {>, þ,, St, R, Re, Sp, A, B, D; 72. 
eg kemst D, Sk, þ^; 73. Brýna tekur J A; Tekur að brýna 
J>, Sk; Tekur að brýna busul sinn Gr; Tekur að brýna 
bösul sinn B; Brýnir síðan bösul sinn D; Brýnir hann 
síðan bösal sinn þj; Brýnir hann síðan bussann sinn Sp; 
bösulinn brýndi síðan(!) J Ól. (undir: bösull); bösulinn 
brýndi hann 8tutta(!) J Ól. Add. 8. 4to. bls. 2395; 74. og 
sl. f>; og boraði hófinn'í(!) JÓl.; 75. flandans stóra hohi(!) 
J>; 76. leggur svartan D, þ^; siðan leggur T; leggur siðan 
sööul á Gr; 77. og sl. Sk, B, Gr; 78. i napri A; næmri 
Útg, Sn, St, R, Re, Sp, B, Gr, J A, þ, f>.„ D, T; 79. 

15 



Hittir banii bœ, og ber á d;r; 
80. bóndTnii sá, sem lieiina er f;r 

arkar lit til gaita. 
Sigurgeflnn, segir hinn. 
Sæll vertu, og velkomÍDn 
í nútt lijá oss að nátta. 

85. Eg þ!Íkk& yður, elsbuvin, 

en áfram lengra nauðayniu 

rekur mig að riða, 

þó l>að banni bagiun hinn, 

eg blóðjámaöi klárínn minn; 
90. tiéma er holan siðan. 

Hér flnst þó hvergi annar eina 
til afls né kosta né til neins, 
enu þó að lengra leiti; 

Hittir bn! Gr, B, J>,, D; og brátt þar bor Útg, Sn, St, 
B, R«, 8p; 80. búndÍQn sií, sem a5 er fyr JA; bóndinn aá, 
sem p»v er fyr |>„ D, Sk, B, Gr; bóndinn sá, sem fyrir 
er lítg, Sn, E, Ee; 81. arkaSi St; 82. Sigargetinn J A, Sk; 
sagSi J A, Sk, Gr; 83. Bértn hér og velkomÍDn Gr; 
sértu nii og velkominn JA; aértn okkur velkominn St, A; 
84. hjá 08S i nótt aU þ,; hjá obb hér aB D; 85. Vbiir þakka 
eg Útg, Sn, St, B, Re, Sp, T, D, |>„ A, J A; 86. en sl. 
öU, uema |i,: 88. þú pafl banni bágindín Gr; S9. að 
blóSjámaaÍBt B, D, |.,; 90. hér er Otg, Sn, T, St, R, Ji„ 
B, A; 91 — 96. Fjrri partur peasa erindis er seinni partnr, 
iig seinni partarinn fyrri partur i Útg, Sn, R, Re, St; 91. 
Hér finst nii Útg, Sn, St, Sp, Ee, R; þaO linat fó þ; Hér 
tiest Jió þ,, S, B; þó hvergi Gr; 92. aS afli, kostum né 
Ji,; ub afli kostum eða Útg', Sn, B, St, Be, Sp; aS aði og 



^ 



227 

yður vil eg hann fyrstum fá, 
95. fyrir það honum hlektist á, 
því hér eru hestar feitir. 

Sjáðu hveininn hann er fær, 
hryggurinn allur á honum rær, 
tarna er mikill makki. 
100. Eg segi þér ekki af honum meir, 
yfir um klungur, fen og leir 
rennur hann eins og rakki. 

Ekki lízt mér á hann par, 
hann er svo skakkur í fæturnar, 
105. þó má það svo vera; 

bleikálóttan býð eg þér við, 
bæti eg svo þitt raunaklið; 
sá mun bóndann bera. 



kostum D; til afls og kosta T; kosta og JA; 93. og þó að 
Gr, B; og þó Sk; þó aÖ St, Sp; 94. þór vil eg JA, Sk, 
Gr; en þór vil eg þj, D, B; 95. fyrst aÖ honum Gr, 
B; af þvi honum(!) f>; hnektist á JA, Sk; 96. þvi sl. þj, 
B; 97. Horfðu a Útg, Sn, St, T, Re, Sk, J A, f>„ Sp; 
hvemig R; 98. allur ofan rær J>; á honum allur JA, Sp; 
99. térna er þ; 100. Ekki segi eg af Sk, Gr; 101. yfir 
khingur GrB; fer og leir þ; fer sem leir D; 102. renuur 
hann rétt sem rakki f>; hann sem rakki JA, T; og rennur 
eins og D; 105. þó kann þetta að vera Gr, Sk; þó má 
þetta vera þ, þ,; 106. bleikjalóttan St; blakkinn annan þ; 
þér sl. Sk, Sp; 107. að bætist svo þ, St, R, Re; bætist svo 
Gr, T, Sk, þj,; 109 — 14. vantar í Útg, Sn, R, Re, A; 

15* 



228 

Allvel tníi eg yður um það, 
110. þií eiii ei vanur að skopast aÖ, 
svo sem sumir plaga. 
Er mér heimiU þessi þinn? 
það vil eg halda, góði minn, — 
eigðu hann alla daga. 

115. pegar liðið er langt á nótt, 

hann leggur á og kveður slgótt 
og hýðir burt lir hlaði; 
svo snoturt þarna fór hann fyrst, 
á fáknum þykir honum lyst 

120. alt út j-fir traðir. 

En sem versnar vegurinn, 
verða^ snöggleg umskiptin, 
hann hnýs um hverja þúfu. 



109. Ekki hirði eg að efa pað f>2, D, B; Vissulega veit eg 
pað JA, þ, T, Sk, Gr; 110. pú ert ei nú(!) J>; píi vaunr 
ei ert J A, Gr; 113. góður minn Gr, T, D, þ,, J A; 
góðurinn minn Sk; 115. þegar liðið var J>; pá var liðið 
Útg, Sn, St, Ee, R, Sp; Nú er liðið B; 116. leggur hann 
J>; fljótt {>, Gr; og gyrðir fljótt Sk, A; 117. og hýöir svo 
úr T, Sk, JA, Gr, þ,; riður hann hart úr hlaði f>; 118. 
svo fallega fer sá J>; svo snögt parna St; kostiúega fór haun 
J>y, T; kústulega fór nú Sk, J A, Gr; 119. pótti honum 
JA, T; pykir undra lyst J>; pótti undra lyst Sk, þ^, Gr: 
121. En pegar versnar Útg, Sn, St, Re; lá2. verða skjótleg 
J>; verða kátleg Gr, B, St, Sp, D, T, Re, J A, Sk", R (í 
orðam.); 123. hann hnýtur Gr, Sk; 124. armi khír Gr, St, 



229 

Stattu aldrei, armur klár, 
125. an§ar hinn, og varð við fár, 
og grýttist svo á griífu. 

Séð hef eg aldrei svoddan mann, 
að seldi hann mér hann náttblindan 
böðulsklárinn bleika ; 
130. þetta skjlt fyrir skæðin er, 

hann skal þá aldrei trúa mér, 
ef eg skal ei á haun leika. 

Út er runnið Óma öl, 
ekki hef eg á kvæðum völ, 
135, í Eddu eigi heima. 

Svikakaupa samtíning 
safni einhver vel í bing, 
og geri svo að geyma. 



Sk; 125. anzaði Útg, Sn, Sp, Re; varð við sár Gr; varð 
mjög sár Sk; 126. og sl. JA, J>; og grýtti honum svo Utg, 
Sn, St, Sp; og grýtti honiim siðan R, Re; og grýtist B; 
127. Aldrei sá eg D, B; 128. hann seldi J>; hann seldi mér 
nú D, B ; er selja róð mér Gr, .í A, Sk, T, þ^ ; að seldi 
mér St; 130. er það skylt fyrir skæðin hér J>; 131. pá sl. 
J>; ef ei skal á hann leika Sk; eg skal á hann leika J>; 
133—38. vantar í Útg, Sn, R, Re, A; 135. Edda ei var 
heima J>; í Eddu á ei heima Sk; 1 Eddu á eg ei Gr, B; 
eiga(!) heima þ^ ; 136. svika véla J>; 137. safni einhver i 
vetling J A, J>, J>2, D, T, B; safiii hver sér í vetling Sk, Gr. 



230 



Grýixkvædi. 

[Siiót Khöfti 185U bls.20ö— 15; Snót Rvík 1865 bls. 186—95: 
Bl = J Sig. 271. 4to. (blöð í 8vo. með flskr.); K = J Sig. 
228. 8vo. bls, 87— 97 (að mestu samhljóða Snót); Hrafna- 
dalskver bls. 173 — 77; J Sig. 82. 8vo. bls. 314 — 26: A 
og B = J Sig. 271. 4to. (orðamunar viö Snót með hendi 
Páls Pálssonar eptir tveim hdrr.); G = J Sig. 282. 8vo.: 
þar eni GrýlukvaBÖasafh; inn í pessa afskrift af Grfluk\æði 
S' Stefáns eru sett hór og hvar 29 erindi iir Grýlukvæði 
S' Guðmundar Erlendssonar í Felli , og er þeim hle^-pt hér 

úr, eins og auðvitað er.] 



Ekki linnir nmferðunura 
í Fljótsdalinn enn, 
:|: það sér á að þar biia 
þrifnaðar :|: menu. 



5. pað sér á að þeir ala 
bæði gangandi og gest, 
:|r förumanna flokkarnir 
flykkjast þangað :|: mest. 



Förumanna flokkaniir 
10. og kerlinga krans, 

:|: þó nii taki átján yfir 
umferðin :|: hans. 



1. Ekki léttir A; Ekki fækka ferðir B, G; 2. um Fljóts- 
dalinn A, B, G; 5. peir hýsa A; 6. bœði sl. Bl, G, Hr; 
bæði- og sl. A; 7. förumenn og fátækir A; 8. þeir flykkjast 
Bl; fara Snót, K; 9. Föiumenn og fátækir A; 10. og sl. A: 
11. þó það taki Hr; emi þó taki B: 12. umferðir hans A: 



231 

pó nú taki átján yfir, 
ef það er satt, 
15. :|: að þar sé komin Grýla, 
sem geta öngvir :|: satt. 

Að þar sé komin Grýla 
gráðugri en örn, 
:|: hún er sig svo vandfædd 
20. hiín vill ei nema :l: börn. 

Hún er sig svo vandfædd, 
' hún vilf ei bömin góð, 
:|: heldur þau, sem hafa miklar 

hrinurnar og :|: hljóð. 

25. Heldur þau, sem löt eru 
á lestur og söng, 
:|: þau eru henni þægilegust, 
þegar hún er :|: svöng. 

pau eru heuni þægilegust, 
30. það veit eg víst, 
:|: ef þau þektu Grýlu 
þau geröu þetta :|: sízt. 

umferðin lands Bl; um ferðir lands Hr; 13. |>ó pað Hr; 
Enn þó B; 15. aÖ hór sé B, Bl, G; hór só Hr; 16. sem 
geti Bl; sem getur enginn B, Hr, G; 17. sjá 15; 18. gráðug 
sem öm A, Bl; grá eins og, Snót, K; 19. sig sl. Snót, A, 
B, Bl, G, Hr, K; 20. að viU ei G; hún vm ekki Snót, A, 
K; 21. sjá 19; 28. hafa bæði Hr; 24. hrinur Snót, A, Bl, 
K; ýlur og A; 25. og þau B, G; 80. og það Hr; 31. ef þú 
þektir B; 32. þá gerðu þau það sízt Bl; gerðu þau það Hr. 



232 

Eg þekki Grýlu 
og eg hef hana séð, 
35. :|: hún er sig svo ófríð 
og illileg :|: meö. 

Hún er sig svo ófrið 
að höfuðin ber hiin þrjii, 
:|: þó er ekkert minna 
40. en á miðaldra :|: kú. 

pó er ekkert minna, 
og það segja menn, 
:{: að hiín haíi anguaráðin 
í hveiju :!: þrenn. 

45. Að hún haíi augnaráðin 

eldsglóðum lík, 

:{: kinnabeinin kolgrá 

og kjaptinn eins og :{: tík. 

Kinnabeinin kolgrá 
50. og hrútsnefið hátt, 

:{: það er í átján hljkkjunum 
þnitið og :{: blátt. 

þú girntist hana B, G; 38. Ef þau þektu A; ef þú þektir B; 
Eg þekki hana Grýlu Hr; 34. og sl. Bl, G; því eg hef 
Hr; 35. hún er bæði ófrið, öll, nema Hr; 36. og illúöleg 
Bl; og iUúrleg Hr; 37. sig sl. öll, nema Hr; 38. að höfuð 
hefir A, Bl; og höfuðin hefur Hr; aÖ höfiiðin eru B; 39. 
ekkert er minna Hr; þau eru ekki minni B, G; 41. Ekkert 
er minna Hr; þau eru ekki minni B; þau eru ekki neitt 
minní G; 42. og sl. A; 46. eldsglórum A; 47. kinnarbeinin 



233 



55. 



60. 



65. 



70. 



* I * 



pað er í átján hlykkjimum, 
og hárstrýiÖ hart 
ofan fjrir kjaptinn tekur 
klepi'ótt og :|: svart. 

Ofan fyrír höku taka 
tennurnar tvær, 
eyrun hanga sex saman 
sítt ofan á :|: lær. 

Eyrun hanga sex saman 
sauðgrá á lit, 
höknskeggið hœruskotið, 
heilfult af :|: nyt. 

Hðkuskeggið hæruskotið 
og hendurnar þá 
stórar eins og kálfskrof 
og kartnöglur :|: á. 

Stórar eins og kálfskrof 
og kolsvartar þó; 
nógu er hiin lendabreíð 
og þrifleg um :|: þjó. 



Hr; kinnbeinin G; 48. en kjaptinn Hr; um kjaptinn B; 
49. Kinnarbeinin Hr; kinnbeinin G; 52. svo þrútið B, Bl, 
G, Hr; 54. svart B; en hárstrýið svart G; 55. teknr sl. A; 
56. hart B^ G; 57. ofan fyrir kjaptinn B, Hr; 58. tönnumar 
Hr; 59. lafa sex A, G; 61. lafa sex A, G; 62. sægrá B, Bl, 
G, Hr; 63. hæruskeggið, hökuskottib A; 64. hreint falt G 
65. hæruskeggið, hökuskottið A ; 66. og hendurnar prjár Hr 
og sl. A, Bl; 68. með kartnöghim B, Bl; 69--80. vantar i 



234 

Nógu er hán lendabreid 
og lærleggjahá, 
75. :|: njórafætor undir 

og naglkðrtar :[: á. 

Njórafætar nndir 
kolsvörtum kvið^ 
:|: þessi þjkir grálondnd 
80. grátbðmin :|: við. 

pessi þjkir grálunduð^ 
gipt er hun þó; 
:|: hennar bóndi Leppalúði 
liggur út við :[: sjó. 

85. Hennar bóndi Leppalúði 
liinóttur er, 
:|: bðrniu eiga þau bæði saman. 
brjósthörð og :|: þver. 

Bðrnin eiga þau bæði saman 

90. bjósthörð og þrá, 

:|: af þeim eru Jólasveinar, 

bðrn þekkja :|: þá. 



G; 70. og loðnar innau þó Bl, Hr; 71. ógurlega lendabreið 
Bl; húu or sig svo prifleg Hr; 72. og þrýstiu um þjó Hr; 
moð Þriflegau þjó B; 73. Ogurlega lendabreið Bl; Hún er 
HÍg 8V0 leudabreið Hr; 74. og langleggjahá Hr; 75. njóla- 
fætur Suót, B, Bl, G, Sp; með njórafætur Hr; 76. og nýjar 
kðrtur Hr; 77. sjá 75; 78. og kafloðiuu kvið Bl, Hr: 79. 
grályud B; grútböruiu Hr: 80. grálynduð Hr; 81. grályud 
UiÖ Hr) B: 84. liggur við sjó Suót, K, Sp: 87. börniu eiga 



235 



Af þeim eru Jólasveinar 
jötnar á hæð, 
95. :): öU er þessi ilskuþjóðin 
ungbörnum :|: skæð. 



Sagt er þessi ilskuþjóðin 
sé hér ekki fjær, 
:[: uppi á Dal í Urðarhrauni 
100. er þeirra :|: bær. 



Uppi á Dal í Urðarhrauni 
flölmenni frá, 
:|: annað bií í Brandsöxl 
bölhyskið :|: á. 

105. Skortur er á börnunum 
1 Brandsöxlum nú, 
:|: kreikar því á verganginn 
kafloðin :|: frd. 



bæði saman Snót, K, Sp ; bæði eiga pau börnin saman B ; 88. 
bjóstheil Snót, K, Sp; 89. sjá 87; 90. pverlynd og B, Snót, 
K, Sp; 91. par af koma Jólasveinar A, Bl, Hr; 93. sjá 91; 
94. að hæð Hr; 96—104. vantar í G; 96. Sagt er petta illpýðið 
Snót, K, Sp; er mér sagt að ilskupjóðin Bl; 98. ekM sé oss 
§ær Bl; só oss ekki Hr; 99. upp i Hr; 101. Upp i Hr; 102. 
er §ölmenni falt Hr; flöbnenni pá B; 103. annað býr Hr; 
BrandshöU B; 104. Brandshyskið alt Hr; 105. Skortur i 
Brandshöll G; Skortur er i Brandsöxl (-höU B) A; 106. á 
bömunum A, B; hjá bömunum Bl, Hr; 107. verðganginn 
Snót, K: 109. Hitti hún pví á vergaugi Bl; Kreikar pví á 



I 



236 

Hendir lír á vergaDgi 
110. höfuðbólin fyrst, 

:|: henni var sagt að Víðivöllum 
væri leiðin :|: styzt. 

Úti stóð á Víðivöllum 
yfirburðamann, 
115. :|: glotta réð hún Grýla 

og heilsaði upp á :|: hann. 

Glotta réð hún Grýla 
og gerði svo að tjá: 
:{: Lánaðu mér barnkom, 
120. mér liggur nú :|: á. 

Lánaðu mér barnkorn, 
sem leiðindin kann, 
:|: mér er sagt hún Sigga litla 
syngi tóninn :|: þann. 

125. Mér er sagt hiín Sigga litla 

syngur og hrín; 
:|: eg vil ekki plássbera 
piltana :|: þín. 

verganginn Hr; Kreikar pvi á vergangi A; 110. höfuðbólið 
Bl, Hr; að höfaðbóli vist A; .111. húu haföi sagt Snót, E, 
Sp; sagt er henni A; mór er sagt B, G; 114. ógurlegur 
mann Hr; viöbrigðamann B, G; 115. Sælir, sagði hún Grýla 
Bl; glotta tók B, G; 116. heilsar B, G, Hr; 117. sjá 115; 
118. og gerir hún svo Hr; 120. i belginn minn grá A; 121. 
mér pau bamkoru Sp ; 123. er mér sagt K ; sagt er mór B, 



237 

Jeg vil ekki plássbéra 
130. jafngóða menu, 

:|: þó eg stundum heyra megi 
hljóÖfærin :l: tvenn. 



p6 eg stundum hejra megi 
hljóðfœrin ný, 
135. :|: þeir munu ei falir vera, 
það er nií verst í :|:-því. 



peir eru ekki þér falir, 
það sagði hann, 
:|: og engin heldur ungbömin 
140. í mínum :|: rann. 

Engin þau ungbörnin, 
er eg fæði hér, 
:|: þú ert nokkuð drós mín 
dentug í :|: þér. 

145. pú eii; nokkuð drós mín 

dentug og frökk, 
:|: farðu burtu héðan 

og hafðu minni :{: þökk. 



Bl, G, Hr; heyrt hef eg hún A; 125. Sagt er mór B, Bl, 
G, Hr; það hef eg heyrt hún A; 126. situr og Hr; sýtir 
og A; sitji opt og B, Bl, G; 132. hljóðfœrin þrenn B, G; 
136. það er helzt af þvi Bl ; það er helzt 1 því Snót, K, B, 
A, Sp, G; 137—64. vantar i G; 137. þeir muna ekki Blj 
eigi era þeir falir Hr; þér sl. A; 138. þá sagði Bl; anzaði 
hann Hr, A; 139. og engin önnur Snót, K, Sp, B; engin 



238 

Hvergi fer eg hédan 
150. hún Grýla kvaö; 

:{: fleiri veit eg brekabOru, 
ef fara skal í :|: það. 

Pleiri veit eg brekabOrn, 
ef við mig er átt; 
155. :|: semdu viö mig, sýsluoiaður, 
svo eg tali :{: fátt. 

Fiiðu mér í samninginn 
fjósamanninn þinn, 
:|: hann er rétt mátulegur 
160. munnbiti :l: minn. 



Hann er svo sem mátulegur, 
mér liggur á, 
:|: heldur en eg opinberi 
alt það eg :|: má. 



-♦ — 



önnur A; og engin pali smáböm Hr; 140. erii í mínum A; 
sem eru í minum Hr; 141. Engin heldur ungböm Bl; og 
engin pau Hr; engin önnur A; 142. að eg færi pér A; 143. 
pú ert nógu Bl; nógu dentug A; 144. drós min í pér A; 
145. þú ert nógu A, Bl; 147. skríddu i Hr; 149. Eigi fei 
eg hóðan Hr; 150. að hún Hr; 154. ef við pau er átt Snót, 
K, B, A, G, Sp; 157. i samning Bl; i samningi A; 159. 
hann er svo sem mátulegur Bl; hann er réttur mátulegur 
Hr; 161. Hann er réttur mátulegur Hr; 162. pá mér Hr; 
163. en að eg Hr; 164. alt hvað Hr; pað sem B; 165. 
Heldur en að Hr; pó eg stundum heyra megi G; 166. alt 
hvað Hr; pað sem B, G; 168. yfir pessa Hr; yfir pína A; 



239 

165. Heldur eii eg opinberi 
alt það eg veit 
:|: lofa þií mér eina ferð 
um alla þessa :{: sveit. 

Lofa þú mér eina ferð 
170. í útvegur mín. 

:|: þá máske eg þyrmi heldur 
þeim smáu :|: þín. 



pá máske eg þyrmi heldur, 
þó eg sjái tvo 
175. :|: leika sér 1 leyni 

og láta svo og :(: svo. 

Leika þeir í leyni 
svo liðlega nóg, 
:|: ekki heldur kvíða þeir 
180. þeim kerlingar :|: róg. . 

Ekki heldur akta þeir 
þitt álygatal, 
:|: fara mátt þií ferða þinna 
Fljóts suður :|: dal. 

169—90. vantar í G; 170. í útvegum A, Bl; 171. máske aÖ 
eg þjrmi Snót, K, Sp, B; 173. sjá 171; 174. þó eg heyri 
tvo A; 175. sér sl. A; 177—80. vantar í Hr; 177. þeir sl. 
A; 178. laglega þó Bl; og liðlega A; 180. við kerlingar 
Snót, K, Sp; um kerlingar hró Bl; 181. Ekki að neinu akta 
eg Hr; 182. óþarfaskraf(!) Hr; óþar&tal Bl; 183. þú mátt 
fara Snót, K, Spj 184. þvert ylir dal Snót, K, Sp; 185. sjá 



( 



240 

185. Fara máttu ferða þinna 

og fást ei við mig, 
:|: ekki get eg séð af þeim 
svona við :|: þig. 

Heldur get eg séð af þeim 
190. sauruga þjón, 

:|: en að þú ólmist 
sem óai^a :|: Ijón. 

En að þú ólmist 

við ungviðið mitt, 

195. :|: fremdu nú svo friðsamlega 

ferðalagið :|: þitt. 

Farðu nú svo friðsamlega 
ferðunum að. 
:|: Sælir, sagði Grýla, 
200. og gekk sig af :|: stað. 



183; 186. fást ekki við Bl, Hr; 187. einnig get eg séð af 
honum A, Bl, Sp; líka get eg séð af Hr; 188. „Sóna" við 
þig A, Bl, Sp; að söngla við pig Hr; 189. Einnig get eg 
Bl; Líka get eg Hr; Einnig get eg sóð af hinum A; 191. 
heldur en pú Bl, Hr; heldur en þú argist hér A; ólmist hér 
Hr; 193. Heldur en Snót, K, Sp; ólmist hér Hr; argir A; 194. 
ungviði Snót, K, Sp, Hr o. fl.; 195. fremdu þá Bl; fremdu 
nokkuö Hr; friðlega B ; nú sl. A ; 197. Farðu þá svo Bl; Fremdu 
þá Hr; friðlega A, B; 199. sagði hún Bl; heilir sagði B, G; 
200. og gekk svo af Bl; og gekk sig af stað A; og gekk 
hún svo af Hr; 201. sjá 199; 202. ofan i fiós Snót, K, Sp; 



241 

Sælir, sagði Grýla, 
og gekk út í fjós, 
hvessa tók hann Bjanii 
sitt hvarmanna :{: Ijós. 



205. Hvesti hann Bjami augun 
og hugsaði ei par, 
:|: þar fóru ekki sögur af, 
hiín svelg'ii hann :|: þar. 

X par fóru ekki sögur af 
210. því flagðinu fjr 

en hún rak hausinn inn um 
Hlíðarhiisa :|: dyr. 



Inn rak hún haus einn 
og inn rak hún tvo, 
215. :|: þriðji stendur úti, 

og þá mælti hún :|: svo. 



priðji stendur úti, 
þú, Gvendur minn, 
:|: hér eru ei þeir hreystimenn 
220. að þriðji þurfi :|: inn. 



og fór ofen i flós Hr; og hoppaði oni B; 204. sitt sL Snót, 
K, Sp; 205. Hvessa tók hann Bjami Hr; hann sl. ^nót, E, 
Sp; 206. ekki par A, Bl, G; 207. það segir ekki af því 
meira Bl; þar fóm engar Hr; hór fóra B; 208. hún gleypti 
B, Hr; 209-72. er tekið eptir Páls safni Nr. 1. 8vo. XXm. 
bindi, og segir þar, að það eigi aptan við Grýlukvæði 
S' Stefáns Óla&sonar og, að það sé eptir einu handriti, og 
er það þvi hæpið, en eg hefí eigi fiindið að það heyrði 

16 



242 

Hér eru ei þeir hreystimenn, 

hindur né Ijón, 

geí^u mér 1 bragði 

hana Gunnu og hann :|: Jón. 



225. Gefííu mér í bragði 
griö, sagði hinn, 
:{: lœt eg koma í lausnina 
lambhrútinn :|: minn. 

Lœturðu koma í lausnina 
230. lambhrútinn? Hún kvað. 
:|: Ekki var eg ofalin 
á þessum :{: stað. 

Ekki var eg ofalin 
að næsta bæ. 
235. :{: Hvað skal eg að Urðarseli, 
ekkert eg :|: fæ. 



Ofan gekk hún að Urðarseli 
á ejrina þá, 
:{: þar sem hann Fdsi 
240. var farinn að :{: slá. 

inn i neitt annað Grýlukvæði, sem eg pekki, og er pað því 
tekið hér upp;"213. Inn rak hús haus inn(!) hdr.; 236. og 
237. Bæjamafhið Urðarsel bendir ekki á að S' Stefón sé 
höfundur pessa parts, en nafiiið er kanske tilbúningur á 
þessum stað. Urðarsel, sem bæjarnafíi, er í Barðastrandarsýslu, 
og kanske viðar. 






243 

Heill sértu Fdsi 
miiiu fésterki vin, 
:|: þii liefur nóga krakkana 
að kasta mér í :|: gin. 

245. Nóga hef eg krakkana, 
komdu til mín, 
:|: vittu hvort og verð þá ekki 
vobeygjan :|: þín. 

Vittu hvort eg verð þá ekki 
250. vættunum frá, 

:|: sérðu ekki í orfi mínu 
albeittan :|: Ijá. 

Eg sé í orfi þínu 
afgamla spík. 
255. :|: Hvort heldurðu, Fúsi, 
eg sé fánunum :|: lík? 

4 

Hvoii; ætlarðu, Fúsi, 
að fæla mig? 
:|: Farðu að með góðu 
260. og friðkeyptu :|: þig. 

Farðu að með góðu 
við ferðliiinn mann. 
:|: parna er hann gamli Skjóni, 
gefðu mér :|: hann. 

16* 



244 

265. Jettu hanu gamla Skjóna, 
gráOuga snót, 
:|: vi^iröu triílofa mér 
trjgöum á :|: mót 



Lofa eg þér trygðum, 
270. og lofa eg þér því, 

:|:. og þá var hann gamli Skjóni 
gleyptur í :|: þ\i. 



Beúðkaupsreið BÆNDA. 

[Útg. hlfl. 115—23; J Sig. Nr. 271. 4to. hlöð með hendi HaU- 
dórs Hjálmarssonar ; J Sig. 271. 4to. orðam. Páls eptir 
S'Grímólfi; Orðamunur i expl. Páls af kvæðunum; {> = 
{>ingvaUahók J Sig. Nr. 260. 4to. bls. 400—403; Hdr. 
Jóns faktors Stefdussonar, hrot; Stokkahlaðabók; Thottsaiu 
Nr. 489. 8vo., 3 fyrstu visurnar ; Rask 83. 8vo. ; Hálfdánarbók 
mín. Fyrirsögnin i T er svo: Canticum rusticorum. 
Jón Ólafsson Grunnavikur vitnar opt í þetta kvæði i ritum 
sínum, í orðabókinni t. a. m. undir: fall (geðfeldur), fer. 
fetta, gnótt, kragi, virt, vöðvi og viðar, og annar- 
staðar svo sem Add. B. U. H. Nr. 2. 4to. 122 , Nr. 6. 4to. 
1206 &c. þessar visur eða þetta kvæði kallar S' J>orsteiiui 
Pótursson eða Páll Vídalin Búravísur og segir, að séu 
minni háttar en Oddshragur.] 



Mörgum gleði magnar 
nyöður og vín um geðs" rann, 
fráhærlega fagnar 



245 

flæði staupa hver manii, 
5. görpum þó ei gagnar 

greitt að iðka drykk þann, 
því 'steypa koU kann. 

Margan bragna blekkir 
blátt 1 glasi vín sætt, 
10. hreysti líka hnekkir, 

þá hefir lengi góm vætt, 
hrjóta drykkju hvekkir, 
að hrunið sé ei bætt, 
leikur svo lið mætt 

15. Sumir spekt ei spiUa, 
spara ekki góð hót; 
víni fylgir villa, 
vel þeir henni stá mót, 
fagran selskap fylla, 

20. fremja söng af geðs rót; 
vinnur þeim vín bót. 

-Verður sagan venda 
vildismðnnum burt frá, 
búrunum að benda 
25. bezt er því af ómskrá, 
hvar þeir kunna að henda 
hafa könnur lopt á, 
Ölkætin eykst þá. 



4. fióði St; 12. hrekkir St, E, H, Gr, P, þ, H E; 13. 
svo hrunið Sp, St, R, P; svo hrunið verður T; svo hrundið 
fær H; svo hrundir gulls tá ei bætt þ; 14. lið hætt R, H, 



\ 



246 

p& boðnir veröa biirar 
30. bnillaaps til med virðiug, 
brygdar skerðast skúrar, 
skOll heyrast af máls bing, 
drengjum styttast dúrar, 
dansa alla nótt kring 
35. hlakkandi hofs þing. 

Biirinn harla blídur 
birtir sinni fni þá: 
£kki nema hann býður 
í bníðkaup okkur, há, há; 
40. leikur bæjar lýður 

leggjandi sér hrygð frá, 
á eintölum opt stá. 

Hann kallar á kellu sína 
kvakandi með bliðlát: 
45. Láttu leppa mína 

lagast nú með gott mát, 
eg skal þér skæðin sýna, 
skafÖu þvengi hrund kát, 
svo aukist nú alt stát. 

50. Hún þá honum 1 hljóði 
herma gerir eitt sinn: 
Lýðurinn um það Ijóði, 
lítt sé kraginn þurr þinn. 



|>; 28. vildarmönnum St; 30. brúðkaups St, J>; 35. hófeþings 
St, R, Sp; 37. frú frá P, {>; 68. drjúgt á St; dragt á H. 



247 

Maðurinn fjllist móði, 

55. meina eg farínn glauminn, 

ef kiiísast ei kraginn. 

Áður en alt um þrotni 
eitthvað verður til sjá, 
svo brtíðkaupsferð ei brotni 
60. bregð þú honum ón á, 
þó riftii hann og rotni 
ríða skal þó með fá, 
um hálsinn stýft stá. 

Skó af leðurs lengjum 

65. láta þeir á fótinn, 

og svo eltum þvengjum 
upp á vefja legginn, 
þá er dragt á drengjum, 
dubbaðir um bilkinn, 

70. kalla kragann sinn. 

Sínar buxur síðu 
síðan klæðast þeir í, 
vöðva skjólin víðu 
volsa kringum þá því, 
75. og með tali tíðu 

tjá svo opt um þann bý, 
sem veizlan er veitt í. 



B, P, f>, Sp; drjágt i hin; 69. dasaðir um búkinn R, H; 



248 

í strympa stækrar Intar 
stirða lima þTO þeir, 
80. kámagir yer(ya klútar, 
kvolid þerra og leir, 
kátir kjóla bútar 
klæda nenna sig meir, 
svo frjfjsi ei Friðgeir. 

85. Loksins kragann láta 
liggja hálsinn om kríng, 
fer þá mest í máta 
þó móins hafí ei bing, 
kyrtla reinin káta 

90. krúsað hefar það þing. 
Ó, hvílík art sljDg. 

Söðul skorpinn síðan 
setja gjarðafil á, 
kátir missa kvíðann, 
95. kalla bróðir, hvern á, 
ráð er oss að ríða, 
rekkar anza: Ójá. 
Náttstaðinn nii fá. 



70. kíaga sinn HE; 76. um sl. H; 81. með leir f>; 82. kjóta^ 
St, R, Sp; vantar í HE (og HE vantar: vilja), H jfrá: kátir 
klœða vilja(!) til: sig meir; klæða bútar Gr, P, J>; 83. 
kviðinn hylja enn meir P, Gr; 84. ei friðgeir Gr, P, f>; hiu: 
ei froyr; 86. liggja kragann St; 91. 0, hvað sú S, St, R, H, 
P, f>, H E, Gr; 94. kviða H, J>, H E; 95. bróður St,H; 99. Upp 



249 

Upp í ístað stíga 
100. ærið stirðir hest við, 
söðuU vill þá síga 
sem hálfgyrtiir á hlið, 
vaskir menn til víga 
vefja reipi um kvið, 
105. brestur ei buslið. 

Stertinn saman strengja, 
staula söðul þá í, 
, aptur á rump sig rengja, 
rása svo um heims bý, 
110. keyri hátt upp hengja, 
hestur ei kennir á því, 
þá nátta þeir frí. 

Út á eintal spretta 
og sín taka ráð þá, 
115. hvernig hegðan rétta 
hafa eiga og málskrá, 
síðan liía létta, 
löginn öls og rúm fá, 
hefst þá upp hvarmsbrá. 

120. En að brugðnum blundi 
borðin undir gá þeir, 
sóa horná sundi, 
sést þá ekki hrygð meir, 



í 8tað(!) Sp; 105. bús lið St, R, Sp, HE; 116. megi og f>; 



250 

hver að sínum huudi 
125. hyggja náir stáls freyr, 
hvort ekki hann dejr. 

Fetta brýr og fingur, 
froðar líka kamp þá, 
hver með státi stingur 
130. stælta hnefa borð á, 

einn með öðrum syngur 
Andrarímur og stef há, 
er Máríuminni fá. 



118. H, P, f>, HE, Gr; hin: lögin(n) oss (eða óss); 128. fróbar(!) 

líka karúp(!) þá f>; 129. svo: HE; hin: stáli; 130. svo St, 

H, J>, HE; hin: borÖ slá; 132 — ^37. Hér munu vera taldar 

upp pær rímur, sem algengastar hafa þá verið, og íiestir 

hafa kunnað meira eða minna í. Andrarimur, sem hér 

er talað um, eru Andrarímur hinar fornu eða öndriir, og 

byrja svo: 

Mín var raunar raddar eik &c. 

þær eru nú til í flórum skinnhandritum frá öndverðri 16. öld 

1 A Magn. 603. 4to. (sýnast hafa verið hór 11 að' tölu) og 

604. 4to. (Staðarhólsbók) og eru 9 að tölu. f>ær eru og i 

Stokkhólmi Nr. 23. 4to. meðal ísl. hdr. á skinni, og eru 13 

að tölu. þær hafa og verið í rimnabókinni i Wolfenbiittel, 

9 að tölu, en eru týndar. Sigurður blindi á að hafa ort 

Andrarimur fornu. Og ef pað er satt, að hann hafi fært Jóni 

biskupi Arasyni á ping á hverju ári 12 rimur, eða með 

öðrum orðum fært honimi pær, rímur, sem hann orti, þá 

gæti eptir tíma og atvikum hdr. 604. 4to. verið frumrit, 

pvi að bókin er úr eign Staðarhóls-Páls, og gæti hann hafa 

fengið hana eptir pá feðga dauða, par sem hann átti Helgu 

Aradóttur. Sigurður blindi hefur verið haldiun hið mesta 

skáhl og bezta, eins og segir í vísunni: 



251 

« 

Brönurímur baula. 

135. buldra af frægöum Kollanz, 
um Grobbían líka gaula 
og geðfeld siðalög hans, 
brauðs svo mola maula 
meðan gerist vínstanz, 

140. hópurinn herjans. 



J>að er að segja af Sigurði blind, 
samdi haiin Ijóð um hverja kind, 
sá hann pó hvorki sól né vind, 
seggjum pútti hann kveða með hind. 

8umir eigna öndnir Bergstoini blinda. Sigurður 
blindi hefiir verið í Fagradal í Mýrdal í Skaptafellssýslu, 
en ekki eins og er sagt í Bps. II. 570, að hann hafi verið 
á Fagradal í Dalasýslu, sem á að vera eptir „Tíðsfordrif* 
Jóns lærða. En í þeim afskriftum , sem eg hef séð af þvi, 
er alls ekki tiltekið hvar pessi Fagridalur sé. 1 „Tiðs- 
fordríf S Bókmfól. 35 fol. bls. 90 (en í A M. 727. 4to. eigin- 
liandarr. vantar petta) stendur: „I Hiallters Sögu (sic! 
= Hjálmtérs sögu), sem S' Indride Kopar kiendur ad Stade 
i Grunavijk hafde afqvedid Hialters Kijmur miner mig um 
fingalpn sagt. þesse skáld voru Hönum samtijda. M. Svein 
Biskup i SkálahoUte og Sigurdur Blindr i Fagradal. Eyolfur 
Gamur i Haga, var ur Skálda Tölu felldur sakir nijdskiældne 
sihar". En hór ruglar Jón mikið með tímann, pví að 
Indriði prestur er talimi að vera uppi um 1360 (Hallgr. 
Jónsson djákni) og Sveinn spaki Pétursson talinn biskup í 
Skálholti frá 1466—76, en Sigurður blindi hins vegar i 
flestum sögnum talinn samtíða Jóni biskupi Arasyni f. 1484, 
d. 1550. En pað leiðir beinlinis af sjálfu sér, að þetta sé 
Fagridalur i Mýrdal, af því Sigurður var á, leið Jóns biskups 
fyrir austan, er hann reið í Bjarnanes. Auk pess benda 
ýms orð í kvæðum þeim, sem eignuð eru Sigurði og enn 



252 

Missa módir ekka, 
iu«d þaÖ horfa sbiup í, 
skegg og kaiupÍDii skekkja 
skjótt og spyrja að því: 
145. Hverjura belzt skal drekka, 
heilla-bróðir, til frí? 
Seg mér af máls bý. 



eru til, á að híifuuduriiiii hafi veriÖ Skaptfellingur. Öndrur 
eru auk áðurtaldra skinnhandrita til i Qölda pappirsa&krifta. 
Brönurímur hinar fornu eru ýmist eignaðar Rögnvaldi 
blinda eða Sigurði blinda þær byrja svo: 

|>að var forðum þegna siður &c. 
eða: 

Skáldin forðuni skemtu mest &c. 

og eru 15 eða 16 að tölu. þær eru til á skinni i AMagn. 
604. 4to. og auk þess i mörgum afskriftum. Skúli Magnús- 
son segir að Magnús Jónsson ( gamli? d. 1591 ) og Jód 
Guðmundsson (í Kauðseyjum? d. c. 1650) hafi ort Brönu- 
rímur „mjúkt kveðnar". Magnúsar voru 12. 

Rollantsrímur eru þrennar til. Einar eru eptir þórð 
Magnússon á Strjúgi og heita öðru nafhi Keisararaunir: 

Keisararaunir kallast þær, 
kveð eg það rétt til falla. 
þórðar rímur byrja svo: 

Mörg hafa fræðin mætir fyr &c. 
j>ær eru 18 að tölu og eru ortar um 1570. J>órður bindur 
nafn sitt í seinustu rímu: 

Hljómur lands (= r) og hlýrnis tár (= u) 
hlýri þórs með raunum (= ð) 
reið (= r) við ósinn (= ó) raumur hár (= J>) 
reift hefur arnarbaunnm. 
Elzt afskr. af rímum þórðar er i Stokkhólmi Nr. 1. 4to. á 
papp. frá c. 1644, en bezt í A M. 614. A. 4to. frá 1656. 



^ ^ 



253 

Mest þegar magnast blíðan 
mætan taka þá sið: 
150. Með leyfi, segja síðan, 
sitji þið í guðs fiið; 
kátir missa kvíðann, 
úr ktimpi sjiíga olið, 
bendast svo borð við. 



Rollantsrimur hinar fornu eru 6 að tölu og 
og byrja svo: 

Forbum átti eg fræðabók &c. 

J>ær finnast beilar á skioni í Stokkh. Nr. 22. 4to. og brot 
af pappírsa&kr. AM. 146. 8vo. með hendi Jóns Finnssonar. 
Hinar þriðju Kollantsrímur eru eptir Jón þorsteinsson 
á Grund i Höfðahverfi (= Jón í Fjörðum, Jón i þorgeirs- 
firði). Hann er uppi um fyrri hluta 18. aldar. Rimur hans 
"byrja svo: 

Flestum þykir þögnin löng &c. 

J>ær eru 40 að töhi með „mörgum vöndum metris", segir 
Grunnavíkur-Jón eptir J>órami sýslumanni Jónssyni á Grund 
1753. Úr þeim finnast excerpta í Bókmfél. 340. 8vo. eptir 
S' Stefón J>orsteinsson á Völlum. 

Grobbians rimur eða Háðgælur. Sumir (A M. 
615. F. 4to.) eigna S' Guðmundi Erlendssyni á Felli (t 1670) 
4 fyrstu rímumar, en aðrir S' Jóni Magnússyni í Laufósi 
(Rask 89. 8vo.). J>ær byija svo: 

Mörgum virðist fróðleiks frægð &c. 

Seinna hafa aðrir bætt við, svo sem S' Brynjólftir Halldórsson 
í Kirkjubæ (t 1737). Hann hefur (J. Ól. Grv. Add. 23. fol.) 
ort Viðurstygðar rímu, sem er 6. Grobbians rima: 

Skemtu forðum skáldin fróð &c. 

og er 133 erindi. Leirulækjar-Fúsi (Vigfús Jónsson á 



254 

155. pá vill bjórinn bólgna, 
buxna slitnar sterkt par, 
og kærleikurinn kólna, 
kritur eykst þá óspar; 
sjá má drengi sólgna, 

160. sviptast boröum stólpar, 
rífast svo rustar. 



9 

Leinilæk, föðurbróðir Arna Magníissonar, d. 1727) hefur ort 
Viðbjóðsrimu, sem á að vora 5. Grobbíans ríma: 

Mentunarfræði margvísleg &c. 
er 84 erindi. Sumir segja að Fúsa só hin 6., og S' Brynj- 
úlfs hin «5. Rímumar eru í góðri afekrift i Bókmfél. 105. 4to. 
(Vatnshyma) og er 5. rima par eignuð J. S. (= Jóni Sigurðs- 
syni?) og byrjar: 

Enn skal verða dælan drýgð og dylgjulæti &c. 
7. ríma par: 

Ljóðaefni lítilsvert &c. 
er eignuð Ama Böðvarssyni (t 1777) og þorsteini Jónssyui. 
Sumar visur úr Grobbíans rimum eni algengir húsgangar 
um alt ísland þann da^ í dag, svo som: 

Segðu þegar iðja átt, 

að ilt sé |)ér í hendi 

og i fæti einnig dátt, 

svo enginn maður pig sendi. 
Og enn: 

^ú skalt aldrei pakka mat, 

legjandi i burtu skunda, 

af pór sottu ask og fat 

ofan á gólf/fyrir hunda. 
í bniðkaupum var áður siður að mæla og syngja vers 
fyrir minnum. Minni pessi vora mörg, og var mælt fyrir 
J)cim og sungið með hinni mestu viöhöfn, og pví meira viö 
haft sem hófið var stærra. Eitt af pessum minnum var 



165. 



255 

Upp að efstu skífiim 
augum gjóta títt þá, 
ef vænleik sjá á vífum 
veslingar á brjóst slá, 
stykki hampa og hnífum. 



IMATION 



rustu 

piist 

. pví 

for- 

nn, 

rrir 

ini, 

rrir 

li á 

rir 

PP- 

minnunum fylgja vers, sem syngjast eiga fyrir. 1 kverinu 
erii vers fyrir pessum minnum meðal annars: a) fyrir 
guös föðurs minni, b) fyrir Krists minni, c) fyrir 
Maríu minni, d) kongsminni, e) Marteins minni 
og bruðguma, f) fyrir guðs föðurs minni og brúð- 
guma, g) fyrir kongsminni (aptur), h) fyrir Mar- 
teins min^ni (með slæm), i) fyrir guðs föðurs minni 
fyrir mitt borð, i) fyrir Krists minni (aptur, með 
elæm), k) fyrir kongsminni (enn, með slæm), 1) fyrir 
brúðina, m) fyrir guðs föðurs minni (aptur), n) fyrir 
bónda og húsfreyju skál, o) fyrir guðs föðurs 
rainni (enn), p) fyrir Krist minni (enn); enn fremur 
({) fyrir heilags anda skál á sunnudaginn o. fl. En 
fyrir Maríuminni er petta: 



( 



256 

En þó siðsemd sjái 
170. sæmdarmanna með skait, 
henni held eg ei uái, 
hafa ekki á því art; 
drengir væla í dái, 
dignar kraga-þel svart 
175. af ölrýmslu óvart. 



Fni Máría fegrí en sól 
fruktuð hellögum anda, 
græðarinn, sem hún gat fyrir Jól, 
gafst fyrir oss í vanda. 

Gabríel mjúku máli 
Máriu heilsar kUrri, 
kvað hana guðs son góðan 
græðarann mundi fæða, 
hún varð af engils orðum 
uppfyld guðdóms mildi, 
auðmjúk allvel trúði, 
enn er hún frægust kvenna. 

Ennfremur þetta („J>að þriðja minni á sunnudaginn er 
Maríuminni") : 

Lofeöng guði mey Máriá: 

Mín sál vom drottinn tignar, 

hjálpræði mitt er herra sá, 

honum minn andi fagnar, 

mig virtist sjá, 

þó væri smá 

af miskunn amhátt sina, 

héðan í frá 

hver ætt mun tja 

sætlega sælu mína. 



257 

Alt liefur enda um síðir 
yfirlæti og heims gnótt, 
brigðular brullaups tíðir 
biírum líða frá skjótt, 
180. að Hðnu hófi l^ir 

látast vilja heim fljótt, 
drekkur á hest drótt. 

Kapla saman kejra 
kátir burt frá þeim stað, 
185. lítt yfir öli eira, 

ofan um kragann fer það, 
af seggjum segist fleira, 
sækja þá bæ að, 
allkátir 1 hlað. 

190. Brúðurin bíður líti, 

þá bóndamennið heim fer, 



Brúðkaupssiðakver eða brúðkaupssiðabækui" eru euu iiokkuð 
margar til, en allar óþrentaður. Brot af bók með minna- 
forsögnum er i AM. 685. 4to. A. firá hér um bil 1500, á 
skinni, og eru pað alls 7 blöð. J>að er sú elzta miuna- 
forsagnabók Islensk, sem til er. Auk þessa eru bniðkaups- 
siðabækur bæði í Jóns Sigurðssonar safiii og eldri hhita 
Landsbókasafiisins; sömuleiðis er um brúðkaupsiði eptir Jón 
Eiríksson i Bodleys safiii í Oxford. 135. buUa af J> ; 137. 
svo J 01., P, J>, St; líka slög, hin, nema: og geðfeld 
líka lög hans R; einnig lög Útg.; 138. þá mola J>: 139. 
verður vinstanz Sk, R, H, P, {>, Sp; 147. Mér seg St, R, 
H, f>, Sp, HE; 151. sitjiþór HE: 166. stykkjum HE; 173.. 
raæla S; 175. af ölronsli P, f>, Gr; 177. gótt(!) þ: 178. 
brúðkaups St; 188. svo ber pá bæ að J>, Gr: 189. allkáta Gr; 

17 



258 

bæTersk hampar klútd, 
heldur fyrír nef sér; 
hann trúi eg stirður stúti, 
195. stafi alla og gólf ber 
Titlaas sem von er. 

EvendiO kœtist varla, 
þá kraga-rýu sér hans, 
gerir á gríðku kalla, 
200. glósar síðan með stanz: 
Hann fór með fíðuna alla, 
fallegt smíðið kragans 
þótti þó þing manns. 

Gerðan skaða að gráta 
205. grundir segja að vont sé, 
margir löngnm Ikia. 
af litlu efni vænt fé, 
þanninn þær í máta 
þennan geymdu í hlé 
210. kámugan kanské. 

Hætti harma snaki, 
þær heita kraga umbót, 
einnig orðalaki 
óðurinn þver um málsrót, 



193. og heldur |>, Gr, J. Ól.j 201. fiða = smágert lín; 202. 
fagurt smíbi J. 01.; 205. gumnar segja P, Gr; 208. pannig 
J. ÓL; 211. Hætth- K, H, J>, Sp, Gr. 



259 

215. enginn að sér taki 

orða kímin brags hót, 
seni festa hér fót. 



Hegðunarháttur 

sumra, er giptast. 

[A Magn. Nr. 149. 8vo. = A; þingeyrabók bls. 188 — 89; 
A eignar kvæðið engum, en Jón Sigurðsson segir við afekrift 
sina af pví: „Visur pessar sýnast vera svipaðar S' Stepháni 
i Vallanesi". J> eignar S' Stefáni kvæðið.] 



Góðu árin gera það hér, 

að giptist hver, sem aktar sér, 

furturinn, durturinn, 
ef brókarlindinn bundinn er, 
5. bryðjunnar þá óska fer 

durturinn, furturinn, 
þó ekki eigi hann ílepps spér 

og ekki heldur durturinn, furturinn. 

Á kennimanninn kallar strax 
10. og klófestuna ráðahags 
koUurinn, þoUurinn ; 

Fyrirsögn: „Nokkrar visur skritnar" A; 2. ætlar sér J>; 
5. brúðarinnar pá leita fer J>; 7. ílepps spér, tvítekið i |>; 
8. og ekki heldur = og ekkert heldur; furturinn, durturinn 
J>; 9. A sl. J>; 10. klófestina J>; 12 — 16. er skipað nokkuð 

17* 



I 



260 

Hjóðið hefur fært til taks 
fcrðugur til blíðu lags 
kolluriÐn, þollurinn ; 
15. alt skal búið annare dags, 

anzar þessi kollurinn, þolluriun- 

Yikuna fvrstu bæði blíð 
biía saman bjartaþýð. 

svo ekki vantar brellurnar, rellm'Dar; 
20. aðra flóknar yndisklíð, 
öll er horfin kossahríð 

og rellurnar, brellurnar; 
þriðju byrjast nagg og níð, 

nú eru horfnar rellurnar, bi-ellumar. 

25. Lafa þau sainan árið eitt, 
er þeim hjónabandið leitt, 

svo hvorugt má annað sjá þá, P^*' 
brjótast um með hjartað heitt, 
af hrakyrðingum bæði sveitt, 
30. því hvorugt má annað sjá þá, P^í 

loksins skilja þanninn þreytt, 

þaðan 1 frá hvorugt má annaö sjá pi "'" 



öðruvísi í f> : 12. flutt til lags f> : 13. til blíðu 
annars dags, tvískr. i A, en tvítekið í þ; 16. anzai t 



taks Y ^' 
izar í 

A; 18. búa þau f>; 19. svo hvorki vantar reUurnai bre]i«r''i^[ 
í J>; 24. og nú eru úti J>; 25. Laíi pau J>; 27. sv^ ^ 



f>; 20. aðra fólnar yndisklíð A; 23. nagg og nið, ^^'^^ ^j.- 
í J>; 24. og nú eru úti J>; 25. Laíi pau J>; 27. sv^ ^ ^ 
má f>; 29. bæði preytt þ: 30. svo hvorki má {>: ^^- 1'^*^^' 



261 

Erfingimi, sern eptir stóð 

iUri náir hiísgangs slóð, 
35. og vex svo upp í vömmunum, skömmunum, 

foreldranna birtir blóð, 

bölið. eykur, sveitir þjóð 

í vömmunum skömraunum; 

lítför verður ekki góð, 
40. ef endar líf 1 vömmunum, skömmunum. 

Laga veldur leysi því, 

að landinu gengur þanninu í, 

margir þyrma þjófunum, bófunum, 
landsbdanna mörg sem luý 
45. raillum æða vonzkuþý 

af þjófunum, bófunum, 
valdið gefur frelsi og frí 

f[yrir] gagn af þjófunum, bófunum. 



Ó3IEXSKUKVÆDI. 

[Utg. bls. 34—4(3; Es = Skýrsla um forngripasafn Islands 
i Keykjavik II. bls. 25 og 158 neðanmáls; Varðgjárkver ; 
liJr. S"^ þorvaldar Böðvarssonar ; D = A Magn. Nr. 149. 8vo. 
(Vallakver); Br, = Brot af kvæðinu i A Magn. Nr. 441. 
12ino.; H, = Heil afskrift af kvæðinu í AMagn. 411. 12mo.; 
Kvæðasafn Jóns faktors Stefánssonar á Berufirði (Bmfél. 



í frá, pví hvorugt A; paðan í fní hvorki má |>; 34. á ilbri 
reikar húsgangs slóð þ ; 39. útfórin þ : 40. of cndast líf J> ; 
41—48. vantar í J>. 



262 

Kr. 9. 8vo. brunnið; 11 orindi að eina, en hefir hér ekki 
veiið longra); Stokkahlaðabók; Rask 83. 8vo.: Rafik 46. 4to. 
(Rasks eiginhdrr.); Páls safn Xr. 1. 8vo. XXn. b. (orðain. 
8om Páll hefir skrifað inn í oxpl. sitt af prentuðu kvæð- 
unum); Bmfól. d. á Isl. Nr. 111. 8vo.; H, = JSig. Xr,27L 
4to. (með hondi Halldórs Hjálmarss.); Br^ = British Museuiu 
Nr. 11,185. 8vo. (FMagn. 413. 8vo.); Sk = JSig. Nr. 263. 
8vo. (úr nótnasöng á skinni utan um) ; J Sig. Nr. 92. Svo. 
bl. 112—16; J Sig. Nr. 82. 8vo. bls.ö?— 74; JÓl. = Jón 
Óla&son frá Grunnavík í orðabók sinni undir: bóndi, dofi, 
dorri, hönd, korra o. v., og Add. B. U. H. Nr. 6, 4to. 
bls. 891, Nr. 7. 4to. bls. 1906, Nr. 8. 4to. bls. 2898, 2913: 
Hálfdánarbók min 4to. bls. 51— 53.] 



Hvað mun því valda 
að vorrar aldar 
ei* víl svo hátt? 
peir fénu ei halda, 
5. þá Qúkin ijalda 
um fenta gátt; 



Fyrirsögn: „Omenskubragur" H, HE; „Oaldarbragur*' 
^ J 01. (á einum stað); „Omenskukvæði. Raustin er Jakobs 
&c. S. Th.", Sp; Jón Olafsson segir að S' Stefán hafi lesið 
kvæðið upp við kirkju eptir messu fyrir sóknarbændum 
sínum, er honum hafi pótt peir riða of mikið út og gefa 
sig við öðru sukki og segir, að mælt sé að peir hafi látiö 
sór segjast: „Ðominus Stephanus Olavii, quum aliquando 
videret rusticos parochiæ suæ desidiæ, ut iUi videbatur. 
excursionibus equestribus et id genus aliis, quæ curam 
oeconomicam impendiunt, deditos esse, concinnavit carmeu, 
vulgo dictum Ómenskukvæði, quod publice post sacra 
peracta coram colonis parochiæ suæ recitavit, quo auditi). 
ut ferunt, diligentiores facti sunt" J 01. undir bóndi sbr. 



263 

sií grandaði ei alda 
þeim gömlu þrátt; 
mig gimir að skjalda 
10. um slíkan hátt. 

Hjá fyrri mönnum 

sér undi í önuum 

hið ítra geð, 

þeir gnístu tönnum 
15. með sæmdar svðnnum 

og sóttu féð; 

SYoddan grðnnum 

var lukkan léð, 

en letin bönnuð 
20. og sjálfræðeð. 

Til hlýku klæðum, 
en hliföar skæðum 



Add. Nr. 7. 4to. bls. 1906. 4. sér fén ei halda Útg, S, Sp, 
Br,, Re, R, Bm; 6. við fenta gátt K; um fenta átt Sk; 7. 
pað geröi ei valda V; sú grandaöi ei valda(!) Hi ; sú grenjaði 
ei alda Sk; 9. að sl. V; 10. svoddan hátt HE, V, H^, St, 
Ha , Sk; 7 — 10. „Non recordor sequentia primæ hujus 
strophæ (tilvitnanir Jóns eru pví eptir minni), sed apponere 
libet, ut ratio metri conspiciatur: 

Letin marg&lda 

liggur þrátt 

á lundum skjalda 

og leikur pá grátt" 
JÓl. undir: bóndi; 12. undi önnum St, P; sér untu H,; 
13. hið innra geð Sk; 14. D byijar hér; 15. með sóma Útg; 
með sæmdum V; 17. þvi svoddan Bm; mönnum Hi; 18. 



I 



264 

þá hagað var, 

iim. hispursfæöu 
25. og húsgangsræðu 

þeir hirtu ei par, 

þó blæddi lír æðum, 

þá broddur skar, 

brosaudi kvæðin 
oO. heyrðust þar. 

pá girnti ei kaupa, 

ei rölta né raupa 

eöa ríða þrátt, 

en miUum staupa 
35. uam hjaldur að hlaupa 

um hug og mátt, 

auöuriun draup 

að yrkti gátt, 

ómenskan kraup, 
40. en leit ei hátt. 

listin léð V, St, K, K, Sk; 19. en leti Útg, D, S, St, B, 
öp; 21—30. skiptir sæti við 31-40. i HE; 21. Til hlifðar 
skæðum HE, V, K, H,, H,; 22. en hægðar skæðum Útg, 
Sk, St, E, Ke; og höfðings klæðum V; en hlýku klæðum 
H E, H,, K, H,; 23. þá hegðað var Útg, St, Br,, B, H^, 
H E ; hef ðað H , ; 25. og húsgangsmæðu Br, ; 26. ei hixtn 
par HE, V, D, H,, K; 26. þá blæddi úr æðum HE, H,; 
er blæddi V, D; 27. ef blæddi S, St, Ke, R, Sk, Sp; 28. er 
broddurinn H E, H, ; þar broddur V, D; þar broddurinn 
St, Ke, Br,, Sp; 29. kvæði H E, Útg, St, Ke, S, B, H^' 
Br,, Bm, Sp; 31. ei aÖ kaupa HE, H,, Br,, Sk; 32. ei sl 
Ke, Sk; 34. en sl. Br,; á miUum HE, V, H^, K; 35. réð 



265 

Víkur nií efiii 
frá vinnugefui 
að vorri |)jóð, 
sem einatt nefnir 

45. 1 áti og svefni 
sé unun góð, 
þótt að mér stefni 
hún sterkum móð, 
stöðva ei vefnað 

50. þessi Ijóð. 

Af þessu mengi 
viU þegn ei lengi 
sér þjóna brauð, 
svo verk ei sprengi 
55. sig gipta gengur 
í grönnum auð, 



hjaldur Re, P, Sp, Bm ; iiam háaldur hlaupa Br^ ; að sl. V, 
D; 36. um huga og HE, H.^; um hyggju dátt V; 38. að 
ytri HE, V, H^; jtri Hj ; 39. eu ómenskan K; 40. og leit 
ei H E, K, D, Hi, Hg ; og misti sinn mátt Sk; og misti 
mátt V; 41. Nú víkur efni V; 42. að vinnugefni V; hjá 
vorri þjóð V; 44, sem optast D; nefni Sk; 46. ununin HE, 
St, Ke, K, P, Bm, Sk, Sp, K; 47. að þó mér HE, H^; þó að 
V; þó að mór stilli Hi ; 48. sterkan Sk; ströngum HE, R. ; 
stoltam V; 49. stöðva ei vefnaði S, St, P, Bm; stilla ei 
vefiiaði R, Sp; þá stöðva H, ; stilla ei vefnaðinn Ke; stilli 
eg i vefnað V; stiUa ei vefnað B, Br^, Sk; stöðva eg efni 
K; stilli eg það efai HE, H.^; 50. um þessi Ijóð K; i þessi 
Ijjð H E, H2 ; 51. Hjá þessu V; 52. sór lengi H, ; 53. ei 
péna H, ; sér þéna Útg, V, D; 54. ei þrengi Re, P; 55. sig 
gipta gengi Fs; 56. með gröniium V; og grónum Es; 57. 



266 

meö kjól og hengi, 
sem bringan bauð, 
í buxurnar strengist 
60. peisan rauð. 

Með gagnlegu hári 

í gjllini-ári 

sig giptir hann; 

beizlar nú klárinn 
65. með bólginn nára, 

og bólstað fann; 

um sumarið dára 

seggi vann, 

en setti skára 
70. á tiínhalann. 

Við sína maka, 
sigurinn slakar. 
nú svallar fyrst, 
með þeim er að kvaka 



hengi (0: sverðfetill) Fs; 59. í buxunum HE, D, Bm, Ke, 
Hj, K, Bra, Sk, Sp; i buxunum strengir H, ; 61. með gagn- 
legu hári V, D; 62. i góðu ári V; í gagnlegu ári D: og 
góðu ári Sk; 63. svo giptist hann Ke, R, Bia, P, Bm, Sp; 
64. nú sl. V; ^^, og bústað Sk; 67. en sumarið Br,: 68. 
hann seggi Sk; 69. er settu skáranu H,, P; er settu skára 
HE, Sp, Bm, V, D, H, S, St, Re, R: er setti Br,: sem 
settu K; 72. á sigurinn slaka Útg, St, V, Re, R, Sp, D, 
Br,, K; á sigurinn laka H, ; er sigurinn slaka Br^: 73. að 
semja fyrst Sk; að segja fyrst V: 74. við pá, sem kvaka 



267 

75. og tóbak taka, 

jþað talin er list; 

hey þaif ei raka 

hringarist, 

af hestinum vakra 
80. engið bízt. 

pá hiísgangsdretta, 

sem Ijúga af létta 

að löndum ber, 

þeir spjrja þá frétta, 
85. og fá sig metta 

við froðuker, 

af sköUum detta, 

en sérhver sver, 

að gatt muni þetta, 
90. er fregnin ber. 

Með hattinn í vanga, 
þeir spjátra, þeir spranga. 



HE, K; við pá kvaka V, H,, H^; 75. og tóbakið HE, Sk, 
Sp, Br^ ; sem tóbakið D; að taka Ke; 7Ö. sem talin er Y; 
79. við hestinum vakra HE, H.^; 80. enginn býst HE, Ha; 
81—90. skiptir um sæti við 91—100. i HE; 81. f>á hús- 
gangsdretti HE, H,; nær húsgangsdretti Útg, R, St, Re, 
Sp, Br^, Sk; dretter D; „drettr o; dogenigt" Re; 82. er 
Ijúga Útg, H,, HE, Hj, Brj,, St; sl. bæði er og sem D; 
83. að landi V; og að löndum D; 84. pá spyrja peir frétta 
Útg, D, H,, St, Re, Sp, HE; 85. og fara að Útg, HE, St, 
Bm, Br^, H,, K, Re, R, Sp; fá að D; 86. við sl. Útg; 87. 
sköllimum D, H, ; 88. nii sérhver E^; 89. satt er Br,; 90. 
fregnin ber HE; sem fregnin V, H^, Sk, K; 92. peir spreita 



268 

þeir sperra sinii legg, 
þeir stíma, þeir stanga, 
05. þeir raasa, þeir manga 
við moldarvegg, 
med skilfana langa 
þeir laga sitt skegg, 
og láta þá hanga, 
100. þó líti sé hregg. 

þeir renna, þeir ríða, 

þeir skrefa, þeir skriða 

á skjótum jór, 

með hempuna síða 
105. og hettuna víða 

á heilakór; 

sá undan kann hýða 

læzt ekki mjór, 

en eptir að bíða 
110. er minknn stór. 

Frá morgnum til kvelda 
að matnum velda 

1); peir sl. V; 93. sperra sinn legg Br^ ; og sperralegg'! 
og sperra sinn Útg, St, R, Ko, Sp, Sk, K, Bm ; 95. mása 
V; 98. þeir laða D, H,, Sk; 99. og láta pað hanga fs, 
HE, Ke; 102. peir skrafa V; peir skunda I); 104. með 
hempuna víða Sk, J 01.; 105. og hettuna V; og hettuD3 
síða Sk, JÓL; 106. um heilakór Útg, V; 107. sá undau 
kauu ríða HE, H.j ; sá undan viU D; 108. or ekki HE, Hj; 
læzt ekki slj(3r H,; ei læzt Br.; 109. en eptir bíða V: 110. 
minkuniu HE; óvirðiug JOl. : 111. Að matnum velda HE, 



269 

þeir mingra sér 
við tóbakselda, 

115. en taðan ófelda 
á túnuui þver; 
kvíærin selda 
í kaupstaðinn fer, 
hvort konunni geld 

120. eöa mvlk hún er. 



Fyrir kjarnann strokka, 

kvíærnar, sokka 

og klæðin lir uU 

tóbakið lokka 
125. úr kistum kokka, 

það kaup eru öll, 

brydding, þráðdokka 

og barnaguU, 

og boröa að plokka, 
130. er gagnsemd fuU. 

K, Ha ; M matmim velda Bm: 112. trá morgiii til kvelda 
Bm, K, HE, Ha,' af matnum velda Re, V; á matnum Sp; 
við matinn Sk; 113. þau mingra Sk; þeir sl. V; 115. eu 
taðan felda K; 116. á túnunum Hj, HE, Ha; á túninu Y, 
Sk; 121. kjarna Br, (byrjar hér); 122. kvíær og sokka V; 
kvíærin Sokka H, ; 123. klæði Útg, HE; klæðið Sk: 124. 
tóbak K; 126. eru full V; 127. þráðsdokku Útg, St, R, Re, 
Sp; þráðs dökkva Bri, H, ; þráðsdokka H,, P, Bm; 128. 
sem bamagull Útg, H E, Br,, Bm, K, Sp; 129. og borðann 
V; 130. er gagnsemin HE; er gagnsemdin P; er gagnsemd 
öll V; 131. þeir hrjóta, þeir sofa Útg, D, St, Re, R, Br,, 



270 





pau hijóta, þau sofa, 




það hjúin lofa 




þá hinir slá, 




hún fyrir ofan 


135. 


með handadofann 




og hóstann smá; 




í hlöðukofann 




er hrygð að sjá, 




til heys og rofa 


140. 


á kapla þrjá. 




í túninu stendur, 




en seppi er sendur 




og sigað á það, 




en bóndinn og kvendið 


145. 


breiða hendur 




báli að, 




fingrínum benda, 




en fara ei úr stað, 




fénaður lendir 


150. 


uppi við hlað. 



Sp; þau hrjóta og sofe. HEf' K; 132. hjúin það lofa Sk; 
133. en hinir slá D, H^ ; 134. en hún HE, D, H„ Re, K, 
Hj, Sp, K; og hún Brj ; 135. með handardofann Hj; 136. 
og hósta smá HE, V; 139. heys er par hroði HE, H,; tiJ 
heys órofeös Br^; 140. á kaplana þrjá H, ; 141. í túuum 
Útg; 142. og seppi H, ; þá seppi Útg; 143. og sigað af 
(á R,) stað B, Br, St, Ko, Sp, HE; að siga á það D; 144. 
en bóndi og kvendi D, Hj, Bm, Sk; bóndinn og kvendi Sp; 

145. nú breiða Utg, Re, St, Br, Sp, Bm; þau breiða H,; 

146. bálinn HE, V, H,, H^; bóU Br^; 147. flngnim H, 






271 

4 

Eonurnar dóla 

á kvíabóli, 

þá kvöld er nær, 

með tómar skjólur 
155. títt beim róla, 

því týndust ær, 

margar sig fólu 

í fyrra gær, 

um Qöll og hóla 
160. svo tvistrast þær. 

Nú kemur hann porri, 
en krýpur hann dorri 
og koltna œr, 
þá segir hann Snorri, 

fingrunum V; 148. ei fara úr stað Útg; og fera ei H,; ei 
fara af stað V, Re; en fara eigi af Sp; hann fer ei af Sk; 
149. fénaðurinn HE, D, H,, St, Re, R, Brj, Bm, Sp; 
stendur Sk; 150. heima við HE, H,, H,, D; heima um V; 
heim við K; 131 — 50. vantar i Brj ; 151. En konumar V, 
D, Sk; 152. á kvíabólið Útg, R, Re, St, Sp; á kviaból Br^ ; 
158. kvöldi er HE, Útg, D, H,, S, St, H„ Sk; 154. tóma 
skjólu P, Bm, Sp; 155. en títt Útg, St, Re, R, Br„ Sp 
pær títt H, ; 156. pví týnast R, P, Sp; 160. svo sl. HE 
S, V, Br, K; tvistuðust HE; svo tvistruðust H,, H^ ; 161 
Kemur hór Útg; kemur hann HE, JOl.; hér þoiTÍ Re, R 
Br,, K, Sp; 162. svo krýpur Sp; en krýpur dorri V; pá 
krýpar hann Útg, St, R, Re, D, H, ; krýpur haun J Ól. 
163. klekkna (ekki: klökkna, eins og útg. segir) H, ; kólkna 
V; kolpna D, Br, ; kolpa P; kóldna Sp; en kolkne K; og 
krókna J Ól. (Add. 7. 4to. bls. 1906) ; en kropna J Ól. í Add. 
8. 4to. bls. 2893); 164. segir hann Snorri Sk, J Ól.; nú 



272 

165. í sumum korri, 

en svelti tvær, 

að ætlan vorri, 

sérxennið klær. 

en ei veit hvorri 
170. nú bjargað fær. 

Fyrir lötum aula 
kemst alt i þaula 
og auratjón, 
nú dr^niur hiín baula, 

175. en börnin raula 
við baðstofu-ón, 
af sultinum ganla 
þau Gunna og Jón, 
þeim gefst ei að maula, 

180. en komið er nón. 

Fyrir aumu hrejsi, 
það aíiar hneysu, 
er engin hurð, 
nú kastar hann meisi 



segir Br , ; hann sl. Br , , K ; 168. sór endann klær H E, Br, 
(í orðam.), K; 169. og ei HE, Sk; en sl. V, D, Br,; 170. 
nú björg að fær Br^ ; nú sl. HE, Sk, V, D, H,, St, H,, 
K; 171. Fyrir örmum HE, V, D, Br,, H,, St, H„ Sk, K: 
172. alt kemst nú i paula(!) P; 173. að allra sjón D; 177. 
af sultnum Útg; 178. og hami Jón H E, Br^ , H,; hiin 
Gunna og hann Jón St, Sk, JÓl.; 180. pó komið sé nón 
D, Br,, Br^, K, Sk, H,; 181-90 er í flestum hdrr. á 
nndan 191—200 í röðinni: 181. örmu hrej^si HE, V, Br,, 



273 

185. í mjólkurleysi 
og matarþurð, 
þó þyriUinn geisi 
og þél séu urð, 
þróast nii kveisa 

190. af innanskurðl 

pað þori eg að sverja 
að saumuð er verja 
á svanga kú, 
í fliikum að beija 

195. og brumið að merja 
á baula nú, 
ef sér til skerja 
þá skröltir sú, 
um skorpuna hverja 

200. hún sveltir í bú. 



Hi, H,, Sk; 182. hneysi Bi^; 184. kastax nú Brj,- hann 
kastar nú Sk; 185. af mjólkurleysi, öU, nema H E, Útg, 
St, H,; 188. en þélin sóii iirð V, Br, ; en þél Re, Br,, P, 
Bm; 189. nú sl. Br,; 190. með innanskurð H,; 191. Hér 
þori eg sverja Útg, Bm, Sp; Hór þori eg að sverja St; 
þori eg nú sverja Re, R, P; Eg vil það sveija Sk; 192. að 
sl. V,, K, HE; en saumuð er D; 193. um svanga HE, D, 
K, Ha ; yfir svanga H,, Br, ; 194. í flúkinu að herja D, Sk; i 
Qúkin að heija Br,, H, ; að herja HE, K, V; 195. að berja 
HE, K, V, D, B,, H, ; og brynjuð aÖ berja Sk; 196. á 
baulan Útg, Re, R, Bm; er baula D; er baulan Sk; þarf 
baula Br^; 197. hvar sést til HE; nær sést Brj; ef sóst 
St, Re, Sp; þá sést H.^ ; það sést D, K, Sk; 198. þar skröltir 
HE, Ha, Bm; þar skjögtir R,; þar ogþá sl D, Br,; 199. 
við skorpuna K, Sk; við skepnu D: við skepnuna V; 200. 

18 



274 

Nii kemar sá dagur 

ad klárínn magur 

í kreppu er, 

á litinn fagur, 
205. að rísa ragur 

og rí^aber; 

það er nii slagur, 

hann segir með sér, 

og sorgarbragur, 
210. ef þessi fer. 

Svo líöur af nóttin, 

þá lifnar sóttin 

og lukka bann, 

fákanna óttinn 
215. þá fínst hinn skjótti, 

er iiesta vann, 

dávakur þótti, 

en dauður er hann, 

daprar hugsóttin 
220. eigandann. 



sveltur V, D; svelt er hjú Br^; 201. Nii sl. Br, ; þá kemur 
D; 203. í kreppu fer Sk; 205. en rísa D, Br,, H,, K; en 
reisa Sk; 206. pó rigaber Br,; með rifin ber P, Bm; 207. 
I)a.ð er nú, tvískr. í H,; bragur Sk; 208. hann segir og 
sver V, D,, Br, H, Sk; 209. og sorgarslagur Sk; 211. Nær 
liðin er nóttin Útg, St, R, Re, Sp, Bm; Nú liður nóttin 
HE, H„ K; þá liðin er D, Br,, H,, Br,. Sk; 212. þá sl. 
HE, Br,, K, V, D; Ufnar flóttinn V, H, ; en lifhar flóttínn 
Sk; lilhar úrflóttinn(!) Br., Br,; 213. HE, H„ K; lukkii 
bann D; um lukku bann, öll hin; 214. D, Br,, H,; öU 



275 

Hann anzar dú þjáður 
af ðrbyrgð smáður, 
því innan sker: 
Hvað mun til ráða, 

225. því skemdin skráða 
nú skollin er? 
Eg hefi ei dáð 
að hjálpa mér, 
hamingjan náði, 

230. þá svona fer. 

Sér öllura ekur 
og ráðin rekur 
um rænu mið, — 
samvizkan vekur — 
235. og svarar nii sekur 
með sáran kvið: 



hin hafa: ótti; 215. þá sl. HE, E; nú fínst H, ; þá fanst 
Br, ; 216. eem fleeta V; 217. og dávakur Re; dágóður þótti 
Hi ; 218. og dauður er Útg, Sp; 219. dapra hugsóttir Útg, 
Re, B, Bm, Sp; 221. anzar nú smáður Br,, V; hann anzar 
sem áður, D; anzar nú §áður Br^ ; anzar nú hrjáður Sk; 
222. og öbyrgð hijáður D; og örbyrgð Sk; af örbyrgð hijáður 
lítg, St, R, Re, H,, Br, ; af örbyrgð þjáður V; háður B, P, 
R, St; 224. er til V, D, B,, Sk; 225. því sl. Br,, Br,, Sk; 
mér skemdin V; 226. nú sl. V,, Br^; á skoUin er K; 227. 
eg hafði H, ; ei hef eg K; 228. að hjálpa þór H, ; 230. þá 
8V0 HE, Br,, H,, Br,, Sk, P; að það svo V; 282. en ráðin 
HE: 233. um ræðu roið HE, D, Sk, K, Sp; 234. hann ræðu 
vcknr HE, H,; þá vizku vokur Útg, St, Bm, V, Sp; sam- 
vizkn vekur Br,, H,, Re, R, Sk; hann vizku vekur K; 235. 
og sl. Sk; og segir sekur V: hann segist nú sekur D; og 

18* 



276 

Ef aarafrekur 
ei leggur lid 
08S lengi tekur 
240. sveitin við. 

Nii tekur að hagga, 

í vesðld vagga, 

hann veruna sleit; 

með hópinn kjagga 
245. í hýði plagga 

á hennar sveit; 

hans eru nú baggar 

bðm ófeit, 

en blossann þaggar 
250. í ejðireit 

Eg segi þær fréttir 
að svo gár þetta 
í sveitum nú, 
ómenskan sprettur 
255. og álnum ílettir 
hin ðflgu bú. 



anzar sekur Bri; 236. við sáran Utg, HE, Br,, St, R, Btj, 
Bm, K, Sp; við sjálfan sig H, ; 339. oss sl. HE, H,, Hj, 
D, Br„ K; 241-50. skiptir í HE sæti við 251-60; 241. 
um hagga Útg, Br,, Sk, Sp; 242. að vagga Sk; 243. hún 
veruna HE, H,, K; hann verju Br,; hann vöruna St: og 
veruna Br,; 244. kjaggar Sk; 245. og hýði plagga H£; og 
hýðin plagga Br^ ; 247. nú sl. HE, D, Sk; 249. en blossar 
Útg, St, R, Sk; blossinn H, ; pagga Br^ ; 251. að sl. V: 
sorg er þetta Bm; 254. prettar Sk; 255. og auði V, D, Br,. 



277 

fullrðsk að metta 
húsgangshjú 
er haldin hin rétta 
260. og sanna trú. 

Ábjrgðarminna 
er œrlega að vinna 
og eta sitt brauð 
fjrir orkuna stinna, 

265. og láta ei linna 
að lofa sinn guð,; 
hann gætir vel sinna 
og gefur þeim auð, 
góður þjón finnur 

270. björg í nauð. 

Að hróðrar safni, 
þó héðan af kafni, 
nú hjggi drótt, 
ómensku hafni. 
275. svo aurar dafni 
af iðnum þrótt, 



Sk; en auði H^; en auð HE; 256. hin anðgu V; hin öflaga 
HE, H,; 261. er haldin rétta H,; 261—70. vantar i Br,; 
262. er ærleg vinna V; er erlega aÖ H,, K; 264. orku HE, 
Útg, St, Re, R, K, Sp; 265. og sl. V; ei láta linna Br^ ; 
267. vel 8l. Útg, HE, D, H,, St; 271. HróÖrar safhið Sk; 
Hróðrarsafni D, Br, : „hrodar'" H,; 272. dafiii V; drafhi 
D, Br,, H,, Br,, Sk, K; 278. nú el. HE, H,; hjggja V; 
pá hjggi D, Br,, H, ; hjggin St; 275. svo auðurinn D, 



278 

slensiuiiafnid 
er leitt og Ijótt, 
í leti aö drafna 
280. er versta sótt. 

BúmOnnum góðum 
og bænda iljódum 
eg blessan sel, 
og Tinnumódum 

285. síns verks á slóðum 
þó vaxi jel. 
Máist svo óöur 
og mælsku þél. 
Minnist þér Ijóða, 

290. og farið vel. 



Bri , svo auðurinn D, Br, ; svo aurarnir HE, Br^ ; en aurum 
safhi V; 276. af iðnis prótt V; 277. slensiunafn D; 278. 
er slótt og Ijótt Ke, Sp; 279. að kafha, öll, nema Útg, 
St, Sp; 280. er lakasta P, Bm; 281—90, vantar í Br,: 282. 
sem bændafljóðum, Útg, H E, St, Sp, H,, Re, H,, K; 285. 
á vegar slóöum D; 287. nú hróÖur Sk; máist óður H E, 
K; 288. og mærðar (nærðar(!) H,) H E, Br,, D, H,, Sk; 
af mærðar V; 289. minnist nú Ijóða H E, Ha, K; minnist 
þó Ijóða D; minnist Ijóða Sk; 290. og farið nú vel Utg, St, 
R, Bm; farið pór D, Br,, H^, K; búi pér Hi. 



279 



VlNNUMANNAKVÆÐI. 



[S);okkahlaðabók (oignar S' Stefóni) ; G = KvæÖabók Gunn- 
laugs Jónssonar á Skuggabjörgum II. bls. 248—53 (eignar 
engum); Jón Olafeson frá Grunnavik tilfærir tvivegis, að 
eg hef fundiÖ , 29—30 úr pessu kvæði , og eignar á báðum 

stöðum S' Stefani Olafssyni.] 



Langsamt þjkir að þrejja, 
þjóð er á skemtan fiís, 
þar allir þumba og þegja 
það er ei glaðvært hiís, 
5. því vil eg skemta þjóð 
og þessi færa Ijóð, 
engum vildi eg auka mein, 
angur, stríð né móð. 
pundar vín skal þilja, 
10. þeir hlýði, sem vilja. 

Öfugur er mjög heimur 
orðinn hjá því var, 
margur kátlegur keimur 
kominn hér og hvar 
15. ísalandi á 

almiiganum bjá. 



Fyrirsögn: Vinnumanna látgæði JÓl; Kvæði um vinnu- 
mannanna látgæði St; 2. er sl. G; 3. þá allir G; 4. þá er 
ei G; 5. því skal skemta G: 6. og sl. G; 8. angur, stygð 
G; 10. þeir hlýða St; 11. mjög sl. G: 13. mjög kátlegur 
keimur G; 18. eg skal greina G; 19. hér vantar annan stuð- 



280 

ðrfátækir iðka mest, 
eg vil greina frá, 
heims ósóma þrenna, 
20. þá skal hinn Qórða keniia. 

Eitt er yfirlœti, 
eg sé á mörgum mann, 
en hvorki í sess né sæti 
siðlega standa kann, 

25. hristir hvirfils reik, 

hann þegar kemst á kreik, 
þó geti varla gjrt sig vel 
sér gamna að þessum leik, 
háxprýðinni hampa, 

80. herlega snúa lit kampa. 

Meina eg það þykist maður 
mikið eiga að sér, 
ef hans hvirfilvaður 
hylur kjálka ker, 

35. státar mest sem má, 
þá mðnnum stendur hjá, 
en ef nitur glittir 1 glögt, 
svo gerla megi sjá, 
held eg hægan sóma 

40. að hárprýðinnar Ijóma. 



iilinn; heims ósómann þrennan St; 20. þó skal G; 21. Eitt 
það yfirlæti G; 26. hai>n þá kemst G; 28. sér gamna a5 
peim leik St; 30. herlega steyta út kampa JÓl; 31. Eg 
meina það þykist G; 33. ef hans hvirfils vaður G; 36. 



281 

Aniiað jeg vil inna 
i óðarsmíðis þátt, 
má þann margan finna, 
hann metur sig svo dátt, 

45. hverskyns heims hoffrakt, 
hispur og klϚadrakt, 
sem aðrir menn með efnin góð 
upp á sig hafa Is^gt, 
húsgangs heimskan tóma 

50. heldur það fyrir sóma. 

Hvort skal eg kaupa klæði 
og klenódíin mðrg, 
silki og samet bæði, 
en sjá mér enga björg? 

55. Heyrðu, maki minn, 
megn er fátæktin, 
hugsaðu ei þú haldir þig 
sem herramaðurínn, 
sem alskyns aura hefur 

60. og öðrum með sér gefur. 

priðja er tóbakstekja, 
sem tíðum gengur ríkt. 



mönnum er stendar hjá G; 37. en ef nitur glitta i glögt 
St; 40. blóma G; 43. má par margan G; 44. hann meti 
St; 45. heimsins frakt G'; 46. hefð sem klæðadrakt G; 47. 
er aðrir menn með efiiin nóg G; 48. ei á sig hafa lagt St; 
50. heldnr sér pað sóma G; 51. Hvar skal eg St; 52. eða 
klenódíin G; 56. sem mognar fátæktin G; 57. hugsaðu ei 
pótt haldir pig G; 59. er alskyns G; 62. sem sl. G; 63. 



282 

má þad margau velga 

mami að gera [líkt], 
65. þaö gerir lítið gagn 

og gæfu lítið magu, 

kalla eg slæmt að kaupa slíkt 

kátlegt þeninga agu, 

sá, sem sumar og vetur 
70. sig ei lifgað getur. 

£nn skal hinn fjórða auka 
óð að gamni sér 
um bifsaða tóbaksbauka, 
sem bnikast taka hér, 

75. um prédikun opt 

þeir eru teknir á lopt, 
þegar gera á blíða bæn 
þeir belgja við sinn hvopt, 
svo um máltíð miðja 

80. magnast þessi iðja. 

Ei má nú á minna 
undirgefinn lýð, 
og ekki að við finna 
uppi er fors og stríð, 
85. húsbóndans hýra þekk 
við hvem ofstopa rekk: 



mun það margau G; 64. gera slíkt G; 66. eða gæfu uokkart 
magn G; 77. þegar þeir gera bliða bæn G: 78. þeir sl. G; 
81 — 90. vantar i St; 87. linan ólœsileg i hdr. frá: vilja í, 



283 

Vilja í fríði stiltir stá, 
stingi pípu í sekk. 
Hugmóð hinn ei sparar, 
90. til hnifs og skeiða svarar. 

Yerknáni varla kunna 
vinnumenn sem ber, 
það þarf ei neinn að uunna 
að nokkur fáist hér 
95. fyrir minna fé 

en full tíu aurar sé, 
átta stikur vaðmáls víst 
verður að láta í té, 
að auki aðra hýru, 
100. alt þeir leggja að rýru. 

Veit eg vinnumanna 
vera slíkan sið, 
það má sérhver sanna, 
sem þá skiptir við, 
105. tóbak fala ef fæst, 
firn eru þetta stærst. 



en sýnist helzt vera: Mðe stillin stár eÖa: Mðu stiUin stór; 
91—94. er svo i St: 

Veit eg vinnumanna 

vera slíkan sið, 

pér puríið ekki að inna 

að nokkur fáist kyr; 
91. í G stendur: Verk nam; 96. en fulla tíu St; 97. vað- 
máls vest {= veft?) G; 98. verða að láta G; 100. alt pó 



284 

i Olium áttum út[i] um það, 
ef einhverstaðar nœst, 
alt sitt kaup út selja, 
110. ef eiga om það að ve\ja. 

pegar þeir verða að-vinna, 
veit eg það svo títt, 
og húsbóndanam hljnna 
hárið kemba sítt, 

115. krúsa það í kring, 
kalla dýrmætt þing, 
eins og ættu ærið nðg, 
undur af fofnis bing, 
svo telja þeir tíma, 

120. tíðum standa og slíma. 

pegar þeir hlaupa að hátta 
heimta tóbaks eld, 
í náðum eiga að nátta 
nálega sérhvert kveld, 

125. iðka þá íþrótt 

alllangt fram á nótt, 
en ef missa eitt sinn það, 
ekki er geðinu rótt, 
fara seint á fætur 

130. fjrst þeir vaka á nætur. 



leggja G; 101—20. vantar í St, aÖ ööru en áður getur 
91—94; 127. af sl. G; 130. vaka um nætur G; 181-41. 



285 

Eld á engjar flytja, 
eg hefi séð upp á, 
í fylgsnin fl^Qa og sitja, 
þá fara eiga að slá, 

135. eða á bæji burt, 

bóndinn fær það spurt, 
láta sækja glaða glóð, 
svo geti tóbaks nurt 
sogið í sínu starfi, 

140. svoddan menn eru þarfir. 

Lata í lestaferðir, 
líka er þetta satt, 
hver upp annan herðir, 
hjartað danzar glatt, 

145. víkja vinnu frá, 

veitir þungt að slá, 

binda hey og bera það upp 

bðlið heita má, 

betra er að ramba og ríða 

150. og róla um landið víða. 

Flýta ferða greiða, 
fákana keyra í hlað, 
harðlega heiman skeiða, 
hleypa svo af stað 



vantar í St; 141. Látum í lestaferðir G; 142. lika er það 
G; 145. víkur St; 151. þeir flytja farargreiða G; 153. hraust- 



286 

155. ýmsa bæi á, 

ætla tóbak fá, 

ellegar eld þeir sælrja sér, 

svo teCast þeir frá, 

ófærar urðu heiðar, 
160. en ániar varla reiöar. 

Ef manninam líkar miður, 
er mennina sendi af staö, 
hann.spjr: Hvað tafði jðiir? 
meö hægö þó gerir það; 

165. þeir svara sem þeim lízt, 
sár um hjartað brýzt, 
móður af því hann mælti svo, 
málið í hugmóð snýst: 
Ávltanirnar þínar 

170. ei þurftir oss að sýna. 

Bóndann fýsir að fala 
fáist hann heima kjr, 
ólund tekur að ala, 
anzar hann ntí sem fjr, . 

175. hugsar hanu helzt með sér: 
Hollara^ er það mér 
að koma betur kauphlut mín 
en kveljast samt hjá þér, 
þú færð þann í vetur, 

180. sem þjónar langt um betur. 



lega heiman G; 158. svo tega þoir pá G; 159. verÖa heiðar 
G; 162. er sl. G; 164. með hógværð pó geri G; 165. þeir 



287 

Bý eg mér bónda sæti 
og ber eg saman plóg 
með alskyns eptirlæti, 
efnin hef eg nóg, 

185. þarf eg þá ei þín 
þú heldur en mín, 
þó lengi hafi eg þjónað þér, 
það ei á mér skín, 
sýni eg mig sjálfur. 

190. Svoddan hafa þeir gjálfur. 

Hann fýsvc að fara að búa, 
fljótlega giptast skal, 
að kotinu kalda snúa, 
en kvikfé er ekki val, 

195. ekki orf né Ijá 

eiga þá fara að slá, 
ekki reip né reiðing neinn 
né reiddan klifbera á, 
koppur og kolla er engin, 

200. ketiU að láni fenginn. 

Einn fer ofan á Eyri 
og ætlar að kaupa sér 



segja sem G; 169. Ávítumar G; 170. ei þarft oss G; 175, 
hann sl. G; 177. að koma ei betur kanpahlnt St; 184. eMn 
hef eg þá G; 189. signi eg mig St; 191. þá fýsir G; 194. 
en sl. G; 195. hvorki orf nó G; 196, þá eiga aÖ fara að slá 
G; 199. klápur og kippa er engin G; 201. Einn fór St; 
202. og sl. G; 203. svo í báðum hdr., ætti að vera tóbaks- 



288 

tóbakskorn sem fleiri, 

og flytur þangað smér, 
205. annar afia og á 

ætlar í burt að fá, 

þriðji sauði, og sokkapör 

sá eg hinn fjórða þá, 

fiíinn tóbaks fraka 
210. fjrir það allir taka. 

þcgar að gjðld skal gjalda, 

greiða landskuld út, 

efnin vilja valda, 

vandi ejkst og siít, 
215. ótæpt vantar á, 

iðrast tekur hann þá, 

að hann seldi sauðinn sinn 

sínum skuldum frá, 

leignabrestur lika. 
220. lézt hann smérinu fiika. 

pá gestur að garði gengur 
gefst hann upp að slá, 
ei á eg við það lengur, 
anza tekur hann þá, 
225. velkominn, vinur minn, 
vík þú 1 bæinn inn, 

föng eða þvíuml.; 205. afla sá G; 206. ætlar burt G; 207. 
en sokkapör G; 209. frakka St; frakki og fraki þýöir víst 
hið sama, eða hór um bil: frugg (sbr. oröab. Bj. Halldóras. 
imdir fracki og fru gg); 210. allir þakka St; 211—20. 
vantar í St; 221. Ef geatur G: 222. gefnr hann G; 226 



289 

meðan við okkur tökum tvær 
tóbakspípur um sinn. 
Hinn réð þa(y að þakka: 
230. pað vil eg gjarnan smakka. 

Minka morgunteigar, 

maðurinn sefur fast, 

þar til vefjan veiga 

vekur hann upp með hast, 
235. fer hiín þá til fjár, 

Qandans stóran skár 

stýfir hann af um stundarkoni, 

strýkur knisað hár, 

þreyttur þá heim gengur: 
240. poli eg ei tania lengur. 

Örþreytt auðar tróða 
ei til fjárins sá, 
heim kom hrundiu rjóða, 
hjalar hún þanninn þá: 

245. Svo böugulega mér 
búskapurinn fer, 
ærnar okkar missa máls, 
maður, hvað er þér? 
pií þjónar ei neitt til þarfa, 

250. þó er nóg að starfa. 



\ikur i St; 227. tökum tveir G: 228. tóbakspipu G: 229. 
hiim gerir það G : 233. um siðir vegau veiga G : 239. þreyttur 
þá hann gengur G , 240. þolir, skr. G ; polir ei þetta leiigur 
St: 241. unga tróða St; 244. hjahir hún þetta þá G: 245. Svo 

19 



290 

Allar kindur illa 

útleika hans hej, 

hættlega sparka og spilla, 

spornar hann við því ei, 
255. sveltur á sumartíð, 

sölna grösin fríð, 

kýrnar rífa, en krafsar fóð, 

krapa rignir hríð, 

[en] hann og auðarbrekka 
260. inni tóbak drekka. 

Eptir það hann elur 
allvel hestinn þá, 
heyið honum velur, 
hvað, sem kýmar fá, 

265. kviklátur er klár, 

kliptur um höfuð og nár, 
lifir í sæld og leikur sér, 
líka á Isnum frár, 
herlega halurinn ríður, 

270. höndum stingur á síður. 

Af fer yfirlæti, 
á útmánaða tíð 
megrast hesturínn mæti, 
magnast fjúka hríð, 



ambögulega mér St; 249. þú vinnur ei neitt G; 250. þó hatir 
nóg að St; 252. útverka hans G; 253. bæði sparka og spillii 
G; 255. sverfur að sumartið G; 257. kýr þau rífa, krafsar 
fó G; 258. en krapa G; 260. drekka tóbak = taka i 



291 

275. holdlétt hans er féð 

og hungrar kúnum með, 
ásakar hann einatt sig 
að illa hafi fyrir séð, 
hann ,heitti ei fénu hetur 

280. og bjó sig undir vetur. 

Ó hvað eyradarlega 
ógæfunnar stig 
ofrajög alla vega 
umkringdi þá mig, 

285. eg gekk lír góðri vist 

fyrir galda holdsins lyst, 
þbldi ekki þótta orð, 
þar fyrir hef eg mist 
aðstoð allra manna, 

290. einninn húshændanna. 

Ei hef eg svo nægi 
annað ráð hjá mér, 
en biðja bændur um bæi 
að bjarga kiínum hér, 
295. heylanp gefur hvör, 

hörð eru húraanns kjör, 



nefið; 268. á isum G; 272. útmánaðar G; 275. hold sitt 
lét hans féð St; 276. og sl. G; 278. að sl. G; 279. og 
beitt ei G; 280. og bjó mig G; 281—90. er í St á eptir 
291—300; 291. Æ, hvað St; 283. aumlega alla vega G; 
287. þoldi varla G; 292. ainiara ráð G; 293. hið eg bændur 
G; 295. gefa G; hvör, svo skr. bæði hdrr.; 299. hér við 

19* 



292 

þeir, sem geta, gera það, 
og gefa ei nein afsvör, 
kýrnar hér með hjara, 
300. hverninn sem ærnar fara. 

Eitt þó á mig bítur, 

ærleg er sú nejð, 

að blakkurinn brúnn og hvitur 

bíður hór af deyð, 
o05. sem grátlegt gerði eg fól, 

gaf honum fram á jól, 

öUu heyinu eyddi hann, 

því ákatlega Íiann ól, 

það kennir nógra nauða, 
810. nií er hann kominn að dauða. 

AUar ærnar reisa, 
eigi gott or vor, 
á básnum baulur kreisa 
báðar dauðar í hor, 

315. lömbin lítast smá, 
líka mögur að sjá, 
af þeim hrömar einatt þó, 
orðin eru nú fá, 
lukt ei landskuld getur, 

320. lóguðust þau í vetur. 



hjara G; 301—10. vantar i 8t; 311—20. er i St uæat á 
undan 291 — 300, seni aptur er á undan 281—90: 311. Eru 
nú ærnar reisa G; 312. ekki gott or G; 233. af bás má 
baulu leysa G; kreisa, hér sögn, sbr. nafnorðið kreisa, 



293 

Á haust þegar kemur hritja 
hugsar hann með sér, 
hreppstjórans verði að vitja 
og vita hvernig fer, 

325. tillag taka ef fæst, 

og tíundin nokkur næst; 

seint hann gáði að svallinu því, 

þá suraarið stóð hærst, 

hann hirti ei hvað hann gerði 

330. af hverjum matarverði. 



Maður máttu skilja, 
sem manngreind hefur á, 
víst þarf meir en vilja 
að velkjast kotinu á, 

335. þú bragðaðir aldrei það, 

né þenktir um þaun, sem kvað, 
að hann sæi fyrir fram 
hvar fær þú heyið að, 
þá efnaleysið eimir, 

340. ekki er alt, sem drevrair. 



kvk., sem pýðir eystra likt og kytra; 317. af peim rosnar 
G; 318. nú sl. G; 322. hugsar hann svo með sér G; 323. 
Húsbóndans verð eg að vitja St; 324. og sl. G; 326. og sl. 
G; 327. seint hann gáði að svara pví G; 328. pá sumarið 
var sem G; 330. af hverju G; 332. hefurðu á G; 336. ef 
þenkir um hvað eg kvað G; 337. og pú spyr fyrir fram G; 
338. hvað par fær hundrað St; 339. efnaleysið reynir St; 
340. ekki er alt sem greinir St; 341—50. vantar í St; 353. 



294 

Víst mun betra vera 

vinna sér föt og mat 

en byröi þá að bera, 

sem boriö ekki gat. 
345. þaö lieptir hungurs nauð, 

þó hafír ei mikinn auO, 

ef þií þér með iðni og djgð 

um sér daglegt brauð 

hjá þeim, sem þér verk getur, 
350. það fer langtum betur. 

pó maðurinn dugi minna 
en mengrund rækslusöm 
hvar að sem hún skal vinna, 
ef hússtjórnin er töm, 

355. þegar hiin þrífur sig, 
þar með líka þig, 
enn þó að verði cfnafátt 
og megi veita um svig, 
heldur má það hjálpa 

360. hvað, scm á kann dálpa. 



hvar fyrir hún skal vinna; 354. og hússtjórnin G; 355. þrífur 
þig St; 356. par með lika sig St: 357. aflafátt G; 360. 
dálpa, sbr. bænarvísu S' Grimólfs Bessasonar af stól i 
óþurkatið : 

Mörg viU á dálpa mæðan ströng, 
minn guð þú hjálpa hlýtur, 
erfiði vort og aflafóng 
ætlar að verða skítur. 



295 



Margur er þó vor þarfi, 
þjóoar með dygð og trú, 
hollur í hverju starfi 
húsbóndanum nú, 

365. þeim segir ölium eitt, 
sem ætíð fá svo breytt, 
blessan guðs þeim byggir hiís, 
björg mun þá nógleg veitt, 
hvort það er karl eða kvinna, 

370. Kristur mun þeim sinna. 

Slíkt eru dagleg dæmi, 
dæmi eru'þar til rík, 
rík þó sumarið sæmi 
sæmir vol hvaö slik, 

375. slíkt er búmanns bol, 
böl þrátt er sú kvöl, 
kvöl þá reynir sérhver sá 
sá, sem þess á völ, 
vöi er opt á því iUa, 

380. illu skalt hjá stilhi. 

Viljir þú heiöur hljóta 
og hverskyns blessan fá, 
lengi lukku njóta, 
Ijiiflegur vertu þá. 



361. þó vel parfi G; 362. þjóni með G; 366. er ætíð G; 
367. bjargi helzt St; 370. Kristur vili St; 372. dæmi hór 
til rikt G; 373. pó að sumarið G; 374. sæmir ei mart sem 
slíkt: 376. bölþraut sérhver kvöl; 377. sjálfur sá G; 380. 



296 

385. þjóna þeim með trú, 

er þig til gefur þií, 

sjáðu að augu eiiífs guðs 

á þig horfa nú, 

sem Pétur og Paulus mælir. 
390. Piltar, lifi þið sælir. 



NÝBÝLINGUEINN. 

[Stokkahlaðabók ; Jóns Stefánssonar hdr. 1 Bmfél. 9. 8vo.; 
J Sig. 271. 4to. (á blöðum úr safni Finns Magnússonar, sem 
á eru viðbætur með hendi Hallgr. djákna við útgáfuna af 
kvæðum S' Steíáns, og er petta eitt af peim); K = JSig. 
239. 8vo.; þingeyrabók bls. 169. Kvæðið kunna margir á 
Islandi, og er það opt sungið 1 tvísöng.] 



Nií er hann kominn á nýja.bæinn, 
ný er orðin síðan um daginn 

baðstofan; 
heldur honum heima snaginn, 
5. heystabbinn og konumaginn. 

Hver er hann? 



iUu hjá skal G; 385. af trú G; 387. sjáðu augað eilifí; St; 
388. á þig horfir St. Aptan við afskr. i St stendur: ,.J>etta 
kvæði hygg eg (o: þorsteinn Gislason lí Stokkahlöðum skrif- 
ari bókarinnar) sé mögulega afbakað, en gat pó hvergi 
fengið það réttara". 



297 

Sá, er áður átti í málum 
og í fyrra drakk af skálum 

títt við tvo, 
10. á mammons vegi mjög svo hálum 
mótstríðandi kristnum sálum. 

Á, er svo? 



Um J>Á FYRRI OG þESSA ÖLD; 

til skemtunar. 

[Útg. bls. 62 — 64; Bm = Bmfél. d. á ísl. Nr. 111. 8vo. 
p. 58 — 61; Orðam. Páls i expl. hans; þingeyrab. J Sig. 
Nr. 231. 4to. p. 183—84; J Sig. nr. 82. 8vo. p. 101—103; 
Stokkahlaðabók ; Rask 46. 4to. (Rasks eiginhandarrit) ; Rask 

83. 8vo.] 



Mjög var farsæl fyrri öld í heimi, 
undi sér við akurplóg, 
af honum póttist hafa nóg 
fráskilin þeim illa óhófs keimi. 



Fyrirsögnin svo í F, annars engin fyrirsögn eða pá 
„vísa" eöa „visur"; í F, K, J> er kvæðið skýlaust eignað 
S' Stefáni, og í S, St er pað meðal kvæða hans, og er pað 
I)vi án efa hans. 2. ný er hún orðin J>; 5. heystabbarnir J>; 
heystálið S, F; 6. Á, hver er K, þ; 7. Sá, sem K; pað er 
hann, sem S; pað er sá, sem F; 9. dikt(!) við tvo þ. 



298 

5. Eikin gaf þá ávöxt sinn til neyzlii; 
ei var bruggað öl né heitt, 
ekki hunangs blandið neitt, 
ellegar borið vín til stórrar veizlu. 

Ullar reifin hvít voru höfö til klæða, 
10. en ekki velkt í eiturkorg, 

er upp kom fyrst við Týrusborg 
skarlatsrauður, er skelfiskarnir blæða. 

í grasinu var sofið sætt með yndi, 
þorsta létti lindin af, 
15. laufgað tré, sem skugga gaf, 

forsvar var það fyrir sólu og vindi. 

pá var ekki skorið hafið á skeiðum, 
gestum ekkert gekk i hönd 
góz á nýrrí sjávarströnd 
20. nieð ráni fengið eða skulda reiðum. 

Herliíðrarnir þögðu þá um stundir, 

enginn vildi fiíss á ferð 

að fyrra bragði reiða sverð, 

því blóðs voru launin ei nema sollnar undir 



2. er undi sér Ke, R, Bm, Sp; 3. hcppin nóg P; 8. 
borið um til Re; 10. velgt þ; veikt Sp; 15. skugganu gaf 
Re, R, Bm, Sp; 16. sól og Bm, Sp; 20. sint var ei okri 



299 

25. Óska mætti, yrði vorar tíðir 
rétt umbreyttar í þann sið, 
er átti sitt i kyi'ð og frið, 
og stóðu í fögrum blóma lönd og lýðir. 

En nú brennur ágirndin sú illa 
30. Léitara en Heklu glóð, 

hvorki er sparað líf né blóð 

í það bál að bera, er seint má fylla. 

Ekki sefar eldinn það, er hann spennir, 
þess meir vex sem meir fær hann, 
35. mettast ekki af þvl, sem brann; 

svo er um ágirnd, aldrei nægist henni. 

Fyrstur manna hver mun vogað hafa 
gimsteina og gullið skírt, 
er gjaman vildi liggja kyrt, 
40. dýran háska, djúpt úr jörð að grafa? 



eða P, J>: 32. mun fyllast Re, R, Bm, P, þ: 33. það, hann 
Re, Sp; 36. um si. þ: 40. jörðu grafa Bm, Sp. 



300 

Heimsádeila. 

[Útg. bls. 160— 62; JStefánss. (brot); Stokkahlaðabók ; Eask 

46. 4to. (Rasks eiginhandarrit) ; Rask 83. 8vo. ; J Sig. 82. 

8vo. p. 262—65; Br = British Museum 11,175. 8vo. (F Magn. 

181. 8vo.) 156 b — 157 b önnur erindaröð.] 



5. 



pessi öld er undarlig, 

allir góðir menn um sig 

ugga mega að mestu; 

illir taka yfirráð, 

að því hef eg um stundir gáð 

að þeim er fylgt í flestu. 

Fer eg með efnið undarlegt: 
Ef þér gimist nokkuð frekt 
manna fylgi að fanga, 
10. þá skal hann ekki óttast guð 
og ekki stunda hans heilög boð, 
heldur rækja hið ranga. 

pingheimurinn þýtur upp, 
þegar hann sér !5,elzebub 
15. dýrkaður er af einum, 
aðhyllast og elska hann, 
einnig verja, hver, sem kann, 
bæði í Ijósi og leynum. 

peir sem seilast aðra á, 
20. orga, deila, stinga, slá, 



8. Ef hér St; nokkur frekt R; 20. okra eða deila Br; 
23. vörn er þeim til reiðu sterk Br; 24. af flestum Br; 25. 



301 

strjúka, stela, Ijiíga, 
og lítlegðar vinna verk, 
vörnin er þeim nógu sterk 
hjá flestum manna raúga. 

25. Sá hinn góði er gjarðafár, 
gisna má hann síð og ár, 
dittar að honum enginn, 
sem sú eik fyrir utan tröð, 
er engan heíir börk né blöð 

30. og öll er af sér gengin. 

Mútan tekur máttar-skref, 
má hún það rétta aflátsbréf 
segjast verstu synda; 
þá hefur fjandinn skrifaÖ skrá, 
35. og skvett forgyltum sandi á, 
sem bæði augun blindar. 

Hún réttlætir ranglátan, 
ranglætir hinn fróma mann, 
gerir svo greitt að flækja; 
40. þeim hana tekur, talar hún í, 
tekst þeim varla upp frá því 
réttdæmið að rækja. 



því er hinn góði gjarðafár Br; 27. dyptar Útg, St, Ke, R, 
Sp, Br; 28. er engin hefur Br; 31. tekur nú Br; 32. hið 
rétta Br; 39. gerir hið greiða Br; 41. tekst honum aldrei 
upp frá pvi Br: 43. Svo er nú orðið Br; 44. að sl. Br; 45. 
eem gerir Br; 47. en brýtur Br. 



302 

pví er uií oröið ilt í heim, 
að enginn sinnir manni þeim, 
45. er gerir sinn guð að stunda 
og brevtir eptir boðum hans, 
brýtur ríkið andskotans; 
hann má fara til hunda. 



VíSA. 

[Safh Páls Pálssonar Nr. 1. 8vo. bindi XV. bls. 73. Visan 
finst bæði eignuð S' Hallgrími Péturssyni og S' Stefáni 
Oiafssyni, og Páll hefur fært hana inn í kvæðasafh S' Hali- 
gríms, en getið þess i kvæðasafni S' Stefáns, að hún væri 
og eignuð honum og pvi vafasöm. Saman með visunni eru 
tvær aðrar vísur með öðrum hætti, sem ekki finnast eignaðar 
S' Stefáni: Réttur pver, rjúfast sættir &c. og: Mæðir stríð 

móðar pjóðir &c.] 



Veslingshæfi varla er á 
voldugum móti að stríða, 
réttinum halla maktin raá, 
þá málið rekst til klíða, 
5. strax er fátækur stunginn frá, 
styður ríkan alþýða, 
Ferdinandus, Concordia 
klakkhalla muninn ríða. 



8. klakkhala, hdr. Jóns Arnasonar. 



303 

Gridkuvísur. 

[Útg. bls. 64—67; Stokkahlaðabók ; Hálfdánarbók mín; B = 
Bmfél. .Nr. 208. 8vo. (erindaröð rngliið, vantar í 49—56)'; 
Jóns Stefánssonar handrit í Bmfól. Nr. 9. 8vo. (brot af siðasta 
erindi); Thotts safn Nr. 489. 8vo.; Rask 83. 8vo.; þingeyra- 
bók bls. 184—86; J Sig. 82. 8vo. bls. 103-107; J Sig. 271. 
4to. (blöð i 8vo. raeð hendi Halldórs Hjálmarssonar) ; Bmfél. 
d. á Isl. Nr. 111. 8vo.; Páls safn Nr. 1. 8vo. XXII. b. (orða- 
munur Páls i'expl. hans); Bd = FMagn. Nr.6. fol. 37 b'— 
38 a', í Bodleys safni í Oxford, skr. um og eptir 1766; J Ól. 
i orðabók sinni undir: vara hý o. v., og Add. B. U. H. Nr.6. 
4to. 138 (1106), 141, Nr.8. 4to. 59, 2852 og víðar.] 



5. 



Griðkan girnist mannÍDn 
og getur ei haldið sér, 
einatt syrgir svanninn 
og sitt á brjóstið ber, 
biður hiín hann með blíðu 
að leika við sig í leyndum stað. 
:|: Hann gengur ei að :|: 

aö leika við hana í leyndum stað. 

Hiin hugsar hörundið svarta 
10. hræði hann burt frá sér, 

nuddar hiín því og nartar, 
um nasirnar hvar sem fer 



Fyrirsögn: Griðkukvæði J Ól., T; Griðkonukvæði H, 
H E, Bd; 1. Griðka Bd; 2. hún getur ei JÓl.; 3. óðan syrgir 
H ; óðum syrgir Bd, H E ; 4. sér á brjóstið T ; 5. býður hún 
honum með bliðu P; 6. við sig B, H, HE, T, Bd; hin: 
við hana; 9. Hyggur húu B, T; hugði hún H E, Bd, J Ól. 
(Add. 8. 4to. 2852); hélt hún J Ól. (Add. 8. 4to. 59); 10. 



320 



TÓBAKSVÍSUR. 



I. 

Fjórar tóbaksdygðir. 

[Útg. bls. 111— 12; Jón StefáÐssonar hdr. , hefur að eins 
fyrirsögnina, og er hiin samhij. Útg. : Stokkahiaðabók : Rask 
46. 4to.; Rask 83. 8vo.; Bmfél. d. á ísl. Nr. 111. 8vo.; 
K, = JSig. 239. 8vo.; K^ = J Sig. 239. 8vo. (afskr. eru 
tvær, sú fyrri K,, seinni Kj); J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls 
eptir S' Grimólfi); British Museum 11,185. 8vo.: Bb = Berg8- 
bók Jóns Arnasonar A. V. 8vo. ; Orðam. i expl. Páls ; J Sig. 

82. 8vo.; J>ingeyrabók.] 

Minn vin, eg gef 
pér mæta ráð í kvæði, 
hafir þú kvef, 
hóstann og þunga mæði ' 
5. tóbak er bezt, 

tóbak, tóbak, tóbak er bezt 
að breyzkja og saxa í nef. 

Vilji þinn munn 
vessinn og slimið fylla, 
10. sii veiki er kunn 

og vill jöxlunum spilla, 
tóbak er bezt, 
tóbak, tóbak, tóbak er bezt 
að bíta og spýta um tönn. * 



Fyrirsögn: Tóbaksdygðii' K , ; 1. Vin minn Br: 4. liústa 
Ki, K... ; 7. taka i nef P: 11. og vön jöxlunum Gr: IS.Setjist 



321 

15. Sígi þig á 

svíðandi augnakláði, 

svo veikist brá 

og veröi fátt að ráði, 

tóbak er bezt, 
20. tóbak, tóbak, tóbak er bezt 

að bera í augna krá. 

Skorti þig leik, 
er skemtan auka kynni, 
svo hyggjan veik 
25. hindrast af langseminni, 
tóbak er bezt, 
tóbak, tóbak, tóbak er bezt 
^ að brenna og sjiíga í reyk. 

II. 

Um tóbak. 
[Stokkahlaðabók; Rask 83. 8vo.: JSig. 82. 8vo. bls.253-54.] 

Tóbakið því þykir 
þér gott, að hér vottast, 
það bætir með máta, 
manns heila rann deilir. 



pig á Ki, Kj, Bb, Gr, f>; 17. svo veiki brá K,, K^, J>; 
21. hvarmakrá Br, Gr, K,, K.^; 23. sem skemtan K,, K^; 
24. 8V0 hyggjan K,, K,; 25. hindrist Br, P; Mismunar á 
erindaröðinni hór og í Bb, Br, K,, K,, P, J> er pessi: 
8—14 hér == 15—21 par, 15-21 hér = 22—28 par, 22—28 

21 



322 

5. brjóstmæði bezt eyðir, 
bætir mjiikast vatnsjiíkan 
blóðvæsir ver nösum, 
ver kvefi, hnerra gefur. 

Ef briíkast ofmikið 
10. yfirvinnur þrif vinna, 

deyfir sjón og dug rænir, 

dapurleika skap eykur, 

lykt stelur sókt svæla, 

svartbrennir part ennis, 
15. matleiða fljótt fæðir, 

fró þorsti ókostar. 

m. 

ííeftóbak. 
[Útg. bls.175; Stokkahlaðabók; Rask. 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo.] 

Eg læt ei langt á miUi 
að leggja í nasir mínar 

tóbaksgrasið gott, 
hnerrana hægt svo stilli, 
5. hafa þær náðir sínar, 

ef í þeim verður vott, 
en sií jurt, sem eykur nefinu farða, 
ilskudaun og skófartetrið harða, 
ætti að berast undir tóptargarða, 
10. því öllu betri er mylsnan sauðasparða. 

hér = 8 — 14 par. 11. 5. hdrr. sýnast að skrifa æðir fyrir 
eyðir, og er pað auðsjáanlega misskrift; 7. blóðræsir 



323 



IV. 

Tóbakslast. 
(Tröllaslagur.) 

[Útg. bls. 146; Varðgjárkver; Stokkahlb.; Thott 489. 8vo.; 
Rask 83. 8vo.; Bergsbók; Hálfdánarbók mín; J Sig. 82. 8vo. 

bls. 240—41.] 

Tröllin öll í Týs höll 
taki nú hrakið, tóbakið, 
liýt ýta öll sveit 
ælir og svælir þá brælu, 
5. pípu grípa siírt saup, 
sjúga og kúga sig bjúga, 
nasir mása nóg hvæs 
nudda við suddann af rudda; 
reykur stórum strýkur, 
10. strax af munni fýkur, 



skr. R, St, sem einnig er rangt; 10. svo hdrr. IV. Fyrir- 
sögn: Um tóbak HE; Tóbak R, Sp, St. Tröllaslagir eru 
með mörgum tilbreytingum , og er peim stundum alveg 
slengt saman við langlokur, og kalla sum handrit pað 
tröllaslag, sem önnur kalla langlokur. þessi bragar- 
háttur finst ekki i háttalyklum eldri en frá 17. öld ofanverðri, 
en er pó miklu eldri, pvi á dögum S' Magnúsar Olafssonar 
í Laufási (d. 1636) er hann kallaður gamali. Elzt handrit 
af hinum elzta tröliaslag, sem menn pekkja, er í kvæða- 
bók skrifaðri af Magnúsi Jónssyni digra í Vigur 1676 — 77, 
og er bún i AM. 148. 8vo., og er á honni, auk flöida af 
ýmsum kvæðum, háttalykill með langlokum, tröUaslag og 
ýmsum bragarháttum. Annað gamalt handrit er í saftii 
Magnus de la Gardie í háskólabókasa&inu i Uppsölum í 
Svipjóð Nr. 54. 4to. þar stendur svo : „J>etta segir Magnús 

21* 



324 

svoddan æði sælugæði 
segir margur ríkur; 
leikmenn, prestar og píkur 
púkinn með því svíkur. 



prestur Ólafsson frá Laufási, að „„nostri antiquiores"" 
hafi kallað Tröllaslag — „„eo quod a sagis prædicto 
loco primo editum et auditum sit"." En tröUa- 
slagurinn er svo: 

For her oi fótspar, 

fokkum vér brokkum með stokkum 

undir grund og }iir lund 

á eykjum, svo feykjum vér reykjum, 

vindur blindar vogs sund, 

vökum vér tökum við rökum, 

hryllir villir hrið göll 

hreppum vór greppum af sleppum, 

guU er grams múta, 

geymdu pað Rúta, 

svo kváðu meyjar undir Skjaldbreiðarskúta. 

Vísan er hór eins og hún stendur i Uppsalabók, en Vigurs- 
bók og flest önnur hdrr. bæta aptan við: 

fimtíu í flokki saman 
frömdu petta gaman. 

Hór er annars enginn orðamunur tilfærður eptir Vigursbók. 
„j>að, sem vér (o: Grimur Thomsen) kunnum af* pessam 
tröllaslag er prentað í ísafold VI. (1879) Nr. 1. neðan- 
máls, og er pað öðruvisi en hór er haft, og kallað Litli 
tröllaslagur. þessi tröllaslagur er ekki yngri en frá 
mjðri 16. öld. A 17. öld fara menn að sækja í sig vcðrið 
með að yrkja dýrt tröUaslagi og langlokur, en á 18. öld 
keyrir pað alveg fram úr hófi. Tröllaslagur er upphaflega 
danz. 1. TröU Útg, H E, R, St, T; 2. taki pað Bb; 3. 
níutiu ótt öli T; 4. æla væla pá T; 5. pípur taka súr sal(!) 



325 

V. 

Tóbaksádeila. 

[Útg. bls. 153—54; Stokkahlaðabók; J Sig. 82. 8vo. bls. 

251-52.] 

Læðst hefur inn i landið hrak, 
lýðir kalla það tóbak, 
hingað þessa ragur rak 

reykjarsvælu hinn armi; 
5. drusslega margur dánumann 
drekkur í sig þrekkinn þann. 
án hans vera ekki kann 

í ölinu þó hann svarmi; 
af reyknum fylla kjálkaker 
10. og koma honum út um nasir sér, 

þeim ilia ódauns farmi. 

Nií er þessi ramma rót 
reiknuð fyrir heilsubót, 
hvar einn kemur á manna mót 
15. má hann reykinn smakka; 

inn í landið upp á hest 
árlega sendir Jason Vest, 
margan gleður mann og prest, 
mega þeir honum þakka, 



T; 6. og sl. Útg. R, St, Sp, T; 7. kvasa Útg, HE, R, Sp, 
St; hvasa T; kvás Útg; hvas Sp, T; hvás R; has(!) HE; 
8. nutta rutta við sutta T; sudda Útg, R, Sp, St; 9. stundom 
strýkur V; 10. úr, nema Útg, HE, Sp, St. V. Fyrirsögn: 
Tóbaksvisur Sp; 6. drekkur sig í Sp; 9. falla kjálkaker Útg; 
17. JasonVest er kaupmaður á Eyrarijakka fyrir og eptir 



326 

20. hundrað sex af hreinum leir 
honum fylgir, og nokkuö meir, 
pípur í einum pakka. 

VI. 

Um tóbak. 
[Stokkahlaðabók; Kask. 83. 8vo., J Sig. 82. 8vo. bls. 252—53.] 

Presta tóbak prísa eg rétt, 
páfinn hefur það svo til sett, 
að skyldi þessi skarpa rót 
skilning gefa og heilsubót. 

YII. 

Tóbaksvísur. 

[A = A Magn. Xr. 615 K 4to. , stendur hér meðal kva>ða 
eptir Hallgrím Pótursson ; Hrafnadalskver, og er moð fyrirsögn 
„Tóbaksvisur S' P." „S' P." á liklega að vera = „S^ Péturs" 
(sbr. 18. kvæðið í hdr.), en mér dettur enginn S' Pótur 
í hug á 17. öld, sem hafi getað ort vísumar, nema ef pað 
kynni að geta verið S' Pétur Gissursson, sem verður prestur 
á Ofanleyti í Vestmannaeyjum 1658 (er skrifeður í stúdenta 
tölu við Khafnar háskóla 25. nóv. 1636: „Petrus (jysarius 
Islandus e schola Schalholtonsi"). S' Pétur Gissurs- 
son og S' Hallgrímui' Pétursson voru að öðrum og priðja. En 
yngri geta pær eigi verið en frá 17. öld, pví hdr. A er frá 
17. öld , og höndin ekki ósvipað S' Hallgríms Péturssonar, 
og eru Flóres rimur hans framan við; hugsast gæti að petta 
væri ritviUa, og ætti að vera „S' H. P." (= S^ Hallgrímur 



miðja 17. öld. Hann var enskur (sbr. bls. 76): 21. hér með 



327 

Pótursson); G = Kvæðabók Gunnlaugs á Skuggabjörgum I. 
97 (eignar S' Stefáni Ólafssyni); Bl = J Sig. 283. 8vo. 
(eignar S' Stefáni Ólafssyni); Sk = J Sig. 271. 4to. hdr. 
Páls „eptir hdr. Dr. Schevings" (eignar S' Stefáni Ólafs- 
syni); Y = Yrpa Geirs Vigfussonar 1 safai Jóns Borg- 
firðings í 4to. bls. 55 — 56 (eignar S' Stefáni Ólafssyni). 
Bæði í G og Y er kvæðið nærst á eptir Tóbaksvísur: Sá er 
í landi leikur &c., sem par eru eignaðar S' Hallgrími Póturs- 
syni. J 01. vitnar prisvar í petta kvæði, undir: langur, 
porna og Add., Nr. 2. 4to. bls. 73, og eignar alstaðar 
S' Hallgrimi Póturssyni. Liklegast pykir mér, að pað só 
eptir mann, sem hefur heitið Pétur (sbr. 11), en pað er 
sett hór af pví að pað er svo víða eignað S' Stefáni.] 

Nú þorna nefin, 
norðan stendur kul frá, 
þrýtur tóbaks pefinn, 
þann hér ekki má fá, 
5. heila klessú klefinu - 
kiíga tóman bauk má. 
Ut re mi sol fa. 

Af kvefkvilla flæktum 
kann með öllu vel ske, 
10. helzt ef þér er hægt um 
hjálpa muntu Pétre, 
væri nóg af nægtum, 
nú er ei sem það sé. 
Sol fa mi ut re, 

fylgir nokkuð meir, sum. VU. 4. má sjá A; menn sjá G, Hr, 
Y; 6. bauk á Y; 7. lýð eykur pað prá G, Y (semútleggingl!)); 
8—14. er i Bl, Hr, Sk, Y á eptir 15-21; 8. í kvefkviUa A; 
9. kann ei vera flær só A (máð, en sýnist svo); 11. hjálpar 



328 

15. Langar mig í láshöU 
þar liggur tóbaks i ról, 
sú er þétt og þrjkt öU 
og þung sem annaö blýhjól, 
særi eg þig viö sex tröll, 

20. þú sendir mér í neffcól. 
Ut re mi fa sol. 

Hollenzkir hérna 
horfa upp á vindský, 
þeir þekkja að térna, 
25. það er ekki frá því, 
góma kólfur kvema 
kjálka veltur um bý. 
Ut sol fa re mi. 

Liggja þeir og lúra, 
30. lítið rýta smákrut, 
mettast milli dúra, 
míga út af háskut. 



muntu pá té A; 14. La sol & mi re Sk; aol & ut mi re Hr; 
tóbak er ei fált fó G, Y (sem orðam.) ; 16. liggur tóbaks þar 
ról Y; þar liggur tóbak í ról A; 17. sú er prýstin, þykk öll 
Sk, Bl; sú er þótt og þykk Y; sú er þykk og þétt G, Hr; 
18. blýtól G, Y; 19. eg særi þig Bl, G, Hr, Sk; 20. i nef 
ból G, Y; 21. helzt fyrir helg jól G, Y (sem orðam.); 23. 
hoppa upp í Bl, G, Hr, Sk; upp í Y; 27. kjálkum G; 28. 
La sol fa re mi Bl, Sk; nudda svo nef fri G, Y (orðam.) 
29—35 er 36-42 Bl, Sk, Y; 29. A; hin: þeir Uggja; 31. 
A; lltið veita Y; Htið hafa, hin; smákrit G; 31—32 er 
33—34 i Bl, G, Sk, Y; 31. miUum Bl, Hr, Sk, Y; 33, i 



329 

í káetunum kiira, 
klóra sér um baklilut. 
35. Sol fa mi re ut. 

Úr skerjum burt skroppnir 
skeljungs rata leiö blá, 
þeir þykjast sloppnir, 
það er ekki langt frá, 
40. kaldir, krókloppnir 

krús og brauði halda á. 
Ut re mi sol fa, 

VIII. 

[Vísan steiidur sem hin fyrsta meðal tóbaksvísna peirra, 
sem eru erindi úr nærsta kvæði, og standa sérstök í ýmsam 
hdrr. og mitt á meðal kvæða S' Stefáns Ólafssonar, og fyrir 
pví er vísan tekin hór. Hún finst í pessum hdrr.: Stokka- 
hlaðabók (stendur meðal kvæða S' Stefáns), Varðgjárbók 
(ekki meðal kv. S' Stefáns), Bergsbók Jóns Arnasonar 
A. V. 8vo. bls. 40, meðal kvæða S' Stefáns.] 

ÖUum vonum flarrí fer, 
fyrðum loði við hendur 
hlutur sá, sem sífelt er 
soginn, tugginn, brendur. 

káetunni Bl, Hr, Sk, Y; í káhyttunni JÓl.; á káhyttum G; 
34. og klóra G, JÓl.; i bakhlut A; 35. Segja líka put put 
G, Y (orðam.); 36. Af skerjum Bl, Sk; 37. skal með öUu 
vel tjá Sk, Bl; heið blá Y; á heið blá G, Hr; 38. Bl endar 
hér; 39. par er öll, nema A; ekki sl. Hr; 41. „kijs" A; 
kesju og brandi halda á Hr; 42. gengur svo góm (góms Y) 
krá G, Y (orðam.). IX. Fyrirsögn: Enn um tóbak A (pví 
aðrar tóbaksvísur eru á undan); Tóbaksvísur Y; 1. Sá í A; 



330 



IX. 

[þessar tóbaksvísur, sem hér koma, eru og vafageplar; í 
Stokkahlaðabók standa 9—24 og 33—40 meðal kvæða 
S' Stefáns, og í Bergsbók 17—24, 33 — 40; sömu vísurnar 
sem í St eru og í Varðgjárkveri, en par ekki meðal 
kvæða S' Stefáns. Elzta hdr. = A, er í A Magn. 148. 8vo. 
í bók frá Vigur skrifaðri 1676—77, og er kvæðið par engum, 
eignað, og er að eins 6 erindi; i Yrpu Geirs Vigfiissonar 
(= Y), sem Jón Borgfirðingur á, er kvæðið 8 erindi, og eignað 
S' Hallgrími Péturssyni, og er nærst á undan: Nú porna 
nefin &c. , sem par er eignað S' Stefáni. Sömuleiðis er af- 
skrift af pessum vísum í kvæðabók Gunnlaugs á Skugga- 
björgum I. bls. 96, og eru pær par 9 err., en síi afskrift er 
hór ekki notuð. J>ær eru og par nærst á undan: Nú ponia 
nefin &c., sem par er og eignað S' Stefáni. J>að er ómögu- 
legt að sanna eptir hvorn vísumar eru, eða hvort pær séu 
eptir annanhvorn peirra, en pær eru frá peirra tímnm. |>ær 
finnast prentaðar í: „Nokkur Ijóðmæli eptir Hallgrim Pjeturs- 
son 1. hepti Rvík 1885" bls. 34—36, eptir handriti í safni 
Jóns Arnasonar, en eru par auðsjáanlega afbakaðar = Kv. 

J>ær eru par 7 að töhi.] 

Sá er í landi leikur 
mér lízt hann gæðaveikur, 
þá hver þykist keikur 
ef þenur út kjálkasteikur, 
5. hangir klessu kveykur 
og kinna farfinn bleikur, 
þurk og þorsta eykur 
pykkur tóbaks reykur. 



4. hann penur úr (misskr.) A; ef pruma kjálka Y; 5. haugur 
klessu(!) Kv; 6. kinna far um(!) Kv; 13. reyksa af roti A(!) 
risa af Kv; reyks af Y, Kv; 17 — 24. vantar i A, Y, Kv; 
23—24. sbr. IV 13—14; 25. Nú skal byija um bauka Y, 



331 

Bóndi og kaii í koti 
10. kvíða tóbaks þroti, 

blökku pípubroti 

báðir trií eg oti, 

druknir reigsa í roti 

og rasa í hverju skoti, 
15. tóbaksvessinn voti 

verður að litlu noti. 

Fátækur rétt sem ríkur, 
það reiknast ekki ýkjur, 
um það toga sem tíkur, 
20. þá úr tönnunum á þeim víkur, 
mæða og mein af slíku, 
margir gera líku, 
leikraenn presta og píkur 
púkinn með því svíkur. 

25. pá skal byrja um bauka, 
og bera þá saman i hrauka, 
séð hef eg sultargauka 
hér syðra með þá hnauka 
í sæti heijans hauka, 

30. þeir heimsku slíka auka, 
menn og lindir lauka 
látast vilja brauka. 



Kv; 26. þá sl. Y; 27. sá eg Y; 28. hór sl. Y; 30. heimskir 
slíka Y; 31. og liljur lauka Y; 32. sem látast Y; 33. Aðrir 
bauka Bb, St, V; 34. i bæði vitin Y; 35. hnerrar lengi 
lúka Y ; hnerrar launin Kv ; 36. þá lendabylgjar Y ; og lenda 
byljir Kv; 37. innar við Bb, St, V; en við öskufi'ika Kv; 



332 

Margir bauka brúka, 
í báöar nasir sMka 

35. hnerra launin lúka, 
og lendabylgjur iQúka, 
inn við öskuíuka 
aðrir lOngum húka, 
kol af kOmpum strjúka 

40. og káma nasadiika. 

pegar 1 kirkju krjdpa 
á kinnar tárin dijiípa, 
i þumli handar hjúpa 
er hulin birkikúpa, 
45. ásján gerir gljúpa 

og greitt í nasir súpa, 
með hyggju heimsku djúpa 
hiksta eins og rjiípa. 

Einatt Yggjar'fengur 
50. um þá bauka gengur, 
harður hnerra sprengur 
hristir kjálka tengur, 
votur vessa strengur 
verður eins og þvengur, 
55. hygðu að horskur drengur 
og hafðu það ekki lengur. 



38. aðrir með pá Bb, St, V; 39. úr kömpum Y; með kl;^^ 
kampinn Kv; 40. og kvola Y; 41. J>á í kirkju Kv; 42. af 
kinnum tárin A; 43. i humli'A; 45. ásjón A; 47. með 
heimsku hyggju djúpa Kv; 48. hnerra eins og Kv; 53. af 
höfði hráka strengur Y; 54. hangir eins og Y; 55. hygg að 



333 

Margan heimskan hendir^ 
þá hyggjuvitið endir, 
svinnur sér um vendir, 
60. sér hann hvar það lendir, 
birkibaukar rendir 
af brögnum víða kendir 
samau í hrúgu sendir 
séu þeir allir brendir. 

65. pyki þorna ijóði 

þýðum stygð að óði 

mun í sinnu sjóði 

sjálfrátt manni og fljóði, 

ef þess ei finst góði 
70. engum fyrirbjóði, 

þó eg þar um Ijóði 

það er sízt af raóði. 

X. 

[|>es8Í baukmerkingavisa or i Bergsbók og Stokkahlaða- 
bók meðal tóbaksvísna þeirra, sem standa meðal kvæða 
eptir S' Stefán Olafsson, og sýnist með þvi vera eignuð 
honum. Hún finst og í Varðgjárkveri og Yrpu (=Y), 

og er þar engum eigiiuð.] 

Bauk hér brúka ríkir, 
bauk hafa sultargaukar, 
bauk sá eg biskup taka, 
bauk hafa prestar að auki, 

Y; hygg þú Kv; 56. hafðu þann ei lengur Y; hafðu það 
aldrei Kv; 57 — 64. vantar i öU, nema Y; 65—72. vantar i 
öll, nema Y, Kv; 66. þeim sé stygð Kv; 67. sínum sjóði 



334 

5. bauk hefur bóndi í taki, 
bauk hefur kona i hrauki, 
bauk hefur böðuU og skækja, 
bauk hefur þræll 1 hnauki. 



ÖLKVÆÐI. 
I. 

[G = Gaman og alvara Magnúsar Stephensens 11. bls. 
229—32 (1818); Útg. bls. 74 — 79; Snót Khöfii 1850 bls. 
96—102, Rvík 1865 bls. 155-59; V = Bmfél. Nr. 37. 8vo. 
bls. 94 — 95 (viðaukar við kvæðið í útg.); Stokkahlaðabók; 
Va = Bmfél. d. á ísl. Nr. 111. 8vo. (hönd S' f>org. Guðm. &.); 
J Sig. Nr. 271. 4to. (blöð i 8vo. með hendi HaUdórs kon- 
rektors Hjálmarssonar) ; Hálfdánarbók mín bls. 55 — 56; hdr. 
S' þorvaldar Böðvarssonar (orðamunur eptir pví i útg.) ; hdr. 
Jóns faktors Stefiánssonar á Berufirði (orðam. eptir pví í 
útg.); Bm = Bmfél. Nr. 338. 8vo. (nýleg hönd); Ad = 
Additam. B. U. H. Nr. 80. 4to. ; Rask 46. 4to. (Rasks eigin- 
handarrit); Rask 83. 8vo.; A = AMagn. Nr. 155. 8vo. (óvönduð 
flskr. frá c. 1700, á einu blaði, að eins 11 erindi); þv = 
J>ingvallabók J Sig. Nr.260. 4to: bls. 398—400; J Si^. Nr. 82. 
8vo. bls. 116—21; J Sig. Nr. 271. 4to. (orðamunur með hendi 
Páls Pálssonar á blöðum í 8vo. eptir hdr. Sr Gríms Bessa- 
sonar); Páls safn Nr. 1. 8vo. XXII. bindi (orðamunur, sem 
Páll hefur skrifað inn á spássíur í expl. sínu af útg. kvæð- 
anna); F = Blað, sem eg á, í 8vo., með nokkuð gamalli 
flskr. (frá öndverðri 18. öld), að eins 11 erindi; Sk = JSig. 
Nr. 271. 4to. (orðamunur og viðaukar með hendi Páls „eptir 



Kv; 69. einn finst Kv; 72, er ekki af Kv; röðin er sitt hver 
i hdrr. ; hór er fylgt peirri röð er liklegust pótti. X. 5. bauk 
hafa bændur og strákar Y; 7. hafa boddar og skækjur Y. 



335 

hdr. í saftii Dr. Schevings") ; L = JSig. Nr. 311. 8vo. (góð 
flskr., par er á ágæt afskrift af Lofdikt Björns Sturlusonar 
um Guðbrand biskup, ortum 1620. Björn er fæddur 1559, 
|)ví að hann segir að niðurlagi: 

Vænni ber honum vísa en sú, 
vildi drottinn bíða, 
einu'um sextugt eg hef nú, 
æfin tekur að líða. 

Jón Marteinsson [„Jonas Martinius e schola Holensi" 
Bkrifaður i stúdentatöki við háskólann 22. dec. 1732 á 25. 
aldurs ári; deyr („John Martini", Lengnick) 1771 og er 
63 ára; er pví fæddur 1708] segir (Ny kgl. saml. Nr. 1274. 
fol.), að Björn hafi verið á Urðum, en getur pess ekki, hvar 
sá bær sé ; alment er talið, að Bjöm hafí verið á Suðumesjum) ; 
D = J Árn. A. U. 8vo.; J A = JÁrn. B. III. 8vo. bls. 
165-67; þingeyrabók J Sig. Nr. 231. 4to. bls. 205—208; 
BI = JSig. Nr. 283. 8vo. (blöð með ágætri hendi, vantar 
framan af , úr safni Dr. H. Schevings) ; Lb = Lambastaðabók 
Jóns Arnasonar (afskr. Páls Pálssonar í J Sig. 130. 4to.); 
British Museum Nr. 11,185. 8vo. (safii F Magn. Nr.413. 8vo.); 
Br, = British Museum 11,175. 8vo. (F Magn. 181. 8vo.) 
154 a — 155 a; Br, = Brit. Mus. 11,191. 4to. (FMagn. 194. 
4to.) 176 b — 177 b; Bd = F Magn. Nr. 6. fol. 38a'— 38b 
í Bodleys safni i Oxford, „ný og önnur hönd" heldur en sú 
frá 1766 og par eptir, segir Eiríkur Magnússon ; J 01. = Til- 
vitnanir Jóns Olafssonar Grunnvíkings i hinni islenzku orða- 
bók hans undir orðunum : fótur, véila ogvíðar, og Additam. 
B. U. H. Nr. 6. 4to. bls. 761, 909, Nr. 8. 4to. 2878, 2916, 

og viðar.] 



Kriisar lögur 
kveykir bögur 
og kvæðin smá, 
dæmisögur 



• 



336 



5. 



og glettiir grá, 
skiimin fðgiir 
fótaskjðgur 
fœra margan á. 
hiter pocula. 



10. Öls til veiða 
allir skeiða 
og erindi fá, 
sumir breiða ' 
boröin á, 

Ölkvæði. Fyrirsögn: Lofsöngur ölfanga G; Visur um 
drykkjutnenn Lb, Bd; Drykkjumannavisur F; Krúsarlögs- 
kvæði ejusd. Br; ölvisur H E, Brj, o. fl.; Carmen de inebriatis 
J>; Carmen potatorium JOl. 8. kvæði St, Bm o. fl.; kvæöin 
há J A, þ; glettu Br, Bm, Ad, A, V,, Sp; 8. HE, Útg, Br, 
Snót, L, B, ; hin hafa: færir; 9. „Viðkvæðið inter pocula, 
virðist óeiginlegt islenzkum kvæðum, og má hér vel heita: 
er menn drekkast á, eða pví um líkt, sem eg hér bendi 
til, ólærðra lesara vegna", segir Magn. Steph. i G ; í G segir 
og að S' Jón J>orlák88on hafi valið petta kvæði „og pess 
innihald, til eptirmyndunar annars með sama viðkvæði i 
hans ölvísu: Tveir voru að hvölfa — elfum ölva — í iðra 
sá &c." J 01. Add. 6. 4:to. bls. 761, segir um viðkvæðið: 
„Pronuntiabant enim veteres nostrates a finale ut a mag- 
num, id quod etiam ego adolescens audivi sones quosdam 
latine loquentes facere, sed jam ista corruptio jam dudum, 
ut putem, penitus absolevit"; 11. ýmsir skeiða Gr; 12. erindin 
Lb, J A, þ, Bl, Br, A, þv, H, Bd, Br . ; og eyrenden Br, ; 
eyrendum frá F; 13. hinir breiða Útg, Snót, St, Re, R, G, 
Bm, Sp, Sk, Ad, A; en hinir Br: 14. borðið, Útg, Snót, St, 
Re, R, Bm, Sp, Sk, Ad, A, þv, V,: 15. upp reiða Utg. 



337 

15. mat til reiða, 
milsku greiða, 
magnast kætin þá. 
I7iter pocula. 

Kviknar hljómur, 
20. heyrist rómur 
í hrerri krá, 
vöknar gómur 
og vara strá, 
blandast ómur, 
25. bikarinn tómur 
bellur vfir í rá. 
Inter pocula. 

Kalla skeilu, 
ef hálfu og heilu 
30. hafna má, 

og láta ei beylu 
bylja á. 



8nót, St, Ke, K, Sp, Bm, D, L, Ad, A; 16. milskii HE, 
eflaiist hið rótta (sbr. Thoraas sögn, útg. Eiriks Magnússonar 
II. Glossary) Sbr. bls. 355 : 

ölið í kvæðum ýmist bjór 

ellegar veig i]^á heita, 

hreina lögur, homa sjór, 

hrosti og milskan feita. 
Hin öll: mælsku, nema F: miskunn; 17. magnar G, Br,; 
kætin há G, Ad, H, H E, J A, Lb, þ, Bl, Br; 19. Kviknar ómur 
HE, H, Gr, þv, Br, JA, f>, B,; 20. heyrist hljómur HE, 
H, Gr, þv, Br, JA, þ, Bij; og hoiladómur Ad, L, F, Br,; 
23. vara skrá Bd; 24. blandast (blindast Br^) rómur þv, HE; 

22 



338 

af hugarins veilu 
harðri deilu 
35. hreifa, nei og já. 
Inter pocula, 

Sumir kífa, 

hvetja hnlfa, 

höggva og slá, 
40. kampa rífa 

kinnum frá, 

hárin drífa 

hátt sem fífa, 

hey eða þomað strá. 
45. Inter pocula. 



25. og bikarinn F; en bikajinn Bd; 26. yfir í krá F, Br, 
JA, HE, Br^; brögnum gengur hjá P, f>; Bl. byrjar hér; 
28. kalla deilu P, J>; kalla steilu F; hallar steilu þv; hallar 
skeilu Sk, Bm; kallar skeilu (keilu Br^) Bd, Br^; 29. að 
hálfu F, þv, H, Bl, Sk, Br^; af hálfu og heilu Lb, Br, 
J A, Bl, St, Re, A, R, D, Sp; 30. hætta má Sk, H, Bd, 
Br, ; hafhar pá Bm; heita má F; hefna má Br, J A, J>; 
31. og lætur F, Sk, Útg, Snót, Gr, D, Br, Lb, þ, J A, L, 
St, Re, R, Bm, Add, Sp; ei sl. Br, ; og láta beyhi Br^; 
beyla, sbr. Sjálfslýsing Mála-Daviðs Jónssonar á Brattlandi 
á Síðu (d. 1838): 

Baraxlaður, beinastór, 

beylu og kálfa skotinn, 

armastuttur, mittismjór, 

mikið herðalotinn. 

31 — 32 og lætur ei bylja — báðum á F; 32. bila á Sk, 
Lb, þ, J A, Bl; 32. „bUu a"(!) Bd; 33. án hugarins veilu P; 
hin öU, nema Gr, hafa: í hugarins veilu; 34. og harðri {>v, 



339 

Einn er keikur, 
annar bleiknr 
ýtum hjá, 
færist reykur 
50. augun á, 

lúinn og veikur 
líkt sem kveykur 
limpast til og frá. 
Inter pocula, 

55. Sumir drekka 
utan ekka 
alt hvað fá, 
vín og sekk 
sem vatnið blá, 



J A; harða D, Sp, Sk; harka deilu Brj; 35. hreifir Bm, Ad, 
Bd, F, Br,; og hreifir Bk, Bl; 28—36. vantar í HE; 37. 
Sumir stífa Bl, Lb, JA, Sk; Fyrir pvi kífa, Útg, Snót, G, 
H, Bm, D, L, St, Ke, E, V„ Ad, Sp; 40. hrifa, Útg, Snót, 
G» Lb, J A, þ, f>v, L, D, Bm, H, A, V^, Sp, St, Ke, R; 
44. eður F, Lb, Br, J A, þ, HE, Br,; 46-54. vantar i öU, 
nema Br, J A, V, J>, Bd (en er par hið 10. erindi i röðinni, 
og fer enda bezt á pví); 51. lúirm, veikur Br, J A; 55. Aðrir 
drekka H, P, H E, Lb, J A, þ, Br, F, Bl (i texta), Br, ; 56. 
fyrir utan ekka F; 57. alt pað Útg, Snót, Ad, A, Sp; alt 
sem má Bm; 58. viu á bekk Útg, Snót; vin ög sekk B, S, 
Br, V,, St, L, Sp, Bm (en strýkur yfir og setur: vín á bekk), 
R, Re, Ad, Gr; Orðið sekk hafa peir eigi skilið i fyrri útg., 
en Eirikur Magnússon fer um pað pessum orðum : „Lesmát- 
inn seck er efiaust sá rétti = sherry, algengt nafn á vininu 
á 17. öld, á ensku (opt hjá Shakspere) sack; loitt af fr. 
vin sec = ensk. „dry wine." Ennfremur við afskrift sína 

22* 





340 


60. 


kalla rekka 




þessa þekka 




þeir, sem horfa á. 




Inter pocula. 




Skörum róta, 


65. 


bekki brjóta 




borð og slá, 




könnur hrjóta 




og fötin frá, 




kraptar þijóta. 


70. 


en kúlan Ijóta 




kiprar augað blá. 




Liter pocula. 




Einn hann langar 




lit að ganga 


75. 


og eykur þrá. 


• 


gjarn að stanga 



af Br,: „Vin mun hér vera sett samkvæmt orðtæki aldar- 
innar og þýða rauðvin. Viii og sekk = rauðvin og 
shorry." í fomensku finst og sock, á pýzku sect, itölsku 
og portúgölsku secco og spönsku seco, og er talið að vera 
komið af lat. siccus (purr); vin og drykk H, D, HE, Bd, 
F, Sk, Br^; vinið smekk J>v; vin og smekk JA; vin og bjór 
A; vín og prekk P, Brj ; 60. nefiia Útg, Snót, G, Bm, A, 
Ad, K, Ke, St, Sp, H, þv, V,, L, D; rekkar HE, Br,, Br, ; 
61. þýða, þekka f>v; 62. þeir eð horík A, H, HE, F, Br, ; þeir li 

eð hlýða Bl, J A, Lb, |>; þeir sem hlýða Sk; peir eð heyra á ■, 

Bd; 66. borð i slá HE, F, Sk, P, Br, þ, Lb, Bl, J A,.Bd; ' 

borð um slá Gr ; borðen slá Br , ; 68. fótum frá P, Sk , F ; 
68—69. konur hrjóta og fötin frá Bl; 70. en sl. F; 71. kemur 



341 

staupin frá, 
þinir manga, 
á hurðir banga, 
80. hnefa í borðin slá. 
Tnter pocula, 

Hinir drekka 

utan ekka 

alt í gjá, 
85. neyðarþorsti 

nærri lá, 

aðrir lofa 

aular sofa 

upp við stein og slá. 
90. Inter pocula, 

Sofnar móður 
munngáts sjóður 
mengi frá, 
hvílubróður 

augað á F; kiprar augiin blá P, Bd; 73. Enn hann Bl, Útg, 
Snót, St, L, Bm, K, Ke, A, G, H, V„ P, þv; Einn par 
langar Gr; 76. gerir að, Lb, JA, H, þv, Bd, Br^; gerir að 
spranga F; gerir hann stanga Bl; sumir stanga Br, þ; 77. 
staupum F, J>, J A, Bl, Br, Lb, H, þv, Bd, B^ ; 79. á herðar, 
J A, Bl, Br, Lb, þ, Útg, Snót, Ad, A, L, Bd; hirðir F; 80. 
hnefum i (á BrJ borðið HE, þ, F, H, P, Bd, Br^; borðið, 
öll nema Bm, G; 82—90. er nokkuð frábrugðin hinum, er í 
V, Sk, Br, Bl, J>, JA, Lb, Bd; 84. alt i tóma gjá V, Br, 
JA, Lb, þ, Bd; 89. út við Bd; stein eða rá Bl, Sk; 92. 
munngáts rjóður Útg, Snót, G, D, L, Bm, A, Ad, St, Sp, 
R, Ke, Gr; mundangs Lb, J A, Bl; 93. mengi hjá HE, H, 



342 

95. enginn á, 

þar til ijóður 
röðull góður 
rennur loptið á. 
Inter pocula, 

100. Tekur að hrjóta, 
en hinir blóta, 
er horfa á, 
til handa og fóta 
hlaupa þá, 

105. pínslum hóta, 
ruska og róta, 
rykkja í sætið há. 
Inter pocula. 

Vakna hlýtur, 
110. virða lítur 

og vínið hjá, 

iUa bítur 

brisið á, 

rjóður og hvítur 
115. halurinn nýtur 

heldur að lifi þá. 
Inter pocula. 



J>; mönnum hjá Brj; 95. eiigan á HE, F, J>v, J>, J A, Lb, 
Br, Bd, Bd, ; 96. en þar til góður HE; en pá ijóður F; 97. 
röðuUinn V, H, f>v, þ, Bl, Br, J A, Lb, Sk, Bd, Br, ; röðuUinn 
rjóður H E ; 98. rennur um loptið há H E ; rennur um loptið 
blá F, Br, Bl, J A, J>, Lb, Bd, Br^ ; rennur um loptin blá H; 
100—108. 1. V, Sk, Br, Bl, J A, Lb, þ, Bd; 105. þá pínslum 



343 

Úr rotinu frekur 

rakna tekur 
120. rekkurinn sá, 

höfuðið rekur 

í hverja slá, 

um allar brekur 

lútin lekur, 
125. laglegur er hann þá. 
Inter pocula, 

Veikist kviður, 

veltast iður, 

vöknar brá, 
130. bifast liður 

og beinin smá, 

úti er friöur, 

upp og niður 

ölið leitar á. 
135. Inter pocula. 



Sk; pislum Bd; 106. raska og Br, þ, V, Bd; 107. rvkkja í 
sætið há Br, |>; og rykkja Bd; reika í sætið há Sk, Lb, J A, 
Bl; hin: sætið þá; 116. að lifa þá Sk, V; 109—17. í V, Sk, 
Br, Bl, JA, Lb, f>, Bd; 118. Úr rotinu freku G, HE; 120. 
rekkurinn pá F, þ, Bl, J A, Lb; raiimuriun sá HE, Útg, 
Snót, A, Ad, R, Re, St, Sp ; 122. hverja krá, Útg, Snót, F, 
St, R, Re, Sp, A, Ad, Bm, D, L, G, V,; 123. um ullar 
brekur Útg, Snót, R, Re, Bm, Lb, Bl; brækur skr. F, St, 
R; „brekur fyrir brækur" G; 123—25. hugurinn sekur — 
hindrast tekur — af heimsku og vondrí prá A; 124. af 
lútnum Lb, Bl, Sk, Bd; 127—35. i V, Sk, Bl, Br, JA, Lb, 
j>, Bd; 130. bifest iður J A; 134. ölið leitar pá Bl; 136—53. 



í 



844 

pcssi laman 
þjkir gaman 
þeim, er sjá, 
heimskntaman 
140. herma þá, 
allan saman 
aptan og framan 
ðlinu klíndan á. 
Inter pocula. 

145. Illa settur 

lít af dettur 

ýtum hjá, 

hvomsar stéttur 

ofau á, 
150. vitinu flettur 

fóta slettur 

fær hann nógar þá. 
Inter pocula, 

þá hlýtur að klingja 
155. dalanua dyngja 
á dúkinn blá, 
hallast pyngja . 



í V, Sk, J A, Lb, Bl, Br, þ, L (136-44), Bd (17. erindi); 138. 
peim, sem sjá Br; peim eð J>; peim að Sk; 140. harma þá 
J A; 143. öli V, Sk; olíu klíndan á þ; 148. hvomsar skvettur 
Sk, Lb; ýmsar stéttar ofan á Br; „hvomsi sleittur** Bd; 
151. fínar slettur Sk, J A, Lb, Bl; 152. fær hann þá Lb, Sk, 
Bl; fær hann i kollinn pá JA, J>, Bd; fær i koUinn pá Br; 
154. Hlýtur að klingja, Útg, Snót, G, St, R, Re, Bm, L, V, ; 



345 

opið á, 

könnum hvingja, 
160. sumir syngja 

sol sol fa sol fa. 
Inter pocula. 

porstinn frekur 

þessum vekur 
165. þrautir hjá, 

og viti ekur 

öllu frá, 

hugurinn sekur 

hindrast tekur 
170. á heimsku og vondri þrá. 
Inter pociila, 

Síðan halla 

heila stalla 

hægindið á, 

175. stirðan pail 



Alt hlýtur klingja F; þá tekur að klingja Br, Gr; því hlýtur 
að A, H, J>v, D; 155. dala Sk; dáranna dyngja F; 156. á 
diiknum HE, Ad, H, Gr, J>v, L, Br, ; á dúkum F, A; grá 
Gr; 157. pyngjan F, Bm, Br^; 159. könnur hringja F, Sk, 
JA, Bl, Lh, Bd; 160. en sumir Gr; saman og Sk, HE, 
Lh, Bl, J A, Br, Bd; sumir og syngja Br,, B^; 161. sol 
fa mi re la Bl, Sk; sol sol fa sol la, J A, f>, H, f>v, HE; 
sol sol la sol fa Br; ut re mi sol fa F; sol sol ta(!) Lh; 
163-71. í V, Sk, JA, Lh, Bl, Br, þ, Bd; 164, þessum 
rekur Lh; 166. og sl. Sk; 169. hrærast tekur Br; 174. 
hægindi L, hægindin Lb, J A; 176. eða sterka rá J A, Lb, 



346 

eða stóra slá, 
blunda valla, 
b]öndndalla 
belgja tvo eða þrjá. 
180. IrUer pocula, 

Hrörnar blíða, 
hreifist kvíða 
« og hngarins þrá, 
miUam hríða 
185. hagsiin fá, 
raaðum víða 
velgjan stríða 
veltir hvarma skjá. 
Inter pocula. 

190. Hóstakliður 
ráma ryður 
ræðukrá, 
síga niður 
hljóðin há, 



Bl; eða sterka krá Sk; 179. belgja út tvo eða prjá H, Bfa; 
belgja út tvo og þrjá HE, þv, D; belgja tvo og P, Br, f>, 
Bri ; tvo eður J A, Lb, Bl; 182. en hreifist Útg. Snót, Ad, R, 
H, þv; en hreifir L; hreifir Sk, JA, Bl; 183. í hyggju þrá 
Br; hugar Útg, Snót, St, K, Re, Sp, A, V„ Bm, D; 184. 
í millum Br; 185. hugsun fi*á(?) Br; 186. rauðri Br; slær 
sig viða J A; blauðum viða H, HE, Br^; 187. belgjan striða 
H, H E, Bia; 188. byltir hvarraaskjá H: byltir hvarraakrá 
H E, J>v; byltir til og firá Br^ ; hvarma krá Br: veltur hvarma 
brá J A; 190. hóstakviða þv; 191. rámur Gr; ráma riðu þv; 



347 

195. kreppast iður, 
leggur og liður 
leikur þræði á. 
Inter pocula, 

Fyrir því gæti 
200. 1 sess og sæti 

sér að slá 

óhófskæti 

allrí frá, 

siðug læti 
205. mjöðurinn mæti 

mönnum verki hjá. 
Tnter pocula. 

Fróðir sverfi 
kvæða kerfi 

210. og kyngi smá, 
staupum hverfi 
stundum frá, 
þó aðrír erfi 
skjaldan skerfi, 

215. skyggi nokkur á. 
Inter pocula. 



rámi Br, ; 195. kreppist HE; kúgast P, þ; veltast Sk, Bl; 
196. leggir og Br; 197. leika Útg, Gr, Bl, Br, þ, Lb; 199. 
J>ar fyrir gæti Sk, J A, Bl, Lb; 202. otsakæti Br; 204. siðleg 
læti Sk, J A, Bl, Lb, j>r 205. maðurinn mæti JA; móðurinn 
mæti Bii („móður, apposit. við siðug læti, hlýtur að vera 
hlð rétta", segir Eiríkur Magnússon í afekrift sinni); 206. 
vekur hjá J A; 208. Fraðer(!) Sk; Fróður Br, ; Fróður hverfi 



348 

Hýrlegt gaman 

haldi framann 

höldnm Ijá, 
220. stygd og ama 

stía frá, 

geri sér taman 

sOnginn saman, 

sumir hlýði á. 
225. Inler pocula. 

Kerum veifi, 
um könnur þreifi 
og kenni k, 
en að hreifri 
230. hyggju krá 

J A; 210. í kyngi J A, Bl, Br, Lb; 211. staupin J A, Bl, Br, 
Lb, þ, J>v, H, HE, Br,; „staupun" Br,; 215. „skicki"(!) 
J>v; nokkuð á L, Br, þ; 218. frama, Útg., Snót, G, St, R, 
Re, A, Ad, Bm; 219. H E, Ad, L, Br,, Br,; höldum hjá, 
öll hÍD, nema Gr: hriudi prá; 220. en stygð Utg., Snót, G, 
St, R, Re, Bm, Br, o.fl.; 221. ama stia HE; ama að stía 
H, Ad, Br,; 222. geri sér tama Bm; 223. söngva samau 
Bm; 226. Keyrum veifa Sk, Lb, J A, Bl, þ; 227. um sl. 
Br, J A, J>, H, H E ; um konur preifei Lb ; preifa J A, ^, 
Bl, Sk, Br; könnur hneifi Br^ ; 228. og kenna á J A, Bl, Lb, 
ök, f>; 229. en að hreife J>v; en að hreifa f>, Bl, Sk, Lb; 
en aðrir hreifi Br, J A; glaðir hreifi P, D, Bd; svo að hreife 
Br^ ; 231. dreifa Sk; 232. lýða í leyfi J A, Br; og lýðum leifi 
Lb, þ, Bl, Sk; að lýða leyfi H E, H, f>v; 233. Ljóðum H, {>v, 
HE, Lb, JA, Bl, þ, Br,; 234. inter fænora Bl. Kvæðið 
er hér nú 9 erindum lengra en í útg., eða 26 err. V er að 
eins erindi, sem vauta i útgáfuna. það er nýleg afskrift. 



349 

selskap dreiíi 
í lyða leyfi. 
Ljóðunum vík eg frá. 
Inter pocula. 



ÖLKVÆDI. 

11. 

[Útg. bls. 91—94; G = Gaman og alvara II. bls. 169—71; 
j>ingeyrabók bls. 203 — 205; Varðgjárkver ; Ad = Additam. 
Kr.80. 4to.; Stokkahlaðabók ; Eask 46. 4to.; Kask 83. 8vo.: 
þv = J>ingvaUabók bls. 403—404; J Sig. 271. 4to. (orðara. 
Páls eptir hdr. S' Grímólfs); British Museum 11,185. 8vo.; 
Bri = British Museum Nr. 11,175. 8vo. (FMagn. 181. 8vo.) 
152b — 153b; Br^ =.Brit Mus. 11,175. 8vo. fol. 288—89; 
Páls safn Nr. 1. 8vo. XXIIL bls. 16-17 (önnur röð); 
Bmfól. d. á Isl. Nr. 203. 8vo. (önnur röð, gömul hönd); 
L = J Sig. 311. 8vo. (góð flskr.); V, = Bmfél. d. á ísl. 



þessi athugasemd skrifarans (sem er Eyíirðingur) er aptan 
við: „þessar vísur skrifaði eg eptir einu handriti, hvar pó 
ekki voru allar pær, sem eru í pvi prentaða kvæði; var pað 
eignað S' Stefáni; sú hér seinasta visa (o: Hinir drekka 
0. s. ÍÍT. 82—92) er litið frábrugðin að hætti; er pó vísast 
hún sé eptir sama skáld''. Köð erindanna i J)eim handritum 
sem fylst eru, er dálítið mismunandi, en hér er fylgt peirri, 
sem er í Lb, Bl, Sk; röðin í Br, J A er samhlj., og þ hefir 
sérstaka röð. Munurinn er pó ekki mikill. I Lb, Bl, Sk 
er 1 — 9. err. samhlj, röð J A, Br, J>, en svo dálítið öðruvisi, 
^n seinni parturinn aptur oins. Bd er og talsvert frábrugðið, 
hvað röðina snertir, en röð pess i síðara hluta kvæðisins er 
lakari en í hinum. 



350 

Nr.lU. 8vo. (ViÖeyjarkver); Dr = JSig. 265. 8vo.; JSig. 
82. 8vo..bls. 242-46; Hálfdánarbók min; Bd = F Magn. 
Nr. 6. fol. i Bodleys safhi í Oxford; J 01. tilvitn. i oröab. 
undir: botn, brogða, brún, draf, fá, jnkk, tint, 
vin og viðar, og Additam. Nr. 2. 4to. bls. 70, Nr. 6. 4to* 
bls. 241, 1013, Nr. 8. 4to. bls. 3254.] 



Vínið held eg bezt brent 
bæta ólysti, 
ef vel er ákent 
það ískrar í brysti, 
5. oyaðar staup sé með spent, 
svo menn verði ótvistir, 
öUum er öl hent, 
ef þá dátt þyratir. 

Eæran gaf mér krús á, 
10. kættist hrings álfur, 

þar skal enginn af fá, 

utan eg sjálfur; 

til gleði briín brá, 

bikarinn hálfur, 
15. einhver veitir ásjá, 

ef eg verð sem kálfur. 

Kviknar bjórs kraptur, 
kennir það happa. 



Fyrirsögn: ölvisur Ad, Bm, Bd, Bri, Br,; Lofsöngur 
ölfanga G; 1. Kvæðið byrjar í sumum hdrr. á erindinu: 
Fjalar og Frosti &c. (25—32), svo sem i Brj, Bd, Bm (sbr. 
25—32); 2. að bæta J 01., Br, Br^; ólystir, öll, nema JOl., 
J>v; 3. árent P; afskeiijkt Bd, Br^ ; 4. bryst = brjóst 



351 

hér mun skerfur skaptur, 
20. skal hann út klappa, 
saup randa raptur 
renda skiims hnappa, 
enn biö eg aptur 
þií á viljir tappa. 

25. Fjalar og Frosti 
fann Kvásis dreyra, 
þá kýs eg kosti 
við krúslá aö heyra, 
Hárs rennur rosti, 

30. og ruglum enn fleira, 
ei þverrar þorsti, 
og því vil eg meira. 



(d. bryst); ískrar 1 b. = „hitar, rífur fyrir brjósti" G; 5. er 
með spent Bd, Br,, Bra; 7. en öllum L; 9 — 16. er 8 er. i 
Br; 10. kætist Br, HE, JÓl.; 13. í gleði Br; mór þá i brún 
^v, J ÓL; 16. sem sl. þ; 17—24. er 5 er. í Br, Bm; 17. 
brjóstskraptur Bd; brjóstkraptur Bm, P; 19. hér minn Gr; 
hér um skelfur Bm; hér er G, R, Re (í orðam.), Sp, V, J>; 
„en skelfr („skielfur" Br,) skaptur" Bd; 20. skal það Ad, 
Gr, L, Re (hitt 1 orðam.), V, J>v, Bd, Br^, Br^; 21. staup 
Re (1 orðam.); „rapt'" Bd; 22. knappa Útg, Br, Ad, R; og 
(sl. Br,) rendi af skúmhnappa Bm, Br^ ; „z rende af skum 
hvapp" Bd (svo í afskr.); 23. um bið eg V, J>; 25—32. er 
2. er. í Br, 1. í Bm, Bd, Br^ ; 25. Fjölnir og Bd og hann 
Frosti Re; 27. pann kýs eg kostinn G; hans kýs eg Br, 
Ad, Gr, þv, Dr, HE, L, Bd, Br,, Br,; 28. krúslög Br; að 
eira Bm; eira h; að reira Bd, Br^; 29. hans rennur Bm, 
Br^; rostinn Br; Hárs rosti er ölföng G; 30. og sl. Utg, L, 
R; rugli enn Gr; ruglum oi Br; ef rugla menn Bm, P, Br^^; 



e352 

Út er runnið öltár 
í mjOðinn sæta, 

35. fult af J)ví staup stár, 
er styggvan má kæta, 
þó eg ætti firn fjár 
fyrir að bæta, 
guðs frið og gott ár, 

40. og gi'ön skal enn væta. 

Tintin gengur tollfrí, 
tek eg dropann frjáls inn, 
hana skenkti enn í 
auðs þiljan málsvinn, 
45. heilsa boðast hér uý 

og hýran yfir sjálfs kinn, 

enginn fær á því 

þó eg skoli háls minn. 



rugla menn þ; ef ruglum þv, Bd; ragl um enn fleii*a Sp; 31. 
porstinn HE; 32 og sl. Re; 33—40. er 7 er. í Bm, Br, Bd; 
33. Alt er runnið öltár Bd ; 36. er styggva Ke (í orðam.) ; og 
styggva J>; 37. pó eg eigi Ad, L, J>; pó átti eg Bd;' 38. 
fyrir pað bæta Bm; 39. í guðs frið J>; guðs fiiði gott ár Bd; 
i guðs friði gott ár Br^ ; 40. og sl. Bm, Br, G, H E, R, Re, 
Sp; 41-48. er 4. erindi í Bd; 41. Tint Útg, G, H E, L, 
Ee, Sp, St, V; „tint er tinflaska", segir Dr. Magnús Stephen- 
sen í G, en pað mun naumast vera rétt; orðið mun 
öllu heldur þýða tinstaup eða tinkönnu, eins og Jón 
Olafsson Grunnvíkingur útleggur það („vascidum stanneum, 
amphora parva stannea"). Orðið er að minsta kosti frá 
16. öld, og finst i Sigurðarregistri „tintur iij" í flt. 
(A Magn. 269. 4to. bls. 126) , og ætti þvi nefnifall eintölu 
eptir mynd þess þar að vera tinta. Sigurðarregistur er 



QK 



53 



Enn kýs eg ósein 

50. ölkerin skoppi, 

svo verða láti virt hrein 
volgt undir toppi, 
mitt gengur málbein 
mjilkt og óloppið, 

55. á því fæ eg gert grein 
að gott er í koppi. 

Opt fer eg i ölbón 
og enn meir vil hafa, 
nií rénar sá són 
60. og sýknin ákafa, 
heila setur fult frón 
og forstand í vafa, 
tekur að verða tæp sjón, 
og tungan að drafa. 



gert eptir dauða Ólafs biskups Hjaltasonar (d. 18. febr. 15(59, 
AM. 1. c. p. 121) af S' Sigurði Jónssyni (biskups Arasonar) 
á Grenjaðarstöðum , sem pá var skipaður fyrir Hólast(')l og 
„tok hann pa ponn sama dag reikning skap líirVhmimr oc 
stadarins a nockrum daudur/i pcninguw inanstocks oc at 
nærstu paskuw a ornamewtuw inan kw'kiu oc þar epter a 
bokum I skola oc suo reikning a kosti z fnduw peningum 
at lows deigi sem suo kallast oc er pann (!) XX^ oc ^riáie 
dagur aprilis". Orðið kemur og fyrir í öðrum skjölum og 
skrám um pað leyti; 42. frjálst P; 43. hann skenkti Re 
(i orðam.), Bd; skenkir V, þ; skenki Br, Sp; skeinktu Br, ; 
44. pilja V; auðselja St; 45. heUsan J ÓL, V, Bd, Br, ; 46. 
hýran á Br, Bd; 48. eg pótt Re (i tóxta, hitt i orðam.); 
49—56. er 6. er. í Bm, Br, Bd; 49. óseint Bm, P, Bd, Br^: 
50. að Br^; 51. svo sl. þ: vært boint Bm, P, Bd, Br^ : 52. 

2í\ 



354 

65. Upp kemur ófrýnt 
útgOnguklukkiö, 
ekki verður alt sýnt 
ölmála sukkið, 
flestalt er til tint 

70. tvíbjtnu jukkið, 

af nauðsvefni nef brýnt, 
og nú er vel drukkiö. 



varmt J>; og varmt Bm; vært (og vared Br^) undir(!) Bd; 
mál beint Bd, Br.^ ; 55. af pví fær grön greiiit Bd, Br, ; 
par á fær Ad, Gr, Dr, Sp, J>v; par á hef eg gert HE; á 
þvi fær Br; af J)ví fær Bm; par á fæ (fær Br,) gert L; 56. 
hvort gott er Br; hvað gott er Br, H E, Ad, Gr, Dr, Sp, 
í)v; 57. ölsbón Re (í texta); 58. og sl. Útg, Br, G, R, St; 
59. réna tekur sá Gr; ekki rénar G; eigi rénar Útg, R, St, 
V; 60. og svoddan ákafa(!) J>; og sjúkan ákafa Bm; og 
sóknin Gr; og sýknin ák ... HE; sjmtan ákafa Bd; 61. 
sefur fult J>; 62. og sl. Bm, Dr, V; 62. forstandi vafa Bd; 
63. að sl. Útg; verða tekur JÓl., Ad, G, HE, R, Re, St, V, 
J>v, Br, : 64. og sl. L; en tungan JÓl., Ad, G, HE; 65. 
Opt gengur (Sfrýnt Bm, Br, Bd; ófínt Br,; 66. „utganugu 
muckid" Bd [„verður varla annað lesið en, mukkið sb. Engl. 
to run a muck? ganga berserksgang (malaiska „amock' að 
drepa"), segir Eirikur Magnússon við afskriftina] ; 67. verður 
ófrýnt V; alt fínt Bd; 68. „ömála"(!) Br, ; 69. mest er nú 
Br,; af nauða svefni Bd; er nef J>, Bd; 72. og sl. Ad; nú 
var Bm, Dr, Br , : nú var til drukkið J>v (hitt í orðam.). 



J 



355 



ÖLVÍSUR. 

I. 

[Útg. bls. 113—15; Varðgjárkver; Additam. B. U. H.Nr. 80. 
4to.; Stokkahlaðabók ; Rask 83. 8vo.; JSig. 271. 4to. (orðam. 
Páls eptir S' Grímólfi); British Museum 11,185. 8vo.; Br^ = 
British Museum Nr. 11,175. 8vo. 155 b — 156 b; JSig. 242. 
8vo. (flskr.); Bmfél. d. á ísl. Nr. 111. 8vo.; þingeyrabók bls. 
202—203; Páls safh Nr. 1. 8vo. XXII. (orðam. skr. inn í 
expl. Páls); Hrafhadalskver bls. 108— 109; þingvallabók bls. 
404—405; Bergsbók bls. 59—61; J Sig. 82. 8vo. bls. 190-^94; 
Hálfdánarbók mín; Bl = Orðamunur eptir Blöndalsbók skrif- 
aður af Jóni Arnasyni inn í HE. J 01. í orðab. nndir: 
víma, þrýtnr, og Addit. Nr. 2. 4to. bls. 70, Nr. 7. 4to. 
bls. 1774—75; G = Gaman og alvara II. bls. 178, 190, 

199—200.] 



ölið í kvæðum ýmist bjór 
eliegar veig má heita, 
hreina lögur, horna sjór, 
hrosti og milskan feita, 
5. gildi, suml og vegleg virt, 
vín og mjöður, en ei er stirt 
af slíkú bögunum brejta. 

Frægðarmenn þeir fyltu horn 
forðum upp á barma. 



2. ellegar virt V, J>v, J Ól.; ellogar vin Bl, Hr; 3. horna 
lögur, horna sjór Ad; hreini lögur Bb; 4. hrost Ad, Br, 
Bb, Bl, J>, j)V, JÓl.; 5. eða vegleg Ad, Bl, Br; 6. en ekki 
er Br, Hr; en ekki stirt Ad, Bb, Bl, Bm, HE, Sp, V, þ, 
JOl; en ei Br.^; 7. brögum Br^; beita St; 8. sem fyltu Bl, 

23* 



356 

10. víkja tekur veiijan forn, 
þaÖ vekur sumra harma, 
skálir og staupin stikla nií 
stór og smá, en það er mín trú 
eg þurfi af þorsta að jarma. 

15. Skcnkjarar þá skapa af list 

skiimin eins og rjóma, 

opt það fœlir vitið úr vist, 

virtin legst á góma, 

í ílestu vaða fyrðar krap 
20. fuUhitnaðir af drjkkjuskap, 

og deila ei synd frá sóma. 

pegar í kolli ölið er, 
ypt er leyndarmálum, 
það, sem efa ódrukkner 
25. er örugg vissa í skálum, 
veijulaus í vopna klíð 
verður fiís og byrjar stríð, 
en skríður á skónum hálum. 

HÉ, K, Sp, St; 11. vekur það Ad, Bb, Bl, Br, Hr; vekur 
pað stóra P, í>; vekur það mörgum Br^ ; 12. en skálir Br; 
skál og Bm, Sp; 13. en sl. Br, Gr, Br,; 14. ei puríi Utg, 
Ad, Bb, Bl, Bm, HE, R, St, í>, Br^; ei þurfum Br; 15. 
Skenkjamir pá Ad; Skenkjarnir skapa Bb, Bl, Bm, Br, Gr, 
F, H E, R, Sp, St, V, þ, J>v, Br, ; 17. þetta fælir Ad, Gr, 
R, St, V, þV, Sp, F, Bm, Br,; 18. nær virtm P; 20. við 
drykkjuskap Br; 21. en deila Ad, E, Hr, J>, Br,; 23. það 
yptir Ad, Bl, H E, Hr, þv, Y, Br, ; pað yppir Bb, Br, F, 
Gr, þ; 24. hvað sem V: ,,pad efne ödrnckner" Br^^ : 26. 



357 

Áhyggjunnar þrungin þrá 
30. þrýtur í drjkkjuranni, 

hálærðan við horna lá 

heimskur trií eg sig sanni; 

en hver er sá, eð staupin stór 

staðfylt upp með skiím og bjór 
35. ei gerðu að mælskumanni? 

Hver er svo snauður af hölda drótt, 
að hann ei örbjrgð glejmi 
þegar að mjaðar iðan ótt 
inn um varimar strejmir? 
40. En alt er að morgni víl sem var, 
vizka farin og hrejsti par 
að dvínuðum drjkkju eimi. 

vopna hríð Br; 27. bjrjast Ad; býr af strið V, þv; 28. „á 
skörunum" Brj; 31. hálærður F, V; 33. en hver er sá, sem 
Utg, R, Sp, St, G; en sl. Ad, Br, Br^,; hver er sá, er J>, 
þv; sá hvem Bm; 34. vín og bjór F, G; .35. ei gerir Ad, 
P, R, Sp, V, þ, þv; ei gori Br, Hr, St, Br^; 33—35. En 
hver er sá ei staupin stór — staðfjlt upp með vín og bjór 
— geri að mælskumanni Gr; 36—42. vantar i Útg.; 38. aÖ 
sl. Gr; 40. cn aptur að morgni {>; sbr. Hávamál 23: 

Osviðr maðr 

vakir um allar nœtr 

ok hjggr at hvívetna; 

pá er móÖr, 

er at morni kemr, 

alt er vil sem var. 
41. vizka er hortín Br; 42. með dvínuðum Bl; „með dum- 
nðum" Br^; drjkkjar Gr; 43. það er svo vont F; 44. og 



358 

paö er vont aö veröa ær 
með vilja og líkjast svínum, 
45. því enginn veit hvort aptur nær 
Ollu vitinu sínU; 

og þó það veitist víst til sanns, 
í valdi reiknast einskis manns, 
þaö er af guði þínum. 

50. Hann hefur gefíð þér hugarins megn 

og heilsuna utan kvilla, 

ilt er að heQast honum í gegn 

og hvorutveggju spilla; 

með öli gerir þú einatt það 
55. í óhófinu, er steðjar að, 

og það er vondsleg villa. 

Stjggir þii guð, en sturlar meim 
í staupa langri drjkkju, 
vendu þig á, þá víma renn, 
60. virða að mýkja þvkkju, 

en fyrri þó við föður vorn Krist 
að friðmælast með helgri Ijst 
og skríða undir hans skikkju. 



vilja likjast Bb; 48. i valdi er pað Br^; 49. en það er af 
Bl, Br, {>, Br^ ; 53. að spiUa Br, Br^ ; 54. með ölinu Bl, Gr, 
Br^; gerir mann Br; 56. og pó er pað Ad, Bb, Bl, Bm, 
HE, K, Sp, St, V, J>, Br,; vondskleg Br^; og sl. Hr; 57. 
stuggir HE; guð eða Útg, Hr, R, St; eða sturlar pú F: 
eður sturlir Ad, Bb; eður sturlar Br, Sp; 58. með staupa 
Br, F; 59. vendu pig pegar JÓl.: víman Ad: pig pá vima 



359 

í hófi þó ver hreifum oss 
65. honum er stjgðin engi 

við þann skýra skálafoss, 

er skemtir lýða mengi; 

þar er oss bezt að bíða við, 

að bergja og súpa í hemns frið 
70. og stilla hans dýrðar strengi. 



Ölvísur. 

II. 

[Varðgjárkver (eignar S' Hallgrimi Péturssyni) ; P = J Sig 
272. 4to. (afskrift Páls Pálssonar í kvæðasafiai S' Hallgrims 
Póturssonar, og segir Páll par: „Sumir eigna S' Stefáni 
Olafesyni í Vallanesi, og það hygg eg réttara") ; Bergs- 
bók Jóns Arnasonar bls. 61 — 63 (eignar S' Hallgrími); þing- 
vallabók Jóns Sigurðssonar bls. 396 — 98 (eignar S' Stefáni 
Ólafssyni) ; Jón Ólafsson vitnar i þetta kvæði i orðabók sinni 
undir: bugta, dasa, frukt, vín, og eignar á einum stað 
S' Hallgrími, einum stað engum, og tveim stöðum S' Stefáni 
Ólafssyni, á öðrum staðnum skýlaust, en ú hinum kemst 

Sp; pegar víman Bb, F, Hr, V, J>; ven pú pig strax pá 
víman Br; ven pú pig á pegar víman Bl; pegar vínið kenn 
Br,; 60. að stilla Bl, Hr; að sl. JÓL; 61. en fram yfir alt 
við Gr, F (hitt i orðam.); 62. að sl. V: hjartans lyst Br^j ; 
63. og sl. V; 65. hans or Ad, Bb, Bl, Hr, P, J>; 66. skeinkta 
skála Br; skálar Bl, Hr; 67. og skemtum Ad, Bb, Bm, Br, 
F, Hr, P, Sp, V, J>, þv, Br, : 69. að sl. Ad, Bl, Br. 



360 



hann svo að orði: „In carmino dni Stepliani Olavi potiusquan. 
dhi Hall{?rirai Petræi*'. Hann hyggur pví, eins og Páll, a3 
réttara sé að eigna það S' Stefáni.] 



Idkum glcdiua góða, 
gerum lyndið sorgfrí, 
kveykjum lofsöng Ijóða, 
lagast kæti þá uý, 
5. temprau tveggja hljóða 
tóuiuu stilla skal því. 
l ^t sol fa re mi. 

í hófi dauza og drekka 
drottiuu bauuar ei sá, 
10. sem gleði gaf fyrir ekka, 
og góðu vatui í vín brá; 
ofdrykkjan ðll ílekkar, 
eigum heuui við sjá. 
(7t re mi sol fa, 

15. pví hiín þegua heudir, 
þó að ekki góð sé, 
og broddi lasta beudir 
biturlega með spé, 
sigur lítiuu seudir, 

20. sóma iiettir kauske. 
Ut sol fa mi re. 



6. 8kar þvi(!) þv; 7. sbr. bls. 327-29 og 345. Viðlagið 
er stoftitónatáknun sumra á fyrri tíð í söng og þó eigi ftill, 
þvi tónstiginn er allur svo: nt (eöa do), re, mi, fa, sol, 
la, si, og er þessi tiíknun frá 11. öld, nema si, som er 



361 

Ölið orðum fræða 
ynipra gerir títt á, 
mála ræðu mæða, 
25. þá munngátið í koll fá, 
brjdda á bjrgðum kvæða, 
borð við drekka svo þá. 
Ut re 7111 sol fa. 

pá löngum Ijstugt þamba 
30. Ijgna brúna þeir sól, 
ríkilátir ramba, 
rejgja sig við borðstól, 
dasaðir að dramba, 
drengja girnast víst hól. 
35. Ut re mi fa soL 

£n ef minna mekta 
mönnura drekka til frí, 
búrarnir sig bukta 
buxnasíðir í því, 
40. þeir látast líka frukta, 
lófann kjssa fast í. 
Ut sol fa re mL 

Dispútéra og danza, 
dælan verður bær frá, 
45. stilla kvæða kranza, 
kðnnu skella lok á. 



löngu seinna til komið. Uin fjrstu 6 atkvæði era upphafsat- 
kvæði að lofsöng eptir Guido frá Arezzo á Italín til hins 
heilaga Jóns skírara, og notaði Guido pau við söngiðkanir með 



362 

gera borðin glanza 
meö gullkerín og staup smá. 
Ut re mi sol fa. 

50. EoUhnakkann þeir kríngja, 
kriísast heila þá ból, 
opnast orðapjngja, 
óðar grípa sín tól, 
sumir fara að syngja 

55. segjandi með hágól: 
Ut re mi fa sol. 

En ef gustur grettu 
geríst nokkrum af hlut. 
mjög er lítið létt um, 
60. lagar heimta þá kút, 
hreifa hauka stéttum, 
hejra má þá smákrut. 
Sol fa mi re ut. 

Harðir hlejpa brúnum, 
65. hrífsa svarðar í strá, 

hvelfa hvarma tiínum 

hræðilegir að sjá, 

og á fótum fiinum 

fljúgast gera títt á. 
70. Ut re mi sol fa. 



lærisveinum sínum, og voru pau svo síðar kölluð aretinsku 
atkvæðin; 11. og góður P, J>, J ÓL; 12. öldrykkjau P, 
J>v; 27. 8V0 fá J>v; 30. par sól P; 31. rækalls mikið ramba 
þv; 34. drjúgum girnast J ÓL; 36. pegar(að) meira mektar 



363 

Heila snekkju hrista, 
hnefa stæla borö í, 
hnífum hnota og rista, 
hlaupa samau í þyi, 
75. ^era glímu bista, 

um gólfíð sukka með frí. 
Ut sol fa re mi. 

Krúsir, könnur þrífa, 
kasta annan hver á, 
80. klæði rista og rífa, 
ijúka niður borö þá, 
þanninn þegnar kífa, 
þar er ekki langt frá. 
Ut re mi sol fa, 

85. Miðri mitt í bræði 

magnast blíðu veikt hjól, 
upp með ástaræði 
aptur reisa borðstól, 
danza drekka, bæði, 

90. drífa taka burt fól. 
Ut re mi fa sol, 

Olium hugmóð hægja, 
heita læti blíð má, 
reiði burtu bægja, 
95. bræðra sverja lag þá, 



JOl.; 37. menn þelm J 01.; 41. lófann kyssa fast í J 01.; 
51. krullast P (hvorttv.), J>v; 59. margir litið lóttum V, þ, 
P (i texta); 60. lagar hreyta V, þ, P (í texta); 65, í svaröar P; 



364 

þjósti þauka blœja 
þanninu hríndir burt frá. 
Ut re mi sol fa, 

Svo með siða gæði 
100. segja gera í því: 
Mína bemskubræði, 
bróðir, gefóu til frí. 
Stöku kveða kvæði, 
kveykja vinahót ný. 
105. Ut 8ol fa re mi, 

Stöðuglyndi stilia, 
stjaka burtu frá sút, 
vinabikar byria, 
blíðir renna þann út, 
110. tungu tóptir fylla, 

tæma margan smákút. 
Sol fa mi re ut, 

Orðin stirðu óöar 
enda taka nú smá, 
115. þanninn leyfi Ijóða 
lesarinn nú skal fá, 
rýrnar raustin hljóða, 
rámur segja því má: 
Ut re mi sol fa> 



73. hvota og J>v ; 82. þegar kifa Bb, V, þv ; 96. þjósti þankar 
Bb, P (i orðam.); 110. teptir fylla þv, J> (hitt í orðara.). 



365 



Drykkjuvísuk. ^ 

I. 

[J Arn. V. A. 8vo. p. 41 (Bergsbók); vísaii er þar engam 

eignuð, en stendur meðal kvæða S' Stefiíns, og Jón Sigurðs- 

son gotur pess til, að vísan sé eptir hann.] 

Nií látum oss drekka 
nýjan drykk án ekka, 
drykkur þessi dýr og góður 
dapra gleöur rekka, 
5. líti lykist allur móður. 
aukum skemtun þekka, 
aukum skemtun þekka. 
Drinch gaar vech. 



II. 

[Utg. bls. 173; Stokkahlaðabók; Kask 46. 4to. (Rasks eigin- 

handarrit); Rask 83. 8vo.; Bmfél. d. á ísl. Nr. 111. 8vo.: 

JSig. 82. 8vo. P.286--87. Fyrirsögnin er: Ölvísa.] 

BrennivínsboUar tríta 
borðið rótt um kring, 
nú er ei öðru að ýta, 
er mín höndin sljng 
5. að bera staup að munni mér, 
skola eg háls, en hirði ei grand 
hvað á eptir fer. 



I. 8. svo i hdr. II. 2. alt um St. 



366 



III. 

[Stokkahlaððbók; Kask 83. Svo.; JSig. 82. 8vo. p. 132.] 

Góðam vinam glaður hjá 
gjarnan vil eg í staupiö fá, 
guö mun fyrír gjaldi sjá, 
gott er hann aö treysta upp á; 
5. þó ýmsir reiki, enginn þarf það öðrum lá. 



VlD DEYKKJUBORÐ. 

[Útg. blB. 79—80; Sm = J Sig. Nr.229. 8vo. (Sálmasafo); 

J Stefánss. hdr.; Stokkahlaðabók; Eask 83. 8vo.; J Sig. 

Nr.82. 8vo. p. 121—22; British Museum Nr. 11,175. 8vo. foL 

272 b. Fyrirsögnin í Sm „Vers með artugum tón."] 



Lánið drottins lítum mæta, 
lét hann ölið hjörtun kæta, 
vínið gerði vizkan sæta, 
að virða skyldi sorgir bæta. 

5. Vel 1 Kana vatni sneri, 
vill að allir glatt sér geri, 
óhóf forðist, en þó veri 
ölteitir og skemtun beri. 

Vel sá þetta vizkan dýra, 
10. vínið gerði rekka hýra; 

vildi því svo vald hans stýi'a, 
vegsömum hans nafnið skíra. 

IV. 4. upp sl. Sp; 5. pó ýmsir reyki Sp. 



367 

Gaf náttúrur guð því margar, 
gleður menn og liia fargar, 
15. veikum mönnum við það bjargar, 
vel í soltna lífi tjargar. 

Vínið trega tungu týnir. 
tapar sörg tii dirfsku brýnir, 
vínið drottins vald oss sýnir, 
20. verum kátir, bræður mínir. 

Kenna viU það köppum snjöllum 
Kristum, þann vér drottinn köllum, 
vera guð 1 himna höUum, 
hafa vald yfir skopnum öllum. 

25. Rekkar þiggi reglu mína, 

rétt vil eg þeira kenna og sýna: 
Látum aldrei lof hans dvína, 
ieikur hann svo við sauði sina. 

Æra guði æ sé framin 
30. og vegsemd af öllum samin, 
fólkið ungt og fullaldramenn 
fagra rómi lofgjörð. Amen. 



4. að sl. Br; 8. ölkátir Sm; 12. kraptinn skýra Sm; 
15. víst það bjargar Sm; 31. fólkið alt St. Sm eitt hefur 
17.— 24. Röðin er þessi þar. í hinum hdrr. er hún samhljóða 
útg. 



368 



Eeidvísur. 



I. 

LUtg. bls. 86-87 ; Snót Kh. 1850. bls. 149—50 : önót Rvík 
1865 bls. 216—17; Stokkahlaðabók ; Rask 83. 8vo.; J Sig. 
Nr. 82. 8vo. p. 134—35. Porro, R, St^ Sp sem fyrirsögn, 
pví hinar reiðvísumar: Ekki er standin lengi að líða &e., 

oni nærstar á undan.] 

Svitnar reiðar svínið mitt, 
svo munu vera fleiri, 

eg heyri; 
vakur jór fær veginu stytt, 
5. vel borgar hann eldið sitt, 

ei kostar keyri. 

pó skýrist vegur, en blotni braut, 
bragnar mega riða 

án kvíða; 
10. hver, sem drottins náðar naut, 
náir að sigra hverja þraut 
og blessun bíða. 

Að hýrga sig á honia sjó 
hentugt er, ef mengi 
15. það fengi; 

ríðum glatt, en gætum þó, 
gefa skal klámum nokkra ró, 
og stiUa á streugi. 



369 

Jór þó hafi fiman fót 
20. fínt er að gæta að vegi, 

svo eigi 
keldur, þýfi, kliingur, grjót 
kunni oss að flækja í nót, 
svo mæðast megi. 

II. 

[Utg. bls. 84 — 86; Mr. J Stefánss. (brot); Stokkahlaðabók; 
Rask 83. 8vo.; Bmfól. d. á ísl. Nr. 111. 8vo.; Páls safii 
Nr. 1. 8vo. XXII. 8vo. (expl. Páls, varr., eptir hdr. Arna 
Helgasonar?); J Sig. Nr. 82. 8vo. bls. 132—34; J Sig. Nr.271. 
4to. er 13 — 18 með hendi Halldórs Hjálmarssonar, og segir 
hann: „Ur kveri fi-á Espihóli, og er þar eignað S' Steph. 

Ól. s.".] 

Ekki er stundin lengi að líöa, 
latir opt við ferðum kvíða, 
soltinn úti svengist jór; 
má þar við sú málsgrein hlýða, 
5. mun hann seint úr hlaðinu ríða, 
sem sporann snemma spenna fór. 

Gott er að sitja í glöðum kranzi 
gerist enginn siðanna vanzi; 
aðra stund kemst alt á reik. 
10. Menn ef týna fák og fansi, 
fljóðin máske þar til anzi: 
Hóf er bezt í hverjum leik. 

Opt hef eg hjá seggjum setið, 

sungið, kveðið, drukkið, etið, 

15. hesti rent og haft við fót, 

*21 



370 

fljóðin fram yfir flestalt metið 
fallvalt, sem hér veröur getið, 
segi eg að þeim selskapsbót. 

pað mun gleðja selskap sveina, 
20. sjngja, drekka og hesta rejna, 
ríðast á og ræða glatt, 
áfram stika braut svo beina, 
bera þó ei kvíðu neina. 
penkirðu ei að það sé satt.. 

25. Að flestu skulum vér gefa gauminn, 
en gleðjast þó við horna strauminn, 
Ijstugir með Ijúfljnt þel. 
pað mun he§a hofmanns glauminn, 
ef hesturinn leikur glatt við tauminn, 

30. ríða svo og renna vel. 

Vér skulum að hinu hjggja, 
hentar ekki kjrr að liggja ; 
sá hafl þökk, er sopann gaf. 
Víst á eg ei virða að stjggja, 
35. vil eg nú til mín klárinn þiggja, 
en færleikurinn er þó af. 



II. 6. sporana Útg, E, Bm, Sp; 9. á kreik P; 10. J>ó 
týni P; 12. að hóf só bezt K, Bm, Sp; bezt á Útg; 16. 
fljóðið St, R; 17. verður metið(!) St; 23. kvíða P; 24. ^kk- 
irðu ei P, Sp; 25. við gefa R; 29. að hesturinn Sp. 



371 

III. 
[Stokkahlaðabók; Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. p. 131.1 

Enn skal láta skunda skeið 
skeifna hjört að foraum sið, 
stórkippirnir stytta leið, 
ef staðið er okki lengi við. 

IV. 

[Stokkahlaðabók ; Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. p. 131.] 

pú vilt halda af þínum fák, 
það er ekki að furða; 
reynt hef eg minn reiðar snák 
röskvan vel til burða. 

V. 

[Stokkahlaðabók ; Rask aS. 8vo.; JSig. 82. 8vo. p.l31.] 

Gott ef krúsar gimist sund 
gjltur taka að mása, 
lízt þér ekki um litla stund 
að láta klárinn blása? 

VI. 

[Stokkahlaðabók; Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. p. 131.] 

Gott er að smakka góma virt, 
gleður það hyggju mína, 
nií er tungu takið stirt 
að tala um hesta sína. 



IV. 4. röskan Sp. 

24' 



372 

VII. 

[Stokkablaðabók; Rask 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. p. 136.] 

Hcstinn láttu hlaupa þiun, 
hérna er strax til reiðu minn, 
þú ef sigrar, þraut eg finn, 
cn þykist mikiU ef eg vinn. 

5. Vænn er þessi víst til sanns 
veit eg hann gerir hófa glanz, 
listugt auga léttfetans, 
láttu mig sjá sprettinn hans. 

VIII. 

[Stokkablaðabók; Rask 83. 8vo. J Sig. 82. 8vo. p. 135—36.] 

Að standa við og lífga lund 
lyndir mér enn, bróður-kind, 
svo andi jórinn eina stund 
yndi jeg við selskap bind. 



Hestavísur. 



I. 

pegar vér fórum frá Litla-Bakka 10. apr. 1636, 
[AMagn. 439. 12mo. Visnakverið.] 

Fákurinn bleiki skottar skjótt 
því skrikar ekið búna, 
en þybburinn Kjabbi ettir ótt 
illur lallar niína. 



VII. 3. liflegt auga Sp. 



o 



73 



II. 
Jóni um sinn fola. [um 1637.] 

[A Magn. 439. 12mo.] 
Bezt er að haldi brtínum jór, 
bróðir, heima vöktun stór, 
að ekki í hættum slysist sljór, 
slept var Bitli; hverninn fór? 

ni. 

I^'ölmóður. 

[Utg. bls. 51 »-52; Stokkahlaðabók ; Jóns hdr. Stefánssonar; 
Rask 83. 8vo.; JSig. 239. 8vo.; JSig. 271. 4to. (blöð með 
hendi Halld. Hjálmarss.); British Museum 11,185. 8vo.; Páls 
safh Nr. 1. 8vo. XX JI. (orðaraunur skr. inn i expl. Páls); 
þingeyrabók bls. 171; J Sig. 82. 8vo. bls. 81; J Ól. Grv. 
vitnar í vísuna undir: fjölmóður, fast, táhallur og í 
Add. B. U. H. Nr. 8. 4to. bls. 2538.] 

Frostvindur fast andar, 
Fjölmóð eg el góðan, 
hann sníður tönn töðu 
táhallur á stalli, 
5. rauðskjóttur, reiðléttur, 

rennur svell og menn fellir, 
pipureyrður, hlaupharður, 
' haus kliptum laus yptir. 



I. Neðanundir: „S. 0.'* II. Jón þessi í fyrirsögninni er 
líklega Olafeson, og hinn sami, sem S' Stefán skrifar til um 
Valda flárpilt (bls. 23); 2. bróðir, ávarpsorð = góði minn, 
eða pví uml. ; S^^ Stefán átti engan bróður, sem Jón hót, svo 
menn viti. Neðannndir or „S'*, sem líkist greinarmerki. 
III. 1. Fast andar Frostvindur JÓl.; 2. Fjelmóð J>; 3. hans 




374 

IV. 
Penni. 

* 

[Útg. bls. 52; Eask 83. 8vo.; Stokkahlaðabók ; J Sig. 271. 
4to. (með h. Halld. Hjálmarss.); JSig. 239. 8vo.; Hálfdánar- 
bók mín; British Museam 11,185. 8vo.; Páls safn Nr. 1. 
8vo. XXn. (orðam. i expl. Páls); þingeyrabók bls. 171; 

J Sig. 82. bls. 81—82.] 

Penni stár við stall sinn, 
stýfir hej með nóg líf, 
ejrun hefur allsnör, 
augun skær sem glerbaug, 
5. lendaður, svo lágt sund 
liggur eptir hans hrygg, 
reistur vel með breið brjóst, 
bangar fold á skeiðgang. 

V. 

Haugbúi. 

[Utg. bls. 52; J>mgeyrabók; Grundarkver; Stokkahlaðabók ; 
Rask. 83. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (með h. H. Hjálm.); J Sig. 
271. 4to. (orðam. Páls eptir S' Grímólfi); British Museum 
11,185. 8vo.; Hálfdánanarbók mín „ex autogr.", og þar af 
leiðandi er henni fylgt, og enginn orðamunur tilfærður úr 

hinum.] 

Flugháum Haugbúa 
hey gef eg, ei tefur 
sá skeiðin síbráður, 
sett fetin nett getur 



sniður J Ól., S, St, H, P: 4. tá hallar K: 6. rennir H; 
mann þ; 7. pipeyrður S, St, H, P. IV. 3. eyru K: 4. augu 



375 

5. öll jöfn, er áll safnar 
ísberki gríssterkum, 
fiís klaka laus leikur, . 
lopt kófar opt hófum. 

VI. 

Steinirompur. 

[Útg. bls. 52—53 ; Stokkahlaðab. ; Rask. 83. 8vo. ; J Sig. 239. 
8vo.; British Museum 11,185. 8vo.; Hrafnadalskver bls. 156; 
Bl = Orðam. með h. Jóns Amasonar í H E eptir Blöndals- 
bók; Páls orðara. i expl. hans; þingeyrabók bls. 172; JSig. 
82. 8vo. bls. 82-83; Hálfdánarbók.] 

Aö stympast við hann Steintromp 
staut er það og nóg þraut, 
anar hann fram sem ólmt Ijón 
örðugur og knýr jörð, 
5. lýr arma lífstór, 

langar mjög í fótsprang, 
flestir halda hann friðlaust 
fýrugasta reiðdýr. 

VII. 

Rosti. 

[Útg. bls. 53; Stokkahlb.; Kask. 83. 8vo.; J Sig. 239. 
8vo.; f>ingeyrabók ; Hrafuadalskver; Orðam. skrif. af Jóni 
Amasyni inn í HE eptir Biöndalsbók ; Hálfdánarbók; JSig. 
271. 4to. (orðam. Páls eptir S'Grímólfi); Orðam. innskr. í 
expl. Páls; J Sig. 82. 8vo. bl8.83.] 

Rosti er vænn reiðhestur, 
reistur er hann sem þeisti. 



K: en augun HE; 5. svo langt Br, H, K, St; sem lágt P; 



5. 



376 

liastur í glöðuin gusti 
geysti skeiö af luagnhreysti, 
hvest járn gusu gneistum, 
gnast í hófakasti, 
ristir opt faldinn frosta 
fastan saman í rastir. 



VIII. 
TravalL 

[Útg. bls. 53; J Árn. B. XVIU. bls. 146-47; Stokkahlaðabók 
Jóns Stefánssonar hdr.; Rask. 83. 8vo.; J Sig. 239. 8vo. 
British Museum 11,185. 8vo.; f>ingeyrabók bls. 172 — 73 

JSig. 82. 8vo. bls. 83—84.] 

Af mér þarf að fala- 
enginn maður Travala, 
sá klárinn kjörvala 
kvarnar upp úr harðbala, 
5. trapp lætur hóf hjala, 
herðir flugið kastmala, 
með skeifna skarkala 
skakar urð í vindsvala. 



6. liggi P. VI 2. og gnóg Hr; 3. hann sl. öll, nema Útg', 
Hr, HE; ötult Ijón P; 5. liðstór Br; 8. og íyrágasta HE, 
Hr; hreindýr Bl. VII. 2. reistur hann er peim peysti HE; 
teisti Bl, Hr, P; peysti Útg, St, Sp, o. fl.; 3. hann hastar* 
í glöðugu(!) HE; hastar Gr, P, Sp; 4. geyst, öll, nema Bl, 
Hr, K, f>; 5. gusuðu, öll, nema H E, K; 7. hristi HE; 
hristir Gr; opt sl. Bl, Hr. VIII. 6. flug í kastmalad) Br; 8. 
skakar aur S; skakar i K, f>. IX. 2. selfeitan Br; 3. grund 



o 



77 



IX. 

Berfótar. 

[Útg. bl8.54; Stokkablb.; Rask 83. 8vo.; J Sig. 239. 8vo.; 

British Museum 11,185. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. bls.84 ; þingeyra- 

bók bls. 172; Orðam. imi skr. í expl. Páls.] 

Berfótur býr úti, 
bela steytir selfeitur, 
krapsar grundir, glepsandi 
gljáskiifa á þúfum, 
5. snjó þeytir frá fótum, 
Qalldrapa aldur skapar, 
víða dreifir skrið skrofa, 
skaddar harðan gadd jarðar. 

X. 

Horntoppur, 

[Útg. bls. 54; Stokkalilaðabók; Rask. 83. 8vo.; J Sig. 239. 
8vo.; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls eptir S' Grimólfi); British 
Museum 11,185. 8vo.; Orðam. í expl. Páls; f>ingeyrabók 
bls. 173; JSig. 82. 8vo. bls. 84-85. Vísan er gerð undir 
nafiii þorvalds sonar S' Stefóns, og hefur hann eignað sér 
Horntopp, eins og Br bendir til.] 

Heppinn var Horntoppur, 
hann komst í gott rann 
með gráum hest lír gáddsnjó, 
og gizkaði á heyvisk, 



Br, K, P, f>; 5. þveitir, öU, mema K, P, Sp; 7. skrið 
skrófa Sp; skrið skœður K; dregur skrið skæður P, |>; 8. 
skaddur harðnr gaddsvörður(!) Br; skaddur harður P; harður 
R, Sp. X. 3. hesti í K; i gaddsnjó P; í garðsnjó Gr; 4. 



378 

5. stall rœkir stopuU, 
stingur nOs í moðbing, 
hann kalla eg hest minn, 
þeir halda nafh mitt porvald. 

XI. 

Volki, 

[Útg. bls. 54 — 55 ; Stokkahlb. ; Jóns Stefánss. hdr. ; Hask. 
83. 8vo. ; J Sig. 239. 8vo. ; J Sig. 82. 8vo. bls. 85 ; Britiah 
Museum 11,185. 8vo.; Orðam. i expl. Páls; þingeyrabók 

bls. 175.] 

Volka hælir frómt fólk 
flest, og kallar góðhest, 
lágvaxinn, handhægur, 
hann kann að bera mann, 
5. bítur i mélamót, 

meiðir storð i kappreið; 
attur fyrir sig setti 
sá stóran opt jór. 

xn. 

Andvari. 

[Útg. bls. 55; Stokkahlaðabók ; Rask 83. 8vo.: J Sig. 239. 
8vo.; British Museum 11,185. 8vo.; þingeyrabók; JSig. 82. 

8vo. bls. 85-86.] 

Andvari yfir grund 
ákafan hófs mák 



og sl. Br; 5. stopult Br; XI. 1. Molka Br; 2. lagvaxinn 



379 

flytur sem fari skot 
og feykir miklum jóreyk, 
5. hræðist enga áreið, 

ær að hlaupa svell glær, 
hestamenn að honum dást 
heyjuðum, en fá ei. 



xm. 

Víkingur, 

[Utg. bls.55; Stokkahlaðabók; Grundarkver; Rask 83. 8vo.; 
}>ingeyrabók; British Museum 11,185. 8vo.; Páls safh Nr. 1. 
8vo. XXn.; J Sig. 82. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls 
eptir S' Grímólfi); J Sig. 271. 4to. (með hendi Halldórs 
Hjálmarssonar) ; Hálfdánarbók mín „ex autogr.", og er henni 
pví fylgt, og enginn orðamunur tekinn úr hinum.] 

Vakurgengum Víkingi 
vel eg töðu, jel stöðvast, 
lopt tárast, drift dreyrir, 
dynur foss, við skinglossur 
5. þrekað grennist þak unnar, 
þrótt brákast sótt snáka, 
bygð jötna bragðhitnar, 
blæ velgir Hræsvelgur. 



{>; 4. þykir bera P, Sp, S, St. XH. 2. hófe mökk Br 
mák, venjulega heii eg heyrt nefnifall eint. máki, ekki 
mákur; orðið er altaf haft í Skaptafellss. um hreifa á sel, 
en hreifi aldrei; 8. heyrðum(!) en K. XIV. 5. hengir(!) 
hann St; flengir R, HE, Sp; 8. Hrumnis HE, R, Sp, St; 



( 



380 

XIV. 
Blœngur, 

[Útg. bl8.56; JÁrn. B. XVIII. 8vo. bls. 146-47; Rask 83. 
8vo.; Stokkahlaðabók; J Sig. 82. 8vo. bls. 90-91; Hálf- 

dánarbók.] 

Blængur kann lypta langum^ 
lcngir hann skeið aílgengur, 
angurlaust treður svo enginn 
ungur jór grjót og klungriö, 
5. slengir hann þvita þungum 
þangað, sem býfur rangast, 
sjngur í sera þjtslöngu 
sára sting Hrúgiiis fingra. 

XV. 

Litfari, 

[Útg. bl8.56; Stokkahlaðabók; JSig. 82. 8vo. bls. 91; Rask 

83. 8vo.] 

Litfari minn lúinn er, 
liggur hann út af flatur, 
hann verður þá héðan fer 
hrafna og tóu mátur, 
5. en skinnið skafið og hert, 

um öndina veit eg ekki par, 

hvað af henni verður gert, 
eg get þar ekki gefið svar 

greitt né opinbert. 



myudin: Hnignir eða Hrugnir (f. Hriiní^nir) er mjög tíð í 
kvæðum firá 16. og 17. öld og paðan af yngri. XV. 6. 



381 

XVI. 

Skjóni. 

[Útg. bls. 57; Stokkahlaðabók; Kask 83. 8vo.; J Sig. 82. 

8vo. bls. 92.] 

Skjóni óskakkur reyiiist, 
þó Skjóna þeir kalli mjóna, 
Skjóni sá skeifum týnir, 
Skjóni gerir heytjónið, 
5. Skjóni leið skundar beina, 
Skjóni mér allvel þjónar, 
við Skjóna skal eg mér una, 
því Skjóni minn leiðir prjónar. 

XVII. 
Gullskór, ^ 

[Bl = Atskrift Jóns Arnasonar úr Blöndalsbók; Hrafhadals- 

kver bls. 114—15; þingeyrabók; J Sig. 239. 8vo.; British 

Museum 11,185. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (úr safni Finns 

Magnússonar); JSig. 271. 4to. (með hendi Páls).] 

Frægur sína ferð bjó 
frá bæ með Gullskó, 
á ísunum alt dró 
undan honum Gullskó; 
5. eg spurði og hægt hló: 
Hver á hann Gullskó? 
Ekki þykir mér enn þó 
ofsagt af Gullskó. 



af öndinni R, Sp, St. XVI. 5. skundar leið R, Sp. 
XVIL 5. eg spyr og Bl, Hr, K, þ. XVHI. 6. hnoðar í Sp. 



\ 



382 



xvm. 

Gráni, 
[Stokkahlaðabók; Rask. 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. bls. 91—92.] 

Gráni minn greitt reiddi hána, 
liann ganar með fianið alvanur, 
foldina fylda lét gjalda, 
féll ei á velli skjótt hnellinn, 
5. hann eigrar hestskeiðar leiðir, 
hann hnjóðar i móðurnar óðum, 
á Qallinu fjUist hann allur, 
fer vakurt grey-hrakið spaka. 

XIX. 

GosL 

[Stokkahlababók; þingeyrabók; JSig. 239. 8vo.; JSig. 271. 
4to. (úr safni Finns Magnússonar).] 

Grosi prófast, greitt far, 
gatan lófa þreytt var, 
aflið sljóva ei[tt] bar, 
ei fékk glóva neitt þar, 
5. býfan mjóva beitt skar, 
birtist kófa veitt par, 
mjög var hófa heitt svar, 
hefi eg þófa sveitt mar. 



XIX. Fyrirsögn: Ura hest; 6. birtast St; 7. varð þ. XX. 
Fyrirsögn: Laufahringur og fleiri R, Sp, St; 5. bifa kann 
Sp; 6. brestur lend Br; 8. út i kerum Br. XXI. 3. flestum 



383 

XX. 

Laufahringur, Travali og Berfótur. 

[Stokkahlaðabók ; Eask. 83. 8vo.; British Museum 11,185. 
8vo.; J Sig. 82. 8vo. bls. 94—95; J Sig. 271. 4to. (Páls hdr.).] 

Lífaður Hringur laufa 
les upp stráin í nesi, 
Travali teygir býfur, 
trippunum einatt vippar, 
5. bíta kann Berfótur, 

svo brestur í lend á hestum, 

bylur í belg á folum, 

þá berjast þeir út 1 skerjum. 

XXI. 

Skildingur og Bleikjalingur, 

[Útg. bls. 58; Stokkahlaðakver ; Rask 83. 8vo.; British 
Museum 11,185.; JSig. 82. 8vo. bls.95.] 

Um báöa kviknar bragsmíð 
Bleikjaling og Skilding, 
hestum veit eg skáka skást 
Skilding og Bleikjaling, 
5. skeiðin rífka bezt breið 

Bleikjaling og Skilding, 

raupa menn 1 skáldskap 

af Skilding og Bleikjaling. 

veit eg R, St. XXII. Fyrirsögn: Um hest H, St; Hestvísa 



o 



84 



XXII. 

Skoli. 

[Stokkahlaðabók ; J Sig. 271. 4to. (með hondi Halldórs 
Hjálmarssonar) : J Arn. B. XV. 8vo. bls. 332 (eignar engum).] 

Skoli hulinn skal í eli svöli 
skjótur, fóta njóta fljótur á grjóti, 
þykir líka þrekinn, mjiíkur, sprækur 
þýður lýðum, hríða stríði ei kvíði, 
5. rennur hrönnum runu með tvinna þanninn, 
reiðar seiðai* skeiðar leiðir breiðar, 
drífur ofur drafið hófa stýfið, 
dragsítt vaxið blakksins faxið flaxar. 

XXIII. 
Tóa. 

[Stokkahlaðabók; J Sig. 271. 4to. (úr safiii Finns Magnús- 

sonar) ; J Sig. 239. 8vo.] 

Tóa stikar frón frá, 
fellir hófa við svell, 
æðar strýkur alrauð, 
ör til kosta, flugsnör, 
5. fleygir grjóti fram hjá, 
fettir eyrun sporlétt, 
hæg í gangi, hálsbjúg, 
hesta snotrust ber prest. 



JA; 1. „kanske: Skohir" H; fölu H, JA; 2. skjótum H, 
St; njóta fljótnr fót á JA; 4. stríð ei JA; 6. seiðir skeiða 
breiðar leiðir H, St; 7. dreifir ofiir JA; stýfins H, St; 8. 
dragsett faxið J Á; dragsett vaxið St; vaxið flaxar J A. 



385 

XXIV. 

Brúnn, 

[Stokkahlababók; J Sig. 171. 4to. (með hondi Halhlórs 

Hjálmarssonar).] 

Ef spjátrarinn með spíssheit 
sprangar sig á Briínlang, 
stingur fast í stigþröng 
og stangar með þeim Brúnlang, 
5. keppinn spennir kjapt upp 
á krangalegum Brúnlang, 
svellin klofar síld öll, 
þá svangan reynir Brúnlang. 



XXV. 

Fjöðurnasu 

[Jón Olafeson frá Grunnavik tiltiaBrir þennan visustúf í Add. 

B. U. H. Nr. 2. 4to. bls. 122, og eignar þar S' Stefáni Ólafs- 

sjTii. |>etta er ef til vill ekki nema partur af vísu, en 

annars hefur hún ekki fundizt.] 

Fjöðurnasi löðrar lasinn, 
líka sá eg slíka fáa, 
mörður þófa hörðum hófum 
hrekur grjót með freku róti. 



XXIII. 1. Tófii F; 5. framhá K. XXIV. Fyrirsögn: Um hest; 
2. sprangar um með St. XXV. 4. þungu róti J 01. (annar- 
staðar). XXVII. 2. galdra St: galdan, „áður hafði eg séð: 

25 



386 

XXVI. 

Bylur, 

[Útg. bls. 56; Vísan er prentuð af vangá í Ijóðabók Jóns 

l^orlákssonar 11. 432, en er ekki eptir hann; Stokkahlaðabók; 

Rask 83. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. bls. 91. Prentuð i Corpvs 

poeticum boreale Dr. Guðbr. Vigfúss. II. 418.] 

Byliir skeiðar virta vel, 
vil eg þar á gera skil, 
þylur sanda, mörk sem mel, 
mylur grjót, en syndir hyl. 

xxvn. 

Moldi. 

[J Sig. 239; J Sig. 82. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (með h. H. 
Hjálmarse.); F = JSig. 271. 4to. (úr safiii Finns Magnúss.); 
Raek 83. 8vo.; Stokkahlb.; J>ingeyrabók.] 

Moldi gildur geldir fold 
galdri tryldur hófa, 
holdi síldur sældarmold 
sjaldan myldur lófa. 

XXVIII. 

OfsL 

[Stokkahlaðabók; Raak 83. 8vo.; JSig. 271. 4to. (fiá Finni); 
JSig. 239. 8vo.; þingeyrabók ; JSig. 82. 8vo.] 

Ofsi krafsar otur grjót 
yfir hreifur sanda, 
hrafsar lefsu úr Litars snót, 
lífaður skeifum grandar. 



galdri" H; 3. sældir F, H, K,.8p, J>; 4. mildulr skr. öU, 



387 



XXIX. 

IBleikur,} 

[XXIX-XXXIV. linst að eins í J Sig. 271. 4to. á blöðum 
peim, sem era með hendi Halldórs Hjálmarssonar, og hefar 
hann vísurnar „eptir skruddu S' Epnars] H[álfdánar]8[onar]" 
á Kirkjubæjarlílaustri, föður Mag. Hálfdánar. Halldór segir 
fyrir ofan visurnar: „J>ær, sem nú koma eru engum eignaðar 
í skruddunni", en hann eignar S' Stefani þær að Jví leyti, 
sem hann tekur pær upp í pað, sem hann eignar honum 
af kvæðum. ^ð er og svo að skilja sem vísurnar hafí 
staðið meðal kvæða S' Stefáns i bók S' Einars, án pess 
sérstaklega að vera Jar eignaðar honum. J>ær eru teknar 
hér sem nokkurskonar vafageplar.] 

Bleikur er með betri fákum, 
bíður það eg íinni síðan 
hestinn eins til kyns og kosta, 
kræfur er hann alla æfi. 

XXX. 

INasL} 

Nasi um grundir geisar, 
gangsamur, reiðtamur, 
snotur, fallegur, feitur, 
frón sparkar eins og Ijónið, 
5. kvasast ei beizla brúsi, 
bráður þó hlaupi um láðið, 
hringvefst hans háls sem kengur, 
hestinn á ungur prestur. 



on á sjálfsagt að vera: myldur (mold). XXVHI. 1. hrifsar 
F; 3. krafsar Sp; 4. skeifu St. 

25* 



5. 



388 

XXXI. 

ITitlingur,'] 

Titlingur tifar gangi, 
tróðii þaö líkar góðri, 
kvikur, vinveittur, vakur, 
vaxinn meö snotru faxi, 
lastalaus hófa hristir, 
holdugur sparkar foldu, 
gleði er honum um hauður 
hríðarlaust að ríða. 



XXXII. 

ITigulL^ 
Tigul skal auðgrund eiga, 
er sá vakur, dauðspakur, 
fetar svo foldin titrar 
fús til vorra hilsa, 
5. ungur ótaminn lengi, 
er nú seztur sem hestur, 
læt eg því aldrei úti 
allþægri jór og hægan. 

XXXIII. 

ILappi-'] 

Lappi er lítið trippi, 

Lappi ei stýrir happi, 

Lappi með fótura lippir, 

Lappi um gruudir trappar, 



389 

5. Lappi dreng litlum yppir, 
Lappi er raesta mappa, 
Lappi kann lítt að skoppa, 
Lappi sera æður vappar. 

XXXIV. 

\_SkjónaJi 

Skjóna áfram anar 
eins og naut með þrautum 
horuð, hitt er ver[r]a 
hiín er bjargarlaus niína, 
5. um heykláf opt eg klifa, 
engan fæ, þó sæi 
hundrað í hópi standa, 
hamar nii tíðin þarna. 

XXXV. 

FolÖld. 

[Útg. bls. 57; Stokkahlaðabók; J Ára. B. XV. 8vo. bls. 69; 
Rask 83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. bls. 92— 93.] 

Folöld fjögur fánefnd mjög hér flakka um bakka, 
hestvöl beztu hiklaust þjkja 
Hnífill, Vífill, Dífill, Fífill. 

XXXVI. 

Hestvísa, 
[J Sig. 82. 8vo. bls.327— 28 (syrpa moð kvæðasalhi S'Stefáns).] 
Sprœkur fákur spikaður, vakur strýkur, 
sparði ei skarða jarðar harða garða, 



XXXIV. 5—6. svo í hdr. XXXV. 2. hestvöl mestu St; 



390 

hestur reistur hastur sízt á kostum 

um hróin, móa fló og snjóva grófir 

5. grjótið brjótast götum út úr lætur, 

á glettinn sprett þá nettur rétt er settur, 
hrjóstrið slæst þá hraustur lystugt þusti, 
á hellum gella og smellum skellir bella. 

XXXVII. 

Klgur. 

[Að eius fyrri vísan cr í Útg. bls. 55; báðar eru i Kask 83. 
8vo.; Stokkahlaðabók; British Museum 11,185. 8vo.: J Sig. 
82. 8vo.: seinni visan er þar að auki í Bl = Afskr. J Ám. 
af Blöndalsbók; J Sig. 239. 8vo.; JSig. 271. 4to. (Frá Finni); 
P = JSig. 271. 4to. (Páls hdr.); Hrafnadalskvcri bls. 115; 

þingeyrabók bls. 172.] 

Elgur hefur alsbert 
alt höfuð framanvert, 
og faxið uppspert, 
ekki þykir neins vert, 
5. það er porvaldar pert, 
þó er taglið um þvcrt 
stýft upp við stert, 
stórílla var það gert. 



Elgur fákura fylgir 
10. flestum þeim hinum beztu, 
hann er ei hægt að vinna 
á hlaupum, það vil eg raupa, 



hiklaust pykja hestvöl beztu J A. XXXVI. 5. hrjóstastl!) hdr. 
XXXVII. 5. pert, á pýzku pferd (sbr. orðab. Bj. Halldórss.), 



391 

stríðlífa úr stöðu 
stendur á ýmsum endum, 
15. hratt lír sporunum sprettir, 
speld rífur úr veldi. 

xxxvm. 

Einma7ii. 

[Útg. bls. 57—58; Stokkahlaðabók; J. Stefánssonar hdr.; Rask 

83. 8vo.; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls eptir S' Grímólfi); 

Bdtish Museum 11,185. 8vo.; J Sig. 82. 8vo. bl8.93— 94.] 

Einmaui fékk ilt kál, 
þá ofan datt í Kílsál, 
honum rendi rót hál 
í reginhyl með fótprjál, 
5. þá var drukkin drjúg skál, 
dró honum í það mál, 
óværðar ilt tál 
alt féll sem slökt bál. 

Einmani er alkliptur, 
10. útigangi nii sviptur, 
tððumoði tvígiptur, 
trauðlega mér fráriptur. 



sbr og í daglegu máli perta, pertulegur, pertuskapur 
0. 8. frv ; 8. og stórilla Br; 9. Olgeir fákum Bl, Hr; 10. peim 
enu P; 12. á hlaupi Bl, F, K, J>; það má eg raupa Br; 13. 
stríðlifaður Bl, Br, F, Hr, K; 15. hratt f>; hart Bl, Hr; hin: 
hátt; sporum sprettur F, K; 8. speld í skýja veldi, öU, nema 
F, K og þ, sem hefur : speld (rifur úr) veldi (skýja). XXXVIII. 
1. kál, sbr. tarna er Ijóta kálið; 8. stórt bál Sp; stökt bál(!) 
R; 10. útgangi Útg. (likl. prentv.): 12. frá sl.(!^ Br, Gr; 16. 



392 

framhár og uppyptur 
á stallinn hátt lyptur, 
15. iUa þykist afskiptur, 
ef engjuin er frá kiptur. 

Augun hvetur Einmani 
uudir skæra flúrsglani, 
alvanur stallstjani, 
20. steyttur lit á kviöþani, 
fram hygg eg topp trani, 
tvær hlustir upp spani, 
hálskertur sem hani, 
hann er enginn kynvani. 

XXXIX, 

Kokkur, 
sem varð 33 ára og 7 mánaða. 

[Afskr. Jóns Arnasonar úr Blöndalsbók; JSig. 271. 4to. (frá 
Finni Magnúss.); Bergsbók Jóns Arnasonar bls. 74; J Sig. 
239. 8vo.; J Ánias. B. IV. 8vo. bls. 105; Hrafnadalskver 
bls. 29 — 3(»; þingeyrabók bls. 174. ÖII pessi handrit ei^na 
S' Stefiíni pessar vísur; annars finnast pæj eignaðar S>f Bone- 
dikt í Bjarnanesi Jónssyni (svo sem i Varðgjárbók). Til era 
margar aðrar „Kokksvísur", og eignaðar sitt hverjum, svo sem 
S' Benedikt, S' Brynjólfi Halldórssyni í Kirkjubæ og ileirum. 
Aðrar hef eg eigi séð cignaðar S' Stefáni en þessar.] 

Kostahestur Kokkur var, 
kunni að reuna á bðlunum. 



of útigangi Gr; cf enginn Sp o. fl.; 22. og tvær Br; 23. 
hauskertur Br, S; 24. kinnvani(!) Br. XXXIX. ö. vöru 



393 

frár að hurra fótasnar, 
fyrstur í hestatölunum, 
5. liðugur, greiður lengdi far, 
líkur vökru hvölunum, 
pipur hljóp og skarpt lir skar 
skeiðin hörð á mölunum, 
tagli fylgdu teygingar, 

10. sem trítiU lét á Qölunum, 
kvikur lék sér kostarar, 
þtá kom hann framan lir dölunum, 
kunnur mönnum hér og hvar 
helzt af listaskjölunum, 

15. fótasnotur brátt af bar 

bikkju, er gekk á sölunum; 
vakur þykir raörgum mar, 
menn það sanna 1 tölunum, 
en þeir kunna ekki par, 

20. eins og svín í kvölunum, 

Bleikur, Hroki og blakkar þar 
bundnir standa á hðlnnum. 
þetta mitt er þanka far 
þunt út rent í hjölunum. 



25. Kokkur féll án klækja, 

Kokks má sakna úr Hokki, 
Kokk þá riðu rekkar 
reisti Kokkur upp lokka, 



hvöhmum(!) Hr; 8. skeiðin hröð Bb, J A, J>; 9. taglið huldu 
Bl, Hr; tagU héldu K, þ; 10. lék á Bb, Bl, K; 12. framan 



394 

Kokk má þjóð vel þekkja, 
30. þokkalegur var Kokkur, 
Kokkur var beztur blakka, 
brokkaöi sízt hann Kokkur. 

XL. 
Díli. 

[J Sig. 271. 4to. hdr. Páls „eptir hdr. í safni Jóns Ania- 

sonar".] 

Díli minn er með dáðahestum talinn, 
danzar á fótum eins og hann sé galinn, 
hleypur sprungur, 
hæðir, klungur, 
5. hálsa og tungiir 

hestur ungur alinn. 

Læraþykkur, lendfagur og þolinn, 
lifiegur, og þéttvaxinn um bolinn, 
á hann settur 
10. enginn dettur, 

er svo nettur 
fótaléttur folinn. 

Haus ber nett, en hringvafinn er fótur, 
þá honum ríður snotur kesjubijótur, 



af Hr, J A, J>; 13. hér og þar Bl, JA, K, J>: 16. er sl. 
J A; 18. i fólumim Bl, Hr, J>; 19. annar kunni Bb; er þeir 
Bl, Hr, J A, K, þ ; 23. þankasvar Bl, Hr, J A, f> ; 24. þurt 
út JA; 29. nam þjóð J>; 31. var sl. J>. X.L. 2ö. valla hvorg^i 



395 

15. remiur bala, 

holt og hala 
í hægum kala 
sem ein svala skjótur. 

Tíu gildir taldir og einn dalur 
20. títt mér fyrir hann býður margur halur, 

en eg hneigi 
og þeim segi 
á ýmsa vegi, 
að folinn sé ei falur. 

25. Um hófafílinn hirði eg ei fremur spjalla, 

hans mun líkinn hvergi finnast valla, 

því skal gagur, 

þurr og magur 

þundar bragur 

. 30. niður ófagur falla. 

XLL 
Jarpur deyr, krummar kætast. 

[Hálfdánarbók min; Stokkahlaðabók ; Kask 83. 8vo.; J Sig. 

82. 8vo.] 

Folinn liggur fljóts við rönd 
firtur jörpu skinni, 
ber er hrjggur, en burtu önd, . 
bylgjan á honum grynnir. 

(= valla neinstaðar), syðra og eystra. XLL 6. um folalds 



396 

5. Kruramar hafa krás við fljót, 
kroppa ura folans leggí, 
á kirkju skrafa, kukka í grjót, 
kvíða ei vind nó hreggi. 



XLII. 
Folaraimir, 

[Útg. bls. 130—81; Hálfdánarbók min; Stokkahlaðabók ; Rask. 
83. 8vo.; JSig. 82. 8vo. bls. 216— 17. Seinasta visan er 
prentuð í Dr. GnÖbr. Vigfúss. Corpvs poeticum borcalo 

II. bls. 414] 

þannig Narfi tæpur í trú 
talar hinn orðasnarpi: 
Eineygður er orðinn nií 
minn eldishesturinn jarpi. 

5. Angrið vefur mig vont af því 
og vætir sjónarbauga, 
að krummar hafa uú kroppað í 
klársins hægra auga. 

Honum mun ei, þar held eg á, 
10. héðan af vænt að feisa; 

hiyt eg að segja fyrðum frá 
folinn er orðinn reisa. 



leggi K, Sp. XLU. Fyrirsögn svo í HE og er par flokkað 
með Hestavísum; Harmagrátur Narfa, hin; 4. minn sl. Útg; 
13. um móinn H E; 20. ekki skal pó, Corp. poet. bor. 



397 

Hoppar um móa hrafna ös, 
hestinn lét eg trauðiir, 
15. áðan dró hann nokkuð nos, 
nú er hann lit af dauður. 

Mór réð falla fákurinn 
fram úr öllum máta, 
þar fór allur auður minn — 
20. ekki skal eg hann gráta. 

XLIII. 

Blœngur. 

[Stokkahlababók j Kask 83. 8vo.; F = J Sig. 271. 4to. (úr 
Finns safhi Magnússonar) ; JSig. 239. 8vo.; JSig. 271. 4to. 
með hendi Páls eptir handriti S' Grímólfs; British Museiim 
11,185. 8vo.; þingoyrabók bls. 173 — 74; Hrafnadalskver 
bls. 115; J Sig. 82. 8vo.; J A = J Árnas. B. IV. 8vo. bls. 
115 — 16; Bergsbók Jóns Arnasonar bls. 75; Hálfdánarbók 
mín. Varðgjárkver oignar vísurnar S' Benedikt Jónssyni i 

Bjarnanesi.] 

Séra Stefán kvað: 

Blæng greini eg geran, 
glatt töðu sker hann, 
vel ölum vér hann, 
varla út sér hann. 



XLHI. Fyrirsögn: Um Blæng S' Stefáus Ólafssonar Br 
(önniir erindaröð); hdr. skr. ýmist Blængur, Blaingur, 
Blankur (sbr. XIV.); 1. geri eg geran K, Sp; reyni og 
beran Bb, JA; reyni og geran(!) Br, Hr; 2. því glatt HE, 
Br, Hr; brátt tOðu Bb, JA; 4. svo varla Bb, Br, HE, JA, 



398 

5. alkliptur er hann, 
allvel sig ber hann, 
stórstigur fer hann, 
Styrbjöm fékk mér hann. 

Ingimandur í Sveinungsvík kvað: 

10. Blæng átti eg beztan, 
blakk allra mestan, 
ungan, ólestan, 
opt nasaflestan, 



St; 7. stórstigult Gr; stórstigum Br, Hr; stuttstígur St, 
Sp; röð línanna er önnur i Sp, St; 8. Styrbjörn mér fékk 
hann(!) HE; 9. „Um Blæng S' Stefáns. Ingimundur kvað" 
Br ; öll haudritin greina ei hvað hvor hafi kveðið. Ingimundiir 
1 Sveinungsvík er Jónsson, og hefur verið uppi á 17. öld, 
samtiða S' Stefáni. Kvæði hans eru nú flest týnd. Hann 
hefur ort Nitida rímur hinnar frægu, sem byrja svo: 

Skáldin forðum skilningsgóð &c. 

10 að tölu, og eru pær til enn, og finnast í safhi Jóns 
Arnasonar A. III. 8vo. , og afskr. par af í Páls safni Nr. 1. 
8vo. Ingimundur er nefndnr í skáldatali þorvarðar Halls- 
sonar i Búlandsnesi um miðja 18. öld (1758), 10. er. : 

Ingimundur með öðrum 
í bjó Sveinungsvík, 
mætur máls af ^öðrum 
menja gladdi brík, 
hreinan hugvitsanda 
horskur bera vann, 
pó i striti standa 
stoltur pyrfti hann &c. 



399 

hejgœðum hrestan, 
15. hraðfara sést hann, 

seldi eg samt presti hann 
í sumar horklestan. 

Séra Stefán kvað: 

Sagði eg, þegar sá hann, 
20. sízt skyldi eg Ijá hann, 
mig bera má hann, 
mikið er að slá hann, 



Annað skáldatal eptir ógreindan höfund, miklu lengra en 
porvarðar, en ort um líkt leyti eða kanske fyrri, getur 
Ingimuudar i 5. er.: 

Ingimundur óðs fóngum 
allvel hagaði snjallur, 
i Sveinungsvik sverða hlynur 
sóaði Boðnar íióa &c. 

Ingimundur er föðurbróðir Gísla Tóraassonar pess, sem 
sumstaðar er eignað kvæðið: 

í einu koti eg var nótt 

par aftök voru af flóunum &c. 

Annars er pað kvæði venjulega eignað S' Hallgrími Póturs- 
syni. Sveinungsvík er í J>istilfirði i Norðurpingeyjarsýslu. 
11. Bb, JA; blakk pann að vestan Hr; hin: blakk fyrir 
vestan; 12. ungan, aflbeztan F, K; aflmestan Hr, J>; 14. á 
laufgrósi lózt hann Bb, F, Hr, JA, K, J>; lifgrösum hrestan 
Br; 15. lífaður sést hann Bb, Hr, J A; lifgrösin hrestu hann 
F, K, J>; 16. seldi eg sibeztan F, Hr, K, þ; seldi eg svo 
fyrir vestan Bb, JA; seldi eg ólestan Br; 19. sagði er sá 
HE; pegar eg sá Hr; pá sá Gr; pegar er F; 20. sízt vildi 
HE, F, K; mundi eg Br, Gr, Hr; 23. feitan og F; 24. 



400 

íiman og fráaii, 
forgóðan, háan, 
25. öUum lízt á hann, 
cnginn skal fá haun. 

• 

Ingimundur kvað: 

Mann bera má hann, 
mikið er að Ijá hann 

30. þeira, sárt gerír sla hann 
um svellísinn bhian, 
hnarreistan, háan, 
holdugan, fráan 
svo vil eg sjá haun, 

35. séra Stefán á hanu. 

Sel mér svartgráan 
sððulblakk smáan, 
fótgóðan, fráan, 
fyrir mig brá hann, 
40. vist vil eg fá hanu, 
verðkaupa má hann, 
þegar eg á hann 
þér skal eg Ijá hanu. 



fallegan Gr (orðam.); hnáan Gr, F, Hr; fargóðan, háan K: 
25. svo niáttu sjá hann St, K, K, J A, Bb, Sp, Hr; 26. skal 
pó Gr, J>; Sóra Stefán á hann Bb, Hr, J A, K, K, Sp, St: 
27—35. vantar í Bb, P, K, J A, R, St, og má kanske skoða 
pessa vísu sem aðra útgáfii af nærstu visu á uudan, og peim 
sé pannig ruglað saman í hdr., en pó man pað naumast 
vera; 32. hnakkreistan Gr, Sp, J>; 36— i3. að eins í St, R: 



401 

[Séra Stefán kvað]: 

45. Hestval má gera hann, 

hvar sem að fer hann 

biínÍDg sinn ber hann, 

brav vin fékk mér hann, 

um svartnættið sér hann, 
50. sílipur er hann, 

nærsta nett fer hann, 

og nú gef eg þér hann. 

XLIV. 

Gosavisur séra þforsteinsj J[áns]s[onar] til séra 

S[tefáns] 0[lafssonar], 

[Hálfdánarbók mín; í henni einni eru vísurnar allar; 9 — 16. er 
auk þess i Útg. bls. 58—59, og er sú vísa eignuð þar sóra 
Stefani, sem er augljóslega rangt, hdr. Jóns Stefiínssonar, 
Stokkahlaðabók, Kask 83. 8vo. og J Sig. 82. 8vo. bls. 95-96. 
Fyrir ofan visuna stendur i St „S' þ. J. S." og fyrir o&n 
vísurnar i HE stendur: „Gosavisur S' |>. J. S. til S^ S. 0." 
J>essi „S' {>. J. S." getur ekki verið annar en sóra þorsteinn 
Jónsson, sem orðinn er prestur á Svalbarði i þistilfirði 1650 
(sbr. svar S' Stefiíns 29. þistilfjarðar pvi prest o.s.frv.). 
S' J>orsteinn verður prestur á Eiðum 1671, og deyr par 1699, 
og hefur þá níu um sjötugt. Hann var sonur S' Jóns 
Kunólfssonar gamla á Hrafhagili, sem dó 1682, og haf ði þá 
tvo um tírætt, en bróðir Mag. Runólfs Jónssonar, sem var 
rektor á Hólum (d. 1654), og ritað hefur: Homagium is- 



45—52. í R, Sp, St, F, K; 46. hver, sem að sér R; 49. 
svartnætti R; 52. og sl. Sp. 44—52. sérstök vísa i F, K 
með fyrh'sögn: Hóri (hestnafn); 45. Hrafhbrúnan hcrann 
F, K; 46. hestval má gera hann JP, K. XLIV. hann hamar 

26 



402 

landicum Hafuiæ 1650 4to., Grammaticæ islandicæ 
rudimenta Hafniæ 1651, 4to., Oxford 1688, 4to., 
Lingvæ soptontrionalis olomenta Hafniæ 1651. 4to. og 
Disputationcs physicæ XII, Hafh. 1652. 4to. H^ þor- 
steinn „var vcl að sér i mörgu, hélt opt bamaskóla, og 
undirbjó unglinga vel til lærdóms" (Prestaæfir 8^ Jóns 
Halldórssonar, Kask. 54. 4to. bls. 24).] 

Heyri eg þér hafið frétt 
hólleysið ásett 
yðar klár við gómglett, 
Gosi er hans uafn rétt, 
5. há þá gat hoidtlett 
haustyrja mjdklétt, 
eg vil það sé litslétt, 
hann eigi neinn í preststétt. 

Gosi lítið lof fær 
10. lendmjór með þunn lær, 

hýmir hann og höm klær 

hvar sem undir skjól nær, 

á óland sér upp slær 

eins og kálfur vindær, 
15. hríðblautur, hiískær/ 

hann er varla mannbær. 

Hokinfættur, heyr raup, 
hveljur hann opt saup, 
úr haga skýzt með skeiðhlaup, 
20. úr sk^um þá dögg draup, 



sig og höm klær Útg, S, R, St, Sp; la á ólönd S, R, Útg, 
Sp; í ólönd St; 16. hann er ekki Útg. R, S, Sp, St. Svar 



403 

að skúta hverjura kringkraup 
sem köttur við tólaup, 
þér hafið átt við ölstaup 
óþarfa slíkt kaup. 



Svar séra Stefdns til séra þorsteins. 

[Utj,'. bls. 50— 60; J>ingeyrab(3k (1. vísan); Hálfdánarbók mín 
bls. 68; hdr. Jóns Ötefánss. (brot); Stokkahlaðabók ; Kask 83. 
8vo.; JSig. 239. 8vo. (1. er.); J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls 
optir 8«^ (jrímóltí); British Museum 11,185. 8vo.; Páls safh 
Nr. 1 8vo. XXII. orðam. í expl. hans; J Arnas. B. XVIII. 
8vo. bl8.68— 69; J Sig. 82. bls. 96-99.] 

Grosi frá mér greitt fló 
götu þá í ijall dró, 
frá eg hann aptur fanst þó, 
er fyltist bygð af haustsnjó, 
5. hans voru þunn þjó, 
þar með londin of mjó, 
strax eg honum stall bjó, 
styrknaði hanu svo eg hló. 

Yður ber þökk þýð, 
10. að þér hans felduð helskh'ð, 
og villu strangt stríð 
stiltuð með hót blíð; 



séra Stefáns. Fyrirsögn í St: „Andsvar til S' þ. J. S." 1. 
Glói frá mér Br; 4. bygð með HE; fnll var bygð af K, þ; 
6. lendin örmjó Br, Gr; 8. hann, en eg hló Br, HE; 10. 
miskhð Útg, .1 A; hans bættuð Gr; styttuð Br; helklíð HE; 

26* 



404 

iiyrðra tepti hörÖ hríd 
hvert strá um lönd víd. 
15. því er hann ei neitt níð 
þó nauðbeygði sií tíð. 

Hold er beinuœ fjær frá 
fagurt, sem menn tjá, 
þar ófryn er að sjá 
20. yfir sinum tóm há; 
ef sældvanir sult fí\ 
sjást láta fyrst á, 
þessi sanna mál má 
minu jór, er við brá. 

25. Hef eg nú hans hold fest 
heyi á, sem glögt sést, 
svo aö fælast sí-lest 
svellin hans járn hvest, 
pistilfjarðar því prost 

oO. þori eg nií með raup mest 

að skora á hólm, þar skref sést 
til skeiðs á sínum góðhest. 

Hvort þá er fyrír grund, grjót, 
Grímnis beðju mein Ijót 
85. eða Ýmis svörð-sót 

sveita hrært við ármót. 



13. veðra tepti Gr; nyrðra töpt hörð hríÖ 8p: 15. cr hanii ekkí 
Br, J A; 17—24. vantar í Br; 19. þar ofrýr S; var að J A; 
20. yfirsýndum HE; 23. þetta sanna JA; 27. svo að akaði 
J A; sú lestd) Sp: 29. þistilfjarðar prestur = S^ {>or- 






405 

mÍDu skal gjarðafíll fót 
fiytja yÚT hvern hnjót, 
þá er sem hepti næm nót 
40. norðlenzkan reiðskjót. 



Magna föðurs miírhnign 
maltið Yggjar blákalt 

bið eg virði bezt, 
ýkjannar í óðs vök 
45. iðan staldri svo við 

snáka fári fest; 
sunnusmiðar sáðmann 
setur Boðnar gert hret 

í arm þeim æzta prest, 
50. líka Menju mjðls eik, 
með greinum þér ein 

er eykur yndið flest. 

XLV. 

Útmálun hins vœnsta reióliests, 
Búnaðarbálkur (Georgica) Virgils III. 75—88. 

[Utg. bk. 50—51; JStefánss. hdr. (brot); Grundarkver (tvu 
siðust erindin); Stokkahlaðabók ; Orðam. í expl. Páls; JSig. 



steinn á Svalbarði; 34. Grímnis beðjan meinljút Gr, Sp; 
Grims beðja meinljót Br; beðja meinljót J A; Grímnis beðin 
ofljót HE; 35. ellegar Ýmis Br; svörðs sót HE, K, Sp, St; 
36. svita Br; hætt Gr; 38. feta yfir Br; 40. þann norðlenzka 
Br: 41—52. er i HE, P, R, S, Sp, St; 41. á að vera mann- 
kenning; 4eS. að virði HE, P, R, Sp; 45. standi svo við HE; 
52. yndið bezt S, St: yndi mest P. XLV. Fyrirsögn: 



406 

82. 8vo.: þingoyrabúk; J Sig. 271. 4to. (meÖ hendi HalldcSrs 
Hjíílinarssonar) ; J Sig. 271. 4to. (orðam. Páls eptir S' Grím- 
ólfi): K = J Sig. 239. 8vo. (að eins 1. vísan); British Museum 
11,185. 8vo.; Br, = British Museum Nr. 11,175. 8vo. fol. 
151 a — 151 b; Hálfdánarbók mín; tvær seinustu vísurnar 
cru par skrifaðar „ex autogr.", og er þvi enginn orðamunnr 
tilfærður við pær, en eru eingöngu teknar eptir H E. Hinar 
tvær fyrstu eru par lika, on okki eptir eiginhdr.] 

Vittu að folinn fullhátt 
í feitri snemma akiirbeit 
keyrir hófa kynstór 
og kringvefur bein slyng, 
5. rásar fremstur leið laus 

og legst á móðu strangt flóð, 

óragur yfir brií 

er ekki sá né fyr gekk. 

Hræðist bresti og brak sízt, 
10. ber sig hátt svo vel fer, 

suiðugt hefur höfuð 

hann og kviðinn léttan, 

sældarlegur á hrygghold, 

í hrósun vöðva augljós, 
15. móðugt lífið, brjóst breið 

bera virðist með sér. 



Descriptio equi Br.^. 1. fullskjótt H (orðam.), P, J>, Br^; 
2. i foitri sumar akurbeit Br, Gr: eykur beit(!) Sp; 3. Br, 
H E, P, þ, Br^; hin: hann keyrir; 5. rasar Utg; fremst 
J>; leið Ijós Br; 7. bn'ir Br,, H (orðam.); 8. sem ekki St, 
Bra; sá er fyrr Br; 7—8. hræðist bresti og brak sízt — 
ber eig hátt svo vel fer K, þ; 1.^. hryggs hold Br^ ; 16. virð- 



407 

Geðsöm hesta háraiið 
hefur þótt og móalótt, 
en sízt prísast leirljós 
20. í leik reiðar ^ða bleik, 
ef háreysti heyrt fær 
af hervopnum fjær sér, 
veit ei hvar skal hvíla fót, 
hlustir reika af pipurleik. 

25. Titrar liðamót með 
móður, llkur eldsglóð, 
knýr um nasir megnt más, 
mjög vaxið þykt fax, 
á hægra liggur halt bóg, 

30. hvylptist lendin tvíbend, 

hann holar jörð, en hófs ferð 
hvellan gerir dynsmell. 



Athugasemd. 

í Fiuns safni (Nr. 181. 8vo.) í British Musenm Add. 
Nr. 11,175. 8vo. fol. 151 b standa pessar vísur rakloiðis á 
eptir Hostavísum XLV. án fyrirsagnar, og sýnast pær eiga 
að vera um pýðingu S' Stefáns á kafla Virgils um hestana: 

J>yki mér par hafa spakur 
preksámur að sér tekið 
stöku við að vikja 
vakurlega tilbaka 



ast H (hitt í orðam.); 80. hvylptist af hvylptast (hvylpt). 



408 

linokaða herjaus iiiauku 
Huikars fuglar kviki, 
slíkan ^óða lykil 
lakir ei að scr bika. 

Hjörn á hauðri fornu 

heitir staður í sveitum 

ör hvar eyði(?) fl^ra (fia^, h(lr.) 

yfir ræður og lifir, 

kann sá Kvásis reuuu 

kræsilega fram ræsa, 

velta viðris saiti, 

vísu I)á eg prísa. 

Gimli peim hinum gamla 
Gunnlöð forðum unni, 
drakk þá dau&i ekki 
dregg, sem vær útleggjum, 
blökk hefiir bjarga skrukka 
bikar frá mér vikið 
rosta af Kögnis beztum 
runnum minnis af brunni. 

1 safni Bókmentafélagsdeildarinnar í Keykjavik Nr. 139. 8vo. 
bls. 39-47 eru „Hestavísur og fleira smávegis eignað því 
nafhfræga þjóðskáldi sóra Stepháni Olafesyni", með hendi 
Bergs Guðmundssonar Strandalins. £n petta mun alt vera 
ranglega feðrað. Fyrst eru G,ránuvisur, sem b^TJa avo: 

Kú er Grána feUin fríð, 
féll hún hörmulega, 
þess eg aldrei bætur bið, 
byrgja verð pó trega. 

Kvæðið er 15. erindi. það er eptir S' Pál Bjaruasou á 
rndirfelli (d. 1838). þar eru og fleiri Gránuvísur, aem 



409 

munu vera eptir binu saraa. þá koma „At tav isur eður gam- 
anbögur um mismun sunnan og norðanáttar", sem byrja svo: 

Suðrið: Sunnanvindur sælu mynd 
seður lyndi gæðum, 

dýrkað (dýrkar, i hdr.) yndis befur bind, 
bnekkir synda mæðum. 

Visur pessar eru 22 að töbi, og er nýjiegra bragð að peim 
en svo, að þær geti verið eptir S' Stefán. J>á koma aptur 
bestavísur „Um Fálka og Gránu", 3 erindi, „Um sama best", 
3 erindi, „Um Dreyra", 2 erindi, „Um Gamm", 2 erindi, 
„Um Hauk", ein vísa: 

Haukur augu befur kvik, 
Haukur grænan stýíir lauk, 
Haukur keyrs ef beyrir vik, 
Haukur pá, sem elding, strauk. 

Ein vísa „Um Sprota": 

Sproti befur listalit, 
langan vöxt og drjúgan gang, 
lotinn varla fróns um fit, 
fangi mót bann reisir vang. 

J>vi nærst kemur ein vísa „um gráan best", tvö erindi „um 
forarmýri pegar búið var að slá og raka bana", og 8 erindi 
,,um barðan vetur". AUir pessir kveðlingar eru líklega eptir 
sama mann, pað er að segja S' Pál á Undirfelli. Sumstaðar 
er og skrifað með blýant á spássiurnar: „al. S' Páll Bjarnas.", 
„P. B." 0. s. frv. þessar spássíuskriftir eru annaðbvort með 
bendi Páls Pálssonar eða Jóns Sigurðssonar. 



410 



ÓHAPPSREll). 

[Kask 8:). 8vu.; Páls safn Nr. L Bvo. XXIII. bls. 38—39 
(eptir afskrift S' Jakobs Björnssonar af Fitjabók, í safui 
J Arn. B. XVI. 8vo. bls. 371 — 72); B = Bmfél. d. á Ísl. 
Nr. 111. 8vo.; J Sig. 82. 8vo.*bl8. 122-24. þessi handrit 
eigna öli S' Stefcíni þessar tvær vísnr. Annars eru pað sömu 
vísurnar og 1. og 4. vísa i Trippuvísum S' Hallgrims 
Póturssonar, sem finnast meðal annars i Hrafhadalskveri 
og þórkötlu (Bmfél.); sjá: „Nokkur Ijóðmæli eptir Hall- 
grim Pjetursson". Rvík 1885 bls. 95—98.] 



Nú er bezt að syngja satt 
og segja uokkuð í fréttunum; 
það ætlar að ganga einum flatt 
lít hérna hjá réttunum, 
5. ótemjuna að sér batt, 
ekki bjóst við prettunum, 
í því merin áfram spratt 
upp smámsaman létti hoDum; 
hart hann ofan á holtið datt, 
10. svo hlunkaði 1 vöðvaklettunum. 
Hann þóttist hafa' heiminn kvatt 
og hrein með ofurgrettunum. 

Eggjaður var haun enn á bak, 
eg var staddur hjá honum, 
15. kom þá i hann snugg og snak, 
í sniissara haminn brá honum; 



3. ætlaði P (varr.), B, Sp; 8. lóttunum R; léttonum 
Sp; 12. hvoin racÖ Sp; 15. smuggur og P. 



411 

lendaruar fengu og lærin blak 
líka koUurinn á honuni, 
þótti hryggurinn þurfa mak, 
20. Þrífornt smér má fá honum, 
af buxunum niður lútin lak, 
það lukkaðist ekki að ná honum, 
hann hljóp á bak og hátt við rak, 
vær höfÖum oss svo frá honum. 



XJm prelátann. 

[A Magn. Nr. 723. 4to. bls. 76; J Sig. 271. 4to., blað með 

nokkuð gamalli hendi (= B).] 

pjórinn Láfi þingær 
þegar slepti túnveg, 
á síki mýrar saup. 



Fyrirsögn i B er: „Hestvísa S' Stephans 0. S.": í AM 
er fyrirsögn: „Um sama", pvi á undan er „Jón Jónsson. Um 
prelátann"; 1. Lófi B; 9. „kiha laxen" B. þessi Jón Jónsson 
er Jón i Vattamesi. Uann var uppi á 17. öld. Eptir hann 
íí að vera visan við böðulinn: 

Alexander Qölfundinn, 

forblindur i syndum 

viU granda grályndiir 

gauks kundi loðhundur, 

prettreyndan mér mundu 

málsbending samhenda, 

þar standi blýbundinn, 

ber vönd í tveim höndirm. 



412 

varð fyrir fiíl jörð, 
5. feyrug með blautt leir, 
svo díkið varla draup, 



Hann liótti ákvæðinn. Visa Jóns um prelátann er svo: 

Hvella peytir þriiragöUu 
þambur likur liafstramb, 

þá tekur af gumnum glott, 
slattar i þá þjór próttar, 
pétt klappar liverri stétt, 

einkum þá úti er vott, 
festi að sér flagðsgusti 
Fullu banda hýra strind, 

en hátt er ei góna gott, 
hyggja sér hundar leggi, 
hupp pó festi langt upp, 

I)vi hveit (svo hdr.) eg pað er spott. 

Önnur vísa eptir S' Magnús Ólafsson í Laufási (d. ^^,'? 1636, 
01. Worm. Epist. p. 606) er par og á nærstu grösum, sem 
or um eitthvað líkt: 

Faðir gerði krosskveðju 
að kveikja nýjan fýrleik, 

vel var pað virt, 
súðir lét um vog vaða 
vösuður túk höfn nös, 

pá frón var fónnum byrgt, 
buddusíður slóð sladdi, 
Sléttu stefndi til rétt, 

hrúts var i maga myrkt, 
mellubyrinn Mardallar 
mettast vildfi] á naglblett. 

Nú var kveðið nokkuð stirt. 



413 

ilja varnar hiíð hál 
hitta nam á þaun pytt, 

svo kyrjalaxinn kraup, 
10. blakki kjóllinn blett fékk, 
bíaðist upp skeggstrí, 

því ill eru ofurhlaup. 



þes8Í visa S' Magnúsar íinst og i J Sig. 209. 8vo. og 
B<)kmfél. 278. 8vo. (brot). Jón Jónsson í Vattarnesi hefur 
kveðið rímur aí Trójumönnum og Úlfarl sterka, og eru 
hvorartveggju til enn. Trójumannarimur yrkir hann fyrir 
Jón sýshimann þorláksson, og pvi eptir 1670, og átti EHn 
systir sýshimanns aö fá þær. Jón segist þá vera gamall og 
yrkir uni vetur. J>ær byrja svo: 

Fróðir meistarar fyr í heim 
fóru um löndin viða, 
lét sú góða listin þeim 
Ijóðavers að smíða. 
Eimurnar eru 80 að tölu. I niðurlagi 30. rímu bindur hann 
nafnið sitt: 

Græðisreifar (=i), grundin sv.ans(=ój 
gerði söguna þilja, 
nauðin(=n) þræla er nafnið hans, 
nú mun hægt að skilja. 
Kimuriiar íinnast i Bókrafél. Nr. 147. 8vo., 192. 8vo. , 199. 
4to., British Museum (Finns safni Magnússonar) Nr. 42 6. 
Jón þorláksson lagði út söguna. 

Ulfarsrimur byija svo: Meistaraskáldin mentafróð &c., 
og eru 14 að töhi; þær finnast i A Magn. Nr. 141. 8vo. (heilar), 
og afskr. þar af með hendi Adehlahls i Ny kgl. saml. 1909. 
4to. Hvorugar þeirra hafa verið prentaðar. 



3 2044 058 163 395 



The borrower must retum this item on or before 
the last date stamped below. If another user 
places a recall for this item, the borrower wiU 
be notífied ojf iEe néed Jqj. -g|j|^ g^gg^^^^ 

Non-receipt ofoverdue notices does not exempt 
the borrower from overdueflnes. 



Harvard College Widener Library 
Cambridge, MA 02138 617-495-2413 




Please handle with care. 

Tliiij]| HHI fíH 1h>^"'' r "~ i^n I nr 



■^ ..' "' . 


3--% % 




if-^3 


■; 


.. ÍM ,v.' 


V„,j«'- íV" 


t ! . 1 ■'< 

■i- ' 

^-i . ■•